Legalizacja samowoli budowlanej w 2020 r. Procedura i opłata legalizacyjna

2020-09-01 14:15 Wiktor Kalinowski
Kiedy można zalegalizować samowolę?
Autor: Artur Bułatowicz Kiedy i jak można zalegalizować samowolę budowlaną?

19 września 2020 r. wchodzi w życie nowelizacja ustawy Prawo budowlane, która zmienia zasady legalizacji samowoli budowlanej. Wyjaśniamy, kiedy możliwe będzie skorzystanie z uproszczonego postępowania legalizacyjnego i jak to postępowanie będzie przebiegało i ile wyniesie opłata legalizacyjna.

Po wejściu w życie 19 września 2020 r. nowych przepisów ustawy Prawo budowlane dostępna będzie uproszczona procedura legalizacji samowoli budowlanej, a kluczowe znaczenie w całym procesie będzie miała ekspertyza techniczna.

Ujednolicona procedura legalizacji samowoli budowlanej

Obowiązujące dotychczas przepisy przewidywały dwie odrębne procedury dotyczące legalizacji samowoli budowanych polegających na budowie obiektu budowlanego (opisane w art. 48–49 oraz w art. 49b ustawy Prawo budowlane; dalej: upb). Z uwagi na podobieństwa tych procedur ustawodawca zdecydował o ich ujednoliceniu i stworzeniu jednej wspólnej procedury uwzględniającej występujące dotychczas różnice. Nowa ujednolicona procedura legalizacyjna uregulowana została w art. 48 upb.

Dotychczas procedura legalizacyjna samowoli budowlanej prowadzona była niezależnie od woli inwestora i zazwyczaj i tak kończyła się rozbiórką wybudowanego obiektu. Po nowelizacji inwestor będzie mógł aktywnie uczestniczyć w całym procesie, a tym samym będzie miał istotny wpływ na ostateczny efekt postępowania legalizacyjnego.

Samowola budowlana: wszczęcie postępowania

Tak jak dotychczas, organ nadzoru budowlanego będzie najpierw wydawał zaskarżalne postanowienie o wstrzymaniu budowy dotyczące obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie / wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia / pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. Jednocześnie organ ten przekaże informację o możliwości złożenia wniosku o legalizację samowoli budowlanej i konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej.

Przeczytaj też:

Co to jest samowola budowlana: jak jej uniknąć, jakie kary za nią grożą >>>

Następnie inwestor będzie mógł w ciągu 30 dni od otrzymania postanowienia złożyć wniosek o legalizację samowoli budowlanej (art. 48a ust. 1 upb). Jeżeli wniosek ten nie zostanie złożony, wówczas organ nadzoru budowlanego wydaje nakaz rozbiórki (art. 49e pkt 1 upb). To samo będzie w przypadku wycofania wniosku, co inwestor może uczynić praktycznie na całym etapie procedury legalizacyjnej (art. 49e pkt 2 w związku z art. 48a ust. 2 upb). Jeżeli jednak inwestor złoży wniosek o legalizację samowoli budowlanej, organ nadzoru budowlanego w ramach prowadzonego postępowania wdraża procedurę legalizacyjną.

Jakie dokumenty do legalizacji samowoli budowlanej

W pierwszej kolejności organ wyda postanowienie, w którym nałoży na inwestora obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych. W praktyce będzie to tożsama dokumentacja z tą, jaką należy złożyć do wniosku o pozwolenie na budowę. Dodatkowo trzeba będzie przedłożyć projekt techniczny uwzględniający zakres wykonanych robót budowlanych, a także zaświadczenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a w przypadku obiektu budowlanego realizowanego bez zgłoszenia – również projekt zagospodarowania działki lub terenu (art. 48b ust. 2 i 3 upb).

Ważne!

Jeśli inwestor nie przedłoży wymaganej dokumentacji legalizacyjnej w określonym przez organ terminie, organ wyda decyzję o nakazie rozbiórki (art. 49e pkt 3 upb).

Po złożeniu przez inwestora dokumentów legalizacyjnych (art. 49 ust. 1 upb), organ nadzoru budowlanego sprawdzi ich kompletność i zgodność projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami Prawa budowlanego, w tym zgodność z przepisami techniczno-budowlanymi. Przy czym, jeżeli budowa została już zakończona, badana będzie zgodność z przepisami obowiązującymi w chwili zakończenia budowy.

Jeśli organ stwierdzi nieprawidłowości w przedłożonych dokumentach, wyda postanowienie zobowiązujące do ich usunięcia w wyznaczonym terminie. Nieusunięcie nieprawidłowości w terminie również skutkować będzie nakazem rozbiórki (art. 49e pkt 4 upb).

Samowola budowlana: opłata legalizacyjna

Jednym z warunków zalegalizowania samowolnie wzniesionego obiektu jest uiszczenie opłaty legalizacyjnej. Jeżeli przedłożona dokumentacja jest kompletna i prawidłowa, organ nałoży obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej (art. 49 ust. 2a upb).

Ważne!

Nieuiszczenie opłaty legalizacyjnej skutkuje podjęciem przez organ decyzji o nakazie rozbiórki (art. 49e pkt 5 upb).

Sposób ustalania oraz wysokość opłat legalizacyjnych nie ulega zmianie. Tak jak dotychczas wysokość opłaty zależy rodzaju samowoli, czyli czy obiekt został postawiony bez wymaganego pozwolenia na budowę czy bez zgłoszenia (lub pomimo sprzeciwu złożonego do zgłoszenia). W przypadku samowolnej budowy bez zgłoszenia jest to stała kwota, która obecnie wynosi 2,5 lub 5 tys. zł. Jeśli zaś chodzi o budowę bez pozwolenia na budowę, to opłatę wylicza się na podstawie wzoru zawartego w art. 59f upb. Stawkę 500 zł mnoży się przez 50 i przez odpowiedni współczynnik: kategorii obiektu i jego wielkości (zawiera je załącznik do prawa budowlanego). Przykładowo w wypadku domu jednorodzinnego wynosi 50 tys. zł, sklepu o kubaturze do 2500 m3 – 375 tys. zł, tyle samo wyniesie w wypadku garażu powyżej dwóch stanowisk o kubaturze do 2500 m3.

Do opłat legalizacyjnych znajdują bezpośrednie zastosowanie przepisy działu III ordynacji podatkowej dotyczące ulg podatkowych. Oznacza to, że wojewoda może:

  • odroczyć termin płatności,
  • rozłożyć opłatę legalizacyjną na raty,
  • umorzyć opłatę legalizacyjną w całości lub w części.

Złożenie wniosku o odroczenie płatności lub rozłożenie na raty opłaty legalizacyjnej powoduje zawieszenie postępowania w sprawie samowoli budowlanej  do dnia rozstrzygnięcia wniosku, a w przypadku rozłożenia opłaty legalizacyjnej na raty lub odroczenia płatności - do dnia upływu terminu wniesienia całej opłaty (art. 49c ust. 2 upb). 

Decyzja o legalizacji samowoli budowlanej

Legalizacja samowoli budowlanej następuje po uiszczeniu opłaty legalizacyjnej (art. 49 ust. 4 upb). Wówczas organ nadzoru budowlanego zatwierdza projekt budowlany albo projekt zagospodarowania działki lub terenu oraz – jeżeli budowa nie została zakończona – zezwala na jej wznowienie. Należy przy tym pamiętać, że legalizacja samowoli budowlanej nie zwalnia z obowiązku stosowania przepisów dotyczących zakończenia budowy, w tym z obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie.

Nakaz rozbiórki

Organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku:

  1. niezłożenia wniosku o legalizację samowoli budowlanej w terminie,
  2. wycofania wniosku o legalizację budowy,
  3. nieprzedłożenia, w wyznaczonym terminie, dokumentów legalizacyjnych,
  4. niewykonania w wyznaczonym terminie, postanowienia o usunięciu nieprawidłowości w dokumentach legalizacyjnych,
  5. nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej w terminie,
  6. kontynuowania budowy mimo postanowienia o wstrzymaniu budowy.

Schemat: Procedura legalizacji samowoli budowlanej krok po kroku

legalizacja procedura
Autor: Murator

Projekt budowlany potrzebny do legalizacji samowoli

W przypadku samowoli budowlanej w toku postępowania do organu nadzoru budowlanego przedkładane są 3 egzemplarze całego projektu budowlanego, a więc również projektu technicznego. Obowiązek przedłożenia całego projektu budowlanego wynika z faktu, że w przypadku samowoli budowlanej roboty budowlane są już rozpoczęte, wobec czego zgodnie z przepisami projekt techniczny powinien być już sporządzony.

Organ nadzoru budowlanego może wydać decyzję o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania działki lub terenu oraz projektu architektoniczno-budowlanego i pozwoleniu na wznowienie robót, wówczas gdy budowa nie została zakończona.

Stare samowole budowlane

Jeśli chodzi o stare samowole budowlane zrealizowane przed wejściem w życie (przed 1 stycznia 1995 r.) obowiązującej ustawy – Prawo budowlane, do których co do zasady stosuje się przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane, wprowadzono regulację, która daje właścicielowi lub zarządcy takiego obiektu możliwość wystąpienia do organu nadzoru budowlanego z żądaniem wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Dzięki temu właściciel lub zarządca będzie mógł wybrać korzystniejszą w danym przypadku procedurę. Dlatego też organ z urzędu będzie wszczynał postępowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane. Dopiero na wniosek właściciela lub zarządcy postępowanie prowadzone będzie na podstawie uproszczonych przepisów (art. 49f–49i projektu ustawy Prawo budowlane).

Ważne!

W stosunku do starych samowoli budowlanych, których realizacja została zakończona przynajmniej 20 lat temu organ z urzędu będzie wszczynał uproszczone postępowanie legalizacyjne. Z żądaniem wszczęcia takiego postępowania będzie mógł również wystąpić właściciel lub zarządca obiektu. Jeśli organ uzna takie żądanie za zasadne, będzie wszczynał postępowanie z urzędu.

Wszczynając postępowanie organ nałoży na właściciela lub zarządcę obiektu obowiązek przedłożenia określonych dokumentów legalizacyjnych, w tym:

  • oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane,
  • geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej obiektu budowlanego,
  • ekspertyzy technicznej, sporządzonej przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, wskazującej, czy stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz czy pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania.

Ważne!

Oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej. W trakcie tego postępowania organ nadzoru budowlanego sprawdzi:

  1. kompletność dokumentów legalizacyjnych (w przypadku stwierdzenia niekompletności wydane zostanie postanowienie o obowiązku usunięcia niekompletności w wyznaczonym terminie);
  2. czy z ekspertyzy technicznej wynika, że stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania.

Jeśli wszystkie te warunki zostaną spełnione, organ wyda decyzję o legalizacji samowoli budowlanej. Decyzja ta stanowić będzie podstawę użytkowania obiektu budowlanego. Nie będzie zatem  konieczności ubiegania się o uzyskanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Jeśli zaś którykolwiek z warunków nie zostanie spełniony, organ wyda decyzję o nakazie rozbiórki.

Ważne!

W procedurze uproszczonej nie ma obowiązku wniesienia opłaty legalizacyjnej. Ponadto organ nie bada zgodności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm.), 
  • Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471)

SPRAWDŹ: wzory i formularze do pobrania

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE
Lebero
|

Od kiedy zainteresowałem się tematem, to resztki włosów stają mi na głowie, a to z jednego powodu, samowola budowlana się nie przedawnia, co oznacza, że budynek może już nie istnieć, a władza się będzie czepiać obywatela. W trzecim pokoleniu w 90% polskich domów już nikt nie posiada dokumentów. Również władza ma totalny ... bałagan w swoich aktach. W efekcie czego spadkobierca musi udowadniać, że nie jest wielbłądem. Na terenach wiejskich pewnie 95% budynków powstało z odstępstwami od prawa budowlanego. Wg. mnie jest to zmowa urzędników, wszelkiej maści konsultantów, projektantów, inżynierów budowlanych, którzy mają okazję wydoić właściciela. Pewnie trzeba udać się do projektanta zblatowanego z urzędnikiem, bo inny projektant nie jest kompetentny. Już tak miałem ze służebnością przesyłu, gdzie tylko zaprzyjaźniony notariusz był właściwy dla sporządzenia aktu. Oczywiście kolejka u tegoż notariusza na 3 - 4 m-ce.

Lebero
|

Najlepiej jest przepić wszystko, bo wtedy jesteś najlepszym klientem państwa, nawet jak pijesz borygo bo z akcyzą. Nie pij tylko krzakówki, bo jest to niepatriotyczne, bowiem ojczyzna nic na tobie nie zarabia.

misiek
|

Tak, to byłaby samowola. Jest to nic innego jak przebudowa budynku gospodarczego, a przebudowę musisz zgłosić w Wydziale Architektury, bez projektu, tylko mapka pokazująca co zamierzasz i gdzie. Po 21 dniach możesz przebudować mury.

muratordom
|

Pani Aneto,
zapraszamy do kontaktu z naszymi ekspertami: http://muratordom.pl/eksperci/
W Pani przypadku, polecam skontaktować się z Panią Klaudią Łapińską - ekspertem z zakresu prawa budowlanego.
Pozdrawiamy.

Aneta
|

Witam, mam pytanie. Sytuacja wygląda tak: za jakiś czas mój ojciec chce przepisać dom na mnie. Dom wymaga zmiany dachu, ocieplenia ogólnie remontu. Ale problem jest taki, że dom według planu jest piętrowy z płaskim dachem a tak naprawdę jeszcze mój dziadek 30lat temu dobudował sobie bez pozwoleń strych (podniósł poprostu dom i dach jest również innego kształtu niż według planu). Chcielibyśmy to zlegalizować żeby nie było problemu kiedy wymienimy dach a przyjdzie życzliwy sąsiad i zgłosi do nadzoru i każą nam wszystko rozbierać. Jaki koszt takiej legalizacji? Co z tym robić?

mallina
|

20 lat temu, dom szeregowy,w którym mieszkają 2 rodziny, dobudowałem schody na górę która łączy się ze ścianą sąsiada. Twierdzi, że od tego pękają mu ściany. Czy teraz sąsiad ma prawo zgłosić to do urzędu, co urząd powie? Jak wyjść najlepiej z tej sytuacji dla mnie?

Kasa
|

Złożyłem zgłoszenie wymiany dachu i wykonania elewacji, przy okazji wykonałem klatkę schodową i podwyższyłem poddasze, co mi grozi za to i czy ewentualnie mogę to zalegalizować ??? Proszę poradźcie !!!

andzia
|

ja chcę tylko utwardzić istniejący wjazd na moją posesję prędzej załatwiłabym pozwolenie na budowę domku zgłosiłam remont ogrodzenia czekałam teraz problemy w zarządzie dróg pani co tam siedzi rzekomo 30lat za każdym razem co innego karze mi przynieść ja już zgłupiałam i odechciewa mi się jakichkolwiek remontów czy prawo budowlane jest w każdym rejonie inne dla przeciętnego człowieka to czarna magia a to wszystko co się wyrabia z przeciętnymi zjadaczami chleba woła o pomstę do nieba najlepiej nic nie mieć i siedzieć na państwowym garnuszku za niczym nie chodzić i nikogo o nic nie prosić bo bynajmniej to nie na moje nerwy.

Krystyna
|

Jaka jest kara za częściowe wyburzenie ściany nośnej w 4 piętrowym bloku??

Tolek
|

Wybudowałem 3 lata temu 2 wiaty blaszane o wjelkosci około 50 metrów i mam teraz problem z nadzorem ponieważ jak sie okazało to jest samowola budowlana a to wszystko zawinił pracownik Urzedu Gminy który podjał sie złorzenia wszelkich dokumentów które mu podpisałem a teraz po 3 latach okazało sie ze on wszystko trzyma w szufladzie co ja mam teraz zrobic z tym fantem morze ktos mi podpowje. podje swoją poczte mejlowo prosze o porade Tolek1957@wp.pl