Ptaki w twoim ogrodzie – poznaj 11 najczęstszych gatunków i dowiedz się, jak je przyciągnąć (część 2)

Jak zapowiadaliśmy w pierwszej części, wracamy z kontynuacją przewodnika po ptakach w polskim ogrodzie. Tym razem przyglądamy się kolejnym 11 gatunkom, które równie często goszczą w naszych ogrodach, a każdy z nich ma swoje zwyczaje i wymagania. W tym artykule znajdziecie szczegółowe opisy ich wyglądu, śpiewu oraz praktyczne wskazówki, jak je skutecznie zachęcić do częstszych wizyt.

Jeżeli, jakimś cudem, przegapiliście część 1, oto link: Ptaki w twoim ogrodzie – poznaj 12 najczęściej spotykanych gatunków i dowiedz się, jak je przyciągnąć (część 1)

Pleszka – rudzielec z roztrzęsionym ogonem

Pleszka (Phoenicurus phoenicurus) to niewielki, bardzo ruchliwy ptak o rudawym ogonie, którym prawie bez przerwy "trzepocze" lub kiwa w górę i w dół. Samiec ma białe czoło, rdzawy spód i szarobrązowy wierzch, samica jest znacznie bardziej szara i stonowana. Dzięki temu charakterystycznemu ruchowi ogona łatwo pleszkę zauważyć nawet z większej odległości.

Pleszka lubi półotwarte przestrzenie z licznymi zakamarkami. Często siada na niskich gałęziach, płotach lub stertach drewna i stamtąd poluje na owady. Gnieździ się w półotwartych budkach, szczelinach murów, za obluzowanymi deskami lub w stertach chrustu.

• Pożywienie: głównie owady, pająki i drobne bezkręgowce, latem także małe jagody.
• Ciekawostka: nazwa ptaka pochodzi właśnie od ciągłego "pleskania" ogonem – ruch ten prawdopodobnie pomaga wypłaszać owady z trawy i niskiej roślinności.
• Jak zaprosić pleszkę do ogrodu? Półotwarte budki typu P umieszczone nisko (1–2,5 m nad ziemią), sterta kamieni lub chrustu, ogród z licznymi zakamarkami i luźno ułożonymi materiałami.

Pliszka siwa – elegancka biegaczka z ruchliwym ogonem

Pliszka siwa (Motacilla alba) to smukły, niezwykle elegancki ptak o czarnej czapeczce, czarnym "krawacie", szarych plecach i bardzo długim, ciągle ruchliwym czarnym ogonie. Porusza się po trawnikach i chodnikach szybkimi krokami, co chwilę zatrzymując się i energicznie kiwając ogonem. 

Jest jednym z najbardziej charakterystycznych ptaków podmiejskich ogrodów. Lubi otwarte przestrzenie i bliskość człowieka. Gnieździ się w półotwartych budkach, szczelinach budynków, za rynnami lub w stertach drewna.

• Pożywienie: prawie wyłącznie owady – muchy, małe chrząszcze, gąsienice i inne bezkręgowce.
• Ciekawostka: ruch ogonem prawdopodobnie pomaga wypłaszać owady z trawy, dzięki czemu pliszka łatwiej je zauważa i łapie.
• Jak zaprosić? Zadbaj o krótko skoszony trawnik, oczko wodne lub pojemnik z wodą, oraz nisko umieszczoną półotwartą budkę.

Raniuszek – najmniejszy kłębuszek pierza

Raniuszek (Aegithalos caudatus) to jeden z najmniejszych polskich ptaków – malutki (długość ciała 14-16 cm), niezwykle puszysty, z bardzo długim ogonem, który pomaga mu podczas żerowania wśród cienkich gałązek, gdzie ważne jest utrzymanie równowagi. Ma szary grzbiet i rudawy brzuszek. Żyje w małych rodzinnych stadkach, które jesienią i zimą wspólnie przemierzają ogrody i zarośla.

Buduje jedno z najbardziej niezwykłych gniazd wśród naszych ptaków – kuliste, gęsto wyściełane mchem, porostami, pajęczynami i piórami, z bocznym wejściem.

• Pożywienie: drobne owady, pajączki i jajeczka owadów – głównie te ukryte w zakamarkach kory i gałęzi.
• Ciekawostka: gniazdo raniuszka jest bardzo dobrze zaizolowane, co pomaga przetrwać chłodniejsze noce całej rodzinie.
• Jak zaprosić? Gęste krzewy i żywopłoty, karmniki z tłuszczem i bardzo drobnymi nasionami. Chętnie też zajmuje budki typu A.

Rudzik – rudzielec z wielkim sercem na piersi

Rudzik (Erithacus rubecula) to niewielki ptak o oliwkowo-brązowym wierzchu i dużej, ceglasto-rudej plamie na piersi i głowie, która przypomina serce. Samce i samice wyglądają bardzo podobnie.

Jego subtelny, melancholijny śpiew słychać już od lutego (w cieplejszych regionach), nawet w pochmurne dni, a czasem nocą. Rudzik jest bardzo ciekawski i często podchodzi zaskakująco blisko ogrodnika.

• Pożywienie: owady, dżdżownice, ślimaki, jesienią i zimą jagody i drobne owoce.
• Ciekawostka: rudzik jest niezwykle przywiązany do swojego rewiru i potrafi walczyć o niego bardzo zaciekle. W polskiej tradycji był kojarzony z ogniem domowym i szczęściem.
• Jak zaprosić? Gęste, kolczaste krzewy blisko ziemi, kupki liści i gałęzi (nie sprzątaj wszystkiego do czysta!), półotwarte budki umieszczone nisko. Na zimę chętnie zjada jabłka i rodzynki.

Sierpówka – delikatny gołąbek z czarną obrożą

Sierpówka (Streptopelia decaocto) to mniejszy i delikatniejszy od gołębia miejskiego ptak o beżowo-popielatym upierzeniu z wyraźną czarną „obrożą” na szyi, zwaną sierpem. Ma czerwone nogi i tęczówki. Jej gruchanie jest miękkie, spokojne i powtarzalne: „ku-kuuu…”. Sierpówka gniazduje w krzewach i drzewach, budując luźne, niedbałe platformy z cienkich gałązek.

• Pożywienie: nasiona traw, chwastów i drobnych zbóż.
• Ciekawostka: jeszcze 50–60 lat temu sierpówka była w Polsce rzadkością, a dziś jest jednym z najpospolitszych gołębi na przedmieściach i w ogrodach. Przybyła do nas z Azji Mniejszej i Bliskiego Wschodu, stąd jej dawna nazwa – synogarlica turecka.
• Jak zaprosić? Drzewa i krzewy (zarówno liściaste, jak i iglaste), rozsypane ziarno na ziemi w bezpiecznym, odsłoniętym miejscu.

Sikora bogatka – żółta królowa polskiego ogrodu

Sikora bogatka (Parus major) to największa z naszych sikor – ma intensywnie żółty brzuch z czarnym pasem (u samca wyraźniejszym), czarną czapeczkę i białe policzki.

Głos to charakterystyczne „pink-pink” i wesołe, energiczne trele. Jedna rodzina w sezonie lęgowym zjada bardzo duże ilości gąsienic i innych szkodników – jest prawdziwym strażnikiem sadu i warzywnika.

• Pożywienie: gąsienice, owady, pajęczaki, zimą nasiona, orzeszki i tłuszcz.
• Ciekawostka: bogatka należy do najbardziej inteligentnych sikor – potrafi nauczyć się otwierać skomplikowane karmniki, a nawet butelki z mlekiem. Jej zdolności uczenia się były przedmiotem wielu badań naukowych.
• Jak zaprosić? Budki typu A (otwór 32–35 mm) wieszaj już od października. Karmnik z nasionami słonecznika, orzeszkami i tłuszczem (tylko zimą). Dojrzałe drzewa owocowe i krzewy znacznie zwiększają szanse na stałe gniazdowanie.

Sójka – niebieskooka strażniczka dębów

Sójka (Garrulus glandarius) to duży szaro-różowy ptak z wyraźnymi niebieskimi lusterkami na skrzydłach i czubkiem na głowie. Jest bardzo hałaśliwa i pełni funkcję "strażnika ogrodu" – głośno alarmuje przy pojawieniu się kota, lisa czy jastrzębia.

Jesienią robi zapasy żołędzi, z których wiele kiełkuje następnej wiosny. Znalezione na spacerze lub w ogrodzie niebieskie piórko ze skrzydła sójki to cenne znalezisko. 

• Pożywienie: żołędzie, orzechy laskowe, owoce, owady, czasem jajka innych ptaków.
• Ciekawostka: sójka ma doskonałą pamięć przestrzenną – potrafi zapamiętać nawet kilka tysięcy miejsc, w których ukryła żołędzie.
• Jak zaprosić? Dęby lub inne drzewa liściaste, karmnik z orzechami i żołędziami. Im więcej starych drzew w okolicy, tym większa szansa na stałą obecność sójki.

Szczygieł – złocisty elegant z czerwoną twarzą

Szczygieł (Carduelis carduelis), mniejszy od wróbla, jeden z najpiękniejszych ptaków ogrodowych – ma intensywnie czerwony łepek, czarno-białe skrzydła z żółtymi lusterkami i czarno-biały ogon. Często wisi głową w dół na suchych kwiatostanach. Śpiewa przyjemnie i melodyjnie. "Wesoły jak szczygieł" czy "świergotać jak szczygieł" to popularne określenia, opisujące osobę bardzo radosną, pogodną, beztroską i często głośną.

• Pożywienie: drobne nasiona ostów, łopianów, pokrzyw.
• Ciekawostka: dawniej trzymano szczygły w klatkach ze względu na urodę i śpiew – dziś jest ściśle chroniony i cieszy oko wyłącznie na wolności.
• Jak zaprosić? Nie koś ostów i łopianów – zostaw suche kwiatostany do wiosny.

Szpak – błyszczący naśladowca i sprzątacz

Szpak (Sturnus vulgaris) to średniej wielkości ptak o czarnym upierzeniu z metalicznym fioletowo-zielonym połyskiem i jasnymi kropkami (zwłaszcza jesienią). Dziób wiosną i latem jest żółty.

Jest jednym z najbardziej utalentowanych ptaków mimetycznych w Polsce, czyli znany jest ze zdolności naśladowania różnych dźwięków – niektóre osobniki imitują inne ptaki, alarmy samochodowe czy dzwonki telefonów. Należy do najlepszych "ekip sprzątających" w ogrodzie. Z drugiej strony, bywa prawdziwym utrapieniem dla właścicieli wiśni i czereśni – w okresie dojrzewania owoców stadka szpaków potrafią w krótkim czasie wyrządzić poważne szkody, dziobiąc i uszkadzając soczyste owoce.

• Pożywienie: owady, pędraki, dżdżownice, owoce, jagody.
• Ciekawostka: szpaki tworzą ogromne, widowiskowe stada podczas jesiennych przelotów – jeden z najbardziej spektakularnych widoków w przyrodzie.
• Jak zaprosić? Budki typu B (otwór ok. 45–50 mm), jabłonie i krzewy owocowe. Karmnik z owocami i suszonymi owadami.

Trznadel – żółtogłowy wiosenny śpiewak

Trznadel (Emberiza citrinella) to smukły ptak o intensywnie żółtej głowie i spodzie ciała z wyraźnymi rudobrązowymi kreskami. Samiec jest znacznie bardziej żółty (przypomina kanarka, z którym jest spokrewniony) niż samica, która wygląda znacznie skromniej. 

Śpiewa charakterystyczne, powtarzane „cyc-cyc-cyc…”, z wyraźnie wydłużoną ostatnią nutą. Często wykonuje swoją piosenkę, siedząc na czubku niskiego krzewu, ogrodzenia lub pojedynczego drzewa.

Od lat krąży anegdota, że ten prosty, powtarzalny motyw mógł zainspirować Ludwiga van Beethovena przy tworzeniu słynnego motywu losu w V Symfonii – choć historycy nie znaleźli na to żadnych dowodów.

• Pożywienie: nasiona traw i chwastów, latem owady i gąsienice.
• Ciekawostka: trznadel jest typowym ptakiem wiejskiego i podmiejskiego krajobrazu – jego śpiew to jeden z klasycznych dźwięków polskiej wiosny i lata.
• Jak zaprosić? Karmnik z ziarnem, pozostawione suche kwiatostany bylin i niskie krzewy lub kępy wysokich traw.

Zięba – wiosenny klasyk z niebieską głową

Zięba (Fringilla coelebs) to jeden z najpospolitszych ptaków w Polsce. Jest niewiele większa od wróbla, ale ma smuklejszą sylwetkę. Samiec ma niebieskoszarą głowę, rdzawo-różowy brzuch i dwa wyraźne białe paski na skrzydłach. Samica jest bardziej szara i stonowana. Śpiewa wesołe, krótkie trele kończące się charakterystycznym "fink-fink". Zięba w ciągu dnia może odzywać się nawet 2000 razy! 

• Pożywienie: nasiona, pąki drzew, latem owady.
• Ciekawostka: zięba należy do ptaków, które najwcześniej zaczynają śpiewać wiosną – jej głos często zapowiada koniec zimy.
• Jak zaprosić? Karmnik z mieszanką ziaren przez cały rok, drzewa liściaste i krzewy. Zięby chętnie korzystają z karmników nawet w najostrzejsze mrozy.

Podsumowanie części 2 

Masz już obie części przewodnika – razem 23 najczęstsze gatunki ptaków goszczące w polskich ogrodach. Zacznij od jednej lub dwóch dobrze dobranych budek, karmnika z różnymi pokarmami i kilku rodzimych krzewów jagodowych. Zostaw część ogrodu "dziką" – kupki liści, sterty chrustu i suche byliny. Powodzenia!

Kilka ważnych uwag: pamiętaj o kotach – największym zagrożeniu dla ptaków w ogrodach. Budki czyść raz w roku (jesienią lub zimą), a tłuszczem i słoniną karm tylko zimą. 

• Ptaki w twoim ogrodzie – poznaj 12 najczęściej spotykanych gatunków i dowiedz się, jak je przyciągnąć (część 1)

Jeżeli chcecie posłuchać ptasich treli, charakterystycznych dla danego gatunku, polecamy stronę: https://jestemnaptak.pl/atlas-ptakow/