W miarę rosnącej migracji mieszkańców z miejskich centrów, coraz więcej ludzi znajduje się na peryferiach miast lub poza nimi. Nowe zespoły mieszkaniowe powstają zarówno w oparciu o uwarunkowania prawno-organizacyjne (tj. postanowienia zawarte w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego), jak i ekonomiczne oraz techniczno-budowlane.
Projekt domu jednorodzinnego - od czego zacząć wybór projektu?
Wspólną, dominującą tendencją jest dążenie do intensywnego wykorzystania terenu przy zastosowaniu zabudowy jednorodzinnej, uważanej za formę mieszkania pozwalającą zachować jego indywidualność, uzyskać izolację od sąsiadów i zyskać codzienny kontakt z przyrodą – nawet najmniejszy ogródek staje się własnym „kawałkiem ziemi”. Trzeba przy tym zauważyć, że dom jednorodzinny, czy zespół tego typu domów odgrywa inną rolę w małym mieście, zupełnie inną w wielkim, czy w rozległej aglomeracji. Istotne znaczenie mają tu aktualne prądy i moda oraz indywidualne zamiłowania.
Zatem powstaje pytanie, jakimi przesłankami należy się kierować przy wyborze projektu domu jednorodzinnego i jakie będą konsekwencje wyboru konkretnego typu budynku: wolnostojącego, bliźniaka, szeregowego czy atrialnego? Ponieważ celem niniejszego tekstu jest zaprezentowanie najbardziej charakterystycznych cech poszczególnych typów zabudowy, pominę wszystkie inne względy, jakie należy brać pod uwagę wybierając sposób zamieszkania.
Dla kogo dom atrialny
To niezwykle interesujący rodzaj zabudowy, właściwie w Polsce nie znany i nie stosowany. Idealne rozwiązanie dla osób dążących do oddzielenia swego terytorium od kontaktów z sąsiadami w warunkach bardzo małej działki. Wzorem współczesnego domu atrialnego są stare modele domów „dośrodkowych” z ogrodem, czyli atrium położonym wewnątrz niego.
W wersji najbardziej intensywnej domy atrialne przylegają do siebie w różnych konfiguracjach, tworząc tzw. zabudowę dywanową, której podstawowym elementem jest budynek z wewnętrznym ogrodem, pokrywający całe pole powierzchni działki (powierzchnia działki odpowiada prawie powierzchni zabudowy, powiększonej jedynie o wewnętrzne patio).
Domy atrialne projektowane są najczęściej jako parterowe, ponieważ uniemożliwia to zaglądanie do wnętrza atrium z sąsiednich budynków.
Rozwiązanie takie zapewnia pełną intymność, jakiej nie daje żadna inna forma zabudowy. Szczególnie warto stosować wszędzie tam, gdzie występuje nieatrakcyjne, niereformowalne sąsiedztwo, a optyczne powiązanie z otwartym krajobrazem jest niepożądane. Przykładem może być perspektywa życia w środku „śmietnika” urbanistyczno-architektonicznego – czyli narażenia się na przenikanie toksycznego krajobrazu do własnego domu, a w konsekwencji zatruwanie „brzydą” własnego życia.
Projekt domu atrialnego to wyzwanie dla architekta
Atrakcyjność tego typu zabudowy podnosi możliwość bardzo ciekawego kształtowania wnętrz mieszkalnych w powiązaniu z przestrzenią atrium – to dodatkowy pokój na zewnątrz, przenikający się z wnętrzem domu.
Zabudowa atrialna może być stosowana również w układach bliźniaczych i jako domy wolno stojące – istotą rzeczy jest tu myślenie o mieszkaniu z wyodrębnioną, intymną przestrzenią zewnętrzną przenikającą się z wnętrzem domu. Ewentualny ogród i otwarcie na otaczający krajobraz to przekroczenie granicy domu atrialnego.
Uniwersalną wskazówkę dla właściwego doboru typu zabudowy i jej jakości architektonicznej może stanowić spostrzeżenie prof. Hanny Adamczewskiej-Wejchert „Prostota bywa w architekturze następnym, po okazałości i pretensjonalności, stopniem osiąganym w poszukiwaniach estetycznych. (...) Utratę indywidualności poszczególnego budynku rekompensuje znacznie efektowniejszy wygląd całego zespołu, który staje się wizytówką osiągniętego standardu środowiska przestrzennego”.
Ilustracją tej tezy mogą być harmonijne, zdyscyplinowane i jednorodne zespoły mieszkaniowe, jakich wiele można oglądać w Niemczech, Szwajcarii, Francji, Włoszech, etc.
Najpopularniejsza opcja: dom wolno stojący
Jest to najczęściej i najchętniej wybierany rodzaj domu jednorodzinnego. To idealne rozwiązanie dla ludzi nie lubiących zbyt bliskiego sąsiedztwa – na działce istnieje tylko własny dom, a sąsiad jest za płotem. Komfort takiej sytuacji uzależniony jest od położenia i wielkości działki. Im jest ona większa i atrakcyjniej położona (np. pod lasem), tym więcej intymności, ale i wyższa cena zakupu. Dom wolno stojący pozwala na najbardziej swobodne budowanie programu użytkowego i podkreślenie własnej indywidualności. Ograniczenia powinny wynikać z wielkości działki – bryła i stylistyka domu winna być proporcjonalna w stosunku do rozmiarów działki. Karykaturalne wyglądają okazałe budynki wciśnięte na malutkie otoczone „marginesami” terenu, wynikającymi z przepisowych odległości od granicy.
Niewątpliwym atutem domu wolno stojącego jest możliwość zapewnienia właściwego oświetlenia i nasłonecznienia pomieszczeń mieszkalnych oraz odpowiedniej orientacji w stosunku do stron świata. Dodatkowo, ogród wokół domu stwarza warunki ciągłego kontaktu z przyrodą.
Dom wolno stojący w... grupie
Dostatecznie duża działka pozwala myśleć o możliwości rozbudowy w przyszłości. Wcale nierzadko dom planowany jest z założenia jako rosnący – z możliwością dobudowy lub nadbudowy, albo z zamysłem rozdziału na dwa, niezależne mieszkania, czyli docelowy dom wielopokoleniowy lub z małą funkcją usługową. Ta forma budownictwa jest najbardziej podatna na zmienność i możliwość adaptacji. Domy wolno stojące można traktować jako infrastrukturę, pozwalającą na rozwój własnej inicjatywy mieszkańców w dostosowaniu przestrzeni do aktualnych potrzeb.
Najczęściej spotykane formy zabudowy to domy parterowe, parterowe z użytkowym poddaszem i domy jednopiętrowe.
Dom wolno stojący należy do zabudowy powstającej indywidualnie, jednak najczęściej występuje jako jeden z elementów zespołu zabudowy. Zatem sposób postrzegania Twojego domu będzie zależny od jakości otoczenia – sąsiednia zabudowa może dodać uroku lub być czynnikiem degradującym, a Twój indywidualizm wywrze taki sam wpływ na sąsiadów.
