Ogrody chińskie - co warto o nich wiedzieć? Historia, symbole, rośliny w ogrodzie chińskim

2021-04-30 9:25
Ogród chiński
Autor: GettyImages Budowle ogrodowe w ogrodach chińskich dają schronienie oraz możliwość wyciszenia i medytacji

Podziwiamy i próbujemy naśladować ogrody japońskie, a w powszechnej świadomości zupełnie pomijamy ogrody chińskie. A przecież ta wspaniała kultura wykształciła swój własny styl, który przetrwał około 3000 lat - nawet dramatyczne czasy rewolucji kulturalnej. Co warto o nich wiedzieć? Czy namiastkę ogrodu chińskiego możemy stworzyć w przydomowym ogrodzie?

Historia ogrodów chińskich 

Pierwsze wzmianki o założeniach ogrodowych w cesarstwie chińskim świadczą, że już 300-200 lat p.n.e. wokół pałaców cesarskich jako pierwsze powstały ogrody myśliwskie. Z czasem program takich założeń rozszerzono o miejsca wypoczynku i kontemplacji. W okresie zjednoczenia Chin i wielkiego rozwoju (ok. 200 r p.n.e.) powstał wielki ogród wokół kompleksu budynków pałacowych. Na ogrodach cesarskich zaczęli się wzorować możni i także wokół ich siedzib tworzono ogrody. Piękny ogród stał się emanacją prestiżu.

Do IV wieku naszej ery najsilniejszy wpływ na życie a w tym na kulturę i sztukę miał w Chinach taoizm, a w filozofii tej wielkie znaczenia ma zespolenie człowieka z naturą. Tao to droga życia i pierwotny, naturalny porządek wszechświata wynikający z harmonijnego przepływu energii. Decydują o tym siły Yin i Yang występujące we wszystkich aspektach życia – przeciwstawne ale ze sobą nierozłącznie powiązane. Są przyczyną istnienia wszystkich rzeczy i kierują ich aktywnością. Na przemian rosną i maleją we wszystkich pojawiających się zjawiskach, ale żadna z tych sił nie zdobywa przewagi. Yin to kobiecość, ziemia, księżyc, spokój, zimno, ciemność, liczby parzyste, Yang to męskość, słońce, niebo, ciepło i liczby nieparzyste. Znajomość tych zależności pozwala planować przestrzeń wokół siebie tak, by osiągnąć harmonię (zarówno w skali mikro, jak i makro).

Urządzanie ogrodu: jakie rośliny powinny znaleźć się w ogrodzie

W I w n.e. do Chin przeniknął buddyzm, który w ciągu kolejnych wieków nabierał coraz większego znaczenia, wywarł więc wpływ także na kształtowanie ogrodów.

W latach 600–900 r. n. e. oprócz ogrodów cesarskich oraz wzorowanych na nich ogrodach urzędników zaczęły powstawać też ogrody klasztorne i cmentarne. Z literatury i z przekazów ikonograficznych wiemy, że z czasem programy ogrodów były coraz bardziej rozbudowane. Na ich terenie lokalizowano rozmaite budowle nie tylko mieszkalne, ale też mieszczące na przykład biblioteki, pawilony ogrodowe służące medytacji, jeziora i stawy, tarasy widokowe, wyspy z mostkami, bramy, sztuczne góry.

Przeczytaj też:

Alpinarium w ogrodzie. Jak stworzyć skalny ogródek krok po kroku >>

Piękno i potęga przyrody w ogrodzie chińskim

Istotną rolę, jako źródło energii dla człowieka mają góry i rzeki – stały się więc ważnym elementem w kreowaniu przestrzeni ogrodów. Albo twórcy „wciągali” je (krajobraz zapożyczony) do kompozycji organizując przestrzeń tak, by przebywający w ogrodzie mogli z różnych miejsc podziwiać i kontemplować piękno i potęgę przyrody, albo naśladowano przyrodę tworząc w ogrodach sztuczne krajobrazy. Dzięki takim zabiegom idealne ogrody miały być „ziemskimi rajami”, w których kontemplacja, ćwiczenia i medytacja prowadziły do osiągnięcia doskonałości duchowej.

Chińskie ogrody na przestrzeni wieków 

W XIV i XV w utrwaliły się typy układów przestrzennych związanych z różnymi funkcjami budowli:

  • ogrody oficjalnych rezydencji

Królowała w nich symetria. Obowiązywało wyraziste podkreślenie osi głównej biegnącej z południa na północ, wzdłuż której przechodzi się przez kolejne bramy i wnętrza do najważniejszego, którym jest świątynia, pałac, grobowiec. Front głównego budynku znajdował się od strony południowej.

  • ogrody rezydencji letnich

Inne zasady panowały w rezydencjach letnich: otaczające je ogrody miały układ swobodny, krajobrazowy, malowniczy. Drogi meandrowały tak, by oczom wypoczywających ukazywały się przepiękne krajobrazy, kompozycje roślinne, piękne skłaniające do medytacji elementy. Znane są przykłady wspaniałych założeń, w których dominującą rolę odgrywała woda, a budowla główna i pawilony mieściły się na wyspach.

Począwszy od XVII w n.e. coraz częstsze kontakty z Europą przynosiły pewne zmiany w charakterze ogrodów, ale zgodnie zaleceniami konfucjonizmu, który zalecał szacunek dla przodków i ich osiągnięć, do istniejących ogrodów nie wprowadzano znaczących zmian. Stawały się bardziej dekoracyjne, choć szanowano zastane układy przestrzenne.

Przeczytaj też:

Oryginalne pomysły na ścieżki w ogrodzie. Zdjęcia ogrodowych ścieżek >>

Ogród chiński
Autor: GettyImages Ogrody chińskie mają układ swobodny, krajobrazowy, malowniczy

Czy możemy w warunkach europejskich stworzyć ogród chiński?

Będzie to bardzo trudne. Jeśli nie mamy możliwości zatrudnienia chińskiego projektanta, albo czasu na zgłębianie filozofii zen – pogódźmy się z tym, że nawet największym wysiłkiem stworzymy zaledwie namiastkę. Ale zawsze można poszukiwać ulubionych klimatów.

Ogród chiński
Autor: GettyImages W ogrodach chińskich często spotykane są bramy i przejścia łączące lub optycznie oddzielające wnętrza ogrodowe. Mają rozmaite kształty: oktagonalne i okrągłe, przypominające liść, instrumenty muzyczne, wazy

Najważniejsze elementy ogrodów chińskich

Dobór elementów wykorzystywanych w kompozycjach ogrodowych został utrwalony wielowiekową tradycją: źródłem jest konfucjonizm, z którego wziął swe początki taoizm, wzbogacony przez wpływy buddyzmu. Zgodnie z ich filozofią w żadnym założeniu ogrodowym – ani historycznym, ani współczesnym nie może zabraknąć tego, co opowiada o kondycji człowieka i jego powiązaniu z naturą:

  • Skały to symbol szkieletu ziemi. Mogą mieć rozmaitą postać: od „wciągniętych” do kompozycji gór, naturalnie ukształtowanych skał i głazów bardzo cenionych, bo pobrużdżonych, zwietrzałych pod wpływem czynników atmosferycznych i wody, dynamicznych w swym wyrazie, po mniejsze elementy służące do budowy murów, sztucznych skał, grot, pieczar i tuneli. Istotna była tu ekspresja uzyskiwana dzięki nim w komponowaniu sztucznego krajobrazu.
  • Woda to arterie i żyły ziemi. W kompozycjach ogrodowych nie mogło zabraknąć cieków wodnych i stawów, ale jeśli nie pozwalało na to ukształtowanie terenu lub ograniczona jego wielkość, tworzono też suche strumienie, rzeki i stawy wypełnione kamieniami lub grabionym piaskiem.
  • Drogi umożliwiające komunikacje. Pierwszy typ to wspaniałe reprezentacyjne aleje układów geometrycznych, których prestiż podnosiły bramy, mosty, zadaszenia. Drugi typ to zazwyczaj dość wąskie i kręte, prowadzone tak, by można było oglądać coraz nowe krajobrazy z miejsc przeznaczonych do kontemplacji. Jedne i drugie utwardzano: brukowano lub pokrywano mozaikami z drobnych kamieni.
  • Budowle ogrodowe dające schronienie oraz możliwość wyciszenia i medytacji. Na przestrzeni wieków wykształcił się typ lekkich pawilonów wznoszonych na planie koła, wieloboku lub kwadratu, otwartych lub częściowo zamkniętych, z dachem czterospadowym o lekko wywiniętych połaciach (kilkupoziomowym), opartym na kolumnach. Podobnie wyglądały kryte galerie, dzięki którym można korzystać z ogrodu podczas deszczu. Kolejnym charakterystycznym elementem są mosty o łukowatej konstrukcji przerzucane nad taflami wody, których odbicia tworzą dodatkowe efekty. Z daleka przypominają ciała smoków, co dodaje ogrodowym wnętrzom tajemniczości.
  • Bramy i przejścia łączące lub optycznie oddzielające wnętrza ogrodowe. Miały rozmaite kształty: oktagonalne i okrągłe, przypominające liść, instrumenty muzyczne, wazy. Pełniły nie tylko funkcję komunikacyjną, ale też stanowiły obramowanie szczególnie pięknych widoków i kompozycji. Bardzo charakterystyczna jest okrągła brama zwana Bramą Księżycową - miała też zatrzymywać złe duchy.

Przeczytaj też:

Jak założyć staw w ogrodzie. Poradnik zakładania stawu krok po kroku >>

Ogród chiński
Autor: GettyImages W ogrodach chińskich nie może zabraknąć cieków wodnych i stawów

Rośliny w ogrodach chińskich

Jako element nietrwały były mniej istotne i miały głównie charakter symboliczny. Ważne było też zestawienie określonych gatunków oraz roślin i elementów trwałych:

Użycie w kompozycjach określonych roślin pozwalało prowadzić rozmowę bez słów, wywoływać skojarzenia, ułatwiać medytację. Ludziom innych kultur trudno uchwycić wszelkie niuanse kompozycji, bo wynikają one z kontekstu.

Ogród chiński
Autor: GettyImages Rośliny w ogrodach chińskich jako element nietrwały są mniej istotne i mają głównie charakter symboliczny

Znaczenie roślin w ogrodach chińskich 

Wiemy z przekazów historycznych, że:

  • orchidee - symbolizują kobiecość,
  • chryzantemy - długowieczność,
  • peonie - zdrowie i dobrobyt,
  • sosna - stałość i siłę charakteru,
  • peonia (kwiat królewski) - symbol materialnego dobrobytu, zdrowia i radości,
  • lotos - poszukiwanie duchowej czystości i prawdy, a wzrastanie i zakwitanie tej rośliny mówi o rozwoju ludzkiego umysłu, ale także symbolizuje Buddę.

Śliwa jest elementem żeńskim, bambus – elementem męskim, symbolem przyjaźni. Ważne są też zestawienia, np. sosna, śliwa i bambus posadzone razem symbolizowały trzech przyjaciół.

Pamiętajmy, że do tworzenia kompozycji w założeniach naśladujących ogrody chińskie potrzebna jest szczegółowa wiedza dotycząca symboliki, bo nieumiejętne zestawienie może wyrażać coś innego niż zakładaliśmy

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Nasi Partnerzy polecają

Materiał Partnerski

Materiał sponsorowany

Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE
Pozostałe podkategorie