Samowola budowlana w 2020 r.: czym jest, jakie kary za nią grożą i jak ich uniknąć

2020-08-31 12:13 Wiktor Kalinowski
Samowola budowlana
Autor: Andrzej T. Papliński Organ może nakazać, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części

Wyjaśniamy, czym jest samowola budowlana, jakie kary za nią grożą i jak ich uniknąć. Inwestorzy, którzy planują budowę domu jednorodzinnego, jak i ci, którzy zamierzają jedynie dobudować garaż, pom. gospodarcze czy rozbudować istniejący już obiekt muszą dopełnić niezbędnych formalności - uzyskać pozwolenie na budowę bądź zgłosić planowaną inwestycję. W przeciwnym razie organy administracyjne mogą uznać inwestycję za samowolę budowlaną i nałożyć na inwestora dotkliwe kary.

W przepisach ustawy Prawo budowlane (dalej: upb) brak precyzyjnej definicji samowoli budowlanej. Nie zawierają jej również przepisy innych aktów normatywnych regulujących kwestie budowlane. Jednak zjawisko samowoli budowlanej nie tylko istnieje, ale też podlega surowym karom!

Co to jest samowola budowlana?

Ważne! Przez samowolę budowlaną należy rozumieć budowę obiektu:

  • bez pozwolenia na budowę,
  • bez zgłoszenia,
  • w razie wydania sprzeciwu do zgłoszenia.

Z samowolą budowlaną mamy do czynienia nie tylko w przypadku wybudowanego już obiektu, ale też w sytuacji przystąpienia do robót budowlanych przed wydaniem ostatecznej decyzji.

Zapamiętaj!

W przypadku wymogu uzyskania pozwolenia na budowę starosta ma 65 dni na wydanie ostatecznej decyzji (oczywiście pod warunkiem, że dokumentacja jest pełna i zgodna z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego), natomiast w przypadku wymogu zgłoszenia inwestor powinien czekać 30 dni na tak zwaną milczącą zgodę.

Ponadto samowolą budowlaną jest prowadzenie prac budowlanych niezgodnie z obowiązującymi normami i przepisami. Chodzi tu głównie o sytuacje, kiedy nie ustanowiono kierownika budowy, nie jest prowadzony dziennik budowy bądź następują rozbieżności względem projektu budowlanego.

Definicja samowoli budowlanej obejmuje także bezprawne dobudowywanie części obiektów. W praktyce bardzo często zdarza się, że po pierwszym okresie użytkowania obiektu właściciele postanawiają go rozbudować, jednak zapominają ponownie ubiegać się o pozwolenie lub zgłosić planowaną inwestycję.

Jak uniknąć samowoli budowlanej? Co wymaga pozwolenia na budowę, a co zgłoszenia w 2020 r.?

Aby uniknąć samowoli budowlanej trzeba wiedzieć, kiedy konieczne jest wcześniejsze uzyskanie pozwolenia na budowę, a kiedy wystarczające będzie samo zgłoszenie - należy sięgnąć do art. 29 i 30 upb. W obu tych przepisach ustawodawca posługuje się tzw. wyliczeniem negatywnym, co oznacza, że nie określa wprost, kiedy niezbędne jest pozwolenie a kiedy zgłoszenie, ale wylicza przypadki, które takiego pozwolenia czy zgłoszenia nie wymagają.

Ważne!

19 września 2020 r. wchodzi w życie ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (dalej: nowelizacja upb), która w istotny sposób zmienia wykazy obiektów wymagających uzyskania pozwolenia na budowę i obiektów, dla których konieczne jest dokonanie zgłoszenia.

Nie przegap:

Nowelizacja ustawy prawo budowlane 2020 >>>

Nowelizacja upb zwalnia z obowiązku uzyskiwania pozwolenia na budowę m.in. przydomowe tarasy naziemne o pow. zabudowy do 35 m2. Zrezygnowano również z opisania przeznaczenia pomostów, które można wznosić na podstawie zgłoszenia, pozostając przy określeniu ich parametrów charakterystycznych, tj. całkowitej długości do 25 m i wysokości 2,5 m od korony pomostu do dna akwenu. Jednocześnie zwolniono z pozwolenia na budowę wszystkie oczyszczalnie ścieków o wydajności do 7,5 m3 na dobę, bez względu czy są to oczyszczalnie przydomowe czy nie.

Nowelizacja upraszcza też zasady, na jakich ma odbywać się budowa szczelnych zbiorników na gnojówkę lub gnojowicę z wykorzystaniem procedury zgłoszenia, poprzez rezygnację z ograniczenia objętości przedmiotowego zbiornika. Dotychczas proces budowy szczelnych zbiorników na gnojówkę lub gnojowicę o pojemności większej niż 25 m2 wiązał się z obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę. Po nowelizacji pozwolenie takie nie będzie już konieczne.

Zmianie uległ także wykaz robót budowlanych, które wymagają zgłoszenia. Dotychczas wymóg zgłoszenia przebudowy przegród zewnętrznych oraz elementów konstrukcyjnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych dotyczył każdej przebudowy, która prowadziła do zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu. Po nowelizacji wymóg zgłoszenia będzie dotyczył jedynie takiego zwiększenia obszaru oddziaływania obiektu, które będzie wykraczało poza działkę, na której budynek jest usytuowany. Jeśli zwiększenie oddziaływania mieścić się będzie na działce inwestora, to powinno znajdować się poza zakresem kompetencji organu administracji architektoniczno-budowlanej. Do położenia instalacji gazowej wystarczające będzie samo zgłoszenie, jednak konieczny będzie wówczas projekt budowlany.

Nowelizacja wprowadza też katalog obiektów, których budowa nie będzie wymagać uzyskania zgody organu administracji architektoniczno-budowlanej przed przystąpieniem do realizacji, a więc zarówno pozwolenia na budowę, jak i zgłoszenia. Istotnym novum jest też zapis, iż obiekty małej architektury, bez względu na lokalizację, nie wymagają ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia. Do tej pory, obiekty małej architektury sytuowane w miejscach publicznych wymagały zgłoszenia.

Ani pozwolenie, ani zgłoszenie nie będzie już konieczne zarówno w przypadku przepustów o średnicy do 100 cm jak i przepustów o przekroju najdłuższej przekątnej do 100 cm. Ponadto z wymogu uzyskania pozwolenia oraz zgłoszenia zwolnione zostały obiekty budowlane będące urządzeniami melioracji wodnych, które są z punktu widzenia budowlanego prostymi obiektami, nie powinny wymagać ani pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia. Dotychczas do ich realizacji konieczne było dokonanie zgłoszenia.

W ramach nowelizacji doprecyzowano także, że zgody organu administracji architektoniczno-budowlanej nie będzie wymagać zarówno budowa instalacji, z wyłączeniem instalacji gazowych, wewnątrz jak i na zewnątrz użytkowanego budynku. Ma to wyeliminować dotychczasowe wątpliwości, czy zwolnienie z pozwolenia na budowę i zgłoszenia dotyczy również odcinka instalacji wewnętrznej wychodzącej poza budynek.

Z pozwolenia na budowę oraz zgłoszenia zwolnione będzie także prowadzenie robót budowlanych polegających na przebudowie budynków, których projekt budowlany wymaga uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej, z wyłączeniem przebudowy przegród zewnętrznych i elementów konstrukcyjnych.

Kierownik budowy - poprowadzi dziennik budowy, zrobi kosztorys

Rozwijamy nasz serwis dzięki wyświetlaniu reklam.

Blokując reklamy, nie pozwalasz nam tworzyć wartościowych treści.

Wyłącz AdBlock i odśwież stronę.

SPRAWDŹ: wzory i formularze do pobrania

Legalizacja samowoli budowlanej w 2020 r.

O tym, czy doszło do samowoli budowlanej decyduje organ nadzoru budowlanego. On też orzeka w ewentualnym postępowaniu legalizacyjnym bądź wydaje decyzję o rozbiórce obiektu. Inwestor ma bowiem możliwość uniknięcia negatywnych konsekwencji związanych z dopuszczeniem się samowoli budowlanej korzystając z instytucji tzw. legalizacji samowoli budowlanej. Jest to procedura skutkująca nadaniem mocy prawnej nielegalnemu działaniu inwestora. Innymi słowy po przeprowadzeniu postępowania legalizacyjnego inwestycja uznana za samowolę budowlaną przestaje być nielegalna, a inwestor, który się jej dopuścił zostaje zwolniony z przewidzianych za nią sankcji administracyjnych i karnych.

Obowiązujące dotychczas przepisy przewidywały dwie odrębne procedury dotyczące legalizacji samowoli budowanych polegających na budowie obiektu budowlanego (opisane w art. 48–49 oraz w art. 49b upb). Z uwagi na podobieństwa tych procedur ustawodawca zdecydował o ich ujednoliceniu i stworzeniu jednej wspólnej procedury uwzględniającej występujące dotychczas różnice. Nowa ujednolicona procedura legalizacyjna samowoli budowlanej uregulowana została w art. 48 upb.

Tak jak dotychczas, organ nadzoru budowlanego będzie najpierw wydawał zaskarżalne postanowienie o wstrzymaniu budowy dotyczące obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie/wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenia/pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia. Jednocześnie organ ten przekaże informację o możliwości złożenia wniosku o legalizację samowoli budowlanej i konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej.

Inwestor będzie miał możliwość złożenia wniosku o legalizację samowoli budowlanej w terminie 30 dni od doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy. Po złożeniu wniosku wszczynane będzie tzw. postępowanie legalizacyjne. Jeśli zaś inwestor nie złoży wniosku o legalizację, organ nadzoru budowlanego wyda decyzję o nakazie rozbiórki.

NIE PRZEGAP:

Dokładna PROCEDURA legalizacji samowoli: krok po kroku >>>

Po otrzymaniu dokumentacji, organ nadzoru budowlanego sprawdza jej kompletność i zgodność z przepisami prawa budowlanego, w tym z przepisami techniczno-budowlanymi. Jeżeli organ stwierdzi nieprawidłowości, wyda postanowienie zobowiązujące do ich usunięcia pod rygorem wydania nakazu rozbiórki. W przypadku braku jakichkolwiek uchybień, organ w drodze postanowienia nałoży obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Nieuiszczenie opłaty skutkować będzie wydaniem nakazu rozbiórki.

Stara samowola budowlana

Jeśli chodzi o stare samowole budowlane zrealizowane przed wejściem w życie (przed 1 stycznia 1995 r.) obowiązującej ustawy – Prawo budowlane, do których co do zasady stosuje się przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane, wprowadzono regulację, która daje właścicielowi lub zarządcy takiego obiektu możliwość wystąpienia do organu nadzoru budowlanego z żądaniem wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Dzięki temu właściciel lub zarządca będzie mógł wybrać korzystniejszą w danym przypadku procedurę. Dlatego też organ z urzędu będzie wszczynał postępowania na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 października 1974 r. – Prawo budowlane. Dopiero na wniosek właściciela lub zarządcy postępowanie prowadzone będzie na podstawie uproszczonych przepisów (art. 49f–49i projektu ustawy Prawo budowlane).

Kary za samowolę budowlaną

Za popełnienie samowoli budowlanej grożą sankcje o charakterze administracyjnym oraz karnym. W pierwszym przypadku karą jest wydanie decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego wybudowanego bez pozwolenia na budowę lub uprzedniego zgłoszenia inwestycji.

Kara administracyjna nie podlega przedawnieniu, co oznacza, że nie istnieją granice czasowe, które anulowałyby nakaz rozbiórki. A zatem sankcja ta może zostać orzeczona zarówno w przypadku obiektu użytkowanego od roku, jak i takiego, który został wybudowany 10, 20 czy nawet 30 lat temu.

Inną sankcją o charakterze administracyjnym jest obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej w przypadku wszczęcia procedury legalizacji samowoli budowlanej. Nieuiszczenie tej opłaty skutkuje wydaniem przez organ nadzoru decyzji o nakazie rozbiórki obiektu budowlanego.

Sankcje karne za dopuszczenie się samowoli budowlanej uregulowane były dotychczas w art. 90 upb i obejmowały karę grzywny, karę ograniczenia wolności, a także karę pozbawienia wolności do lat 2. Z uwagi na stosunkowo niską szkodliwość społeczną tego czynu ustawodawca zdecydował o wprowadzeniu nowych przepisów, stosownie do których za powyższe przewinienia będzie grozić jedynie kara grzywny. Kwestię tę będzie teraz regulować art. 93 pkt. 13 upb.

Wysokość kary za samowolę budowlaną

Nie należy się sugerować złagodzeniem przepisów regulujących kwestię sankcji karnych za popełnienie samowoli budowlanej. Wprawdzie inwestorowi nie grozi już areszt ani więzienie, jednak grzywny za to samowolę budowlaną nadal są bardzo wysokie. W praktyce kwoty te dochodzą nawet do 1 080 000 zł.

Kara ta podlega przedawnieniu z upływem 5 lat od momentu popełnienia przestępstwa, czyli zaistnienia samowoli budowlanej. Oznacza to, że po upływie tego terminu orzeczenie o nałożeniu grzywny traci swoją moc i nie może być egzekwowane. Jeśli jednak przed upływem tego czasu wszczęte zostanie postępowanie, termin ten ulega przerwaniu i zostaje naliczany na nowo.

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm.), 
  • Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 471)
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE
olo.pl
|

PO pieprzone te nasze prawo budowlane.
Niech urzędnicy i ich mocodawcy jadą do USA na szkolenia. Tam wyprostują te pogniecione kanciaste łby aby Polacy mogli łatwo budować, z chęcią inwestować a nie tylko widzieć trudności urzędowe począwszy od samego pomysłu aż po odbiór domu.. Tfu!!!!

Grzesiek
|

Witam.
Posiadam działkę z planem zagospodarowania przestrzennego pod
osiedle domków jednorodzinnych kupioną z przetargu od gminy. Co muszę
zrobić w świetle nowego prawa abym mógł postawić na niej garaż blaszak
oraz tymczasowe ogrodzenie z siatki leśnej? Zaznaczam że nie posiadam projektu domu a blaszak chcę używać jako pomieszczenia w którym będę przechowywał narzędzia itp a siatka ma słuzyć jako zabezpieczenie działki. Czy muszę to gdzieś zgłaszać
i czekać na pozwolenia czy wystarczy tylko pismo do gminy
zawiadamiające ich o tym ? Z góry dziękuję za pomoc.

Krystyna Horodyska
|

chcę odkupić zaczętą budowe domku gospodarczego 35m ale chciałabym go miec jako domek letniskowy co zrobić aby wszystko było legalnie