Szpalery ogrodowe z drzew i krzewów: z jakich roślin, jak zakładać i pielęgnować

2021-10-22 10:26
Szpalery ogrodowe
Autor: GettyImages Szpaler z drzew

Spopularyzowane w XVIII i XIX wieku szpalery na stałe wpisały się w krajobraz miast, tworząc aleje, ale także gęste ściany zieleni oddzielające od siebie ogrody lub posesje. Jak tworzyć i pielęgnować szpalery ogrodowe?

Spis treści

  1. Czym są szpalery i jakie pełnią funkcje?
  2. Z jakich roślin robić szpalery?
  3. Jak stworzyć szpaler i pielęgnować rośliny w szpalerze?

Czym są szpalery i jakie pełnią funkcje?

Zwykle, wzorcowe szpalery to jednorzędowe (czasem dwu- lub kilkurzędowe) nasadzenia, złożone z jednego gatunku drzewa lub krzewu, które dzięki specjalnemu formowaniu i prowadzeniu z czasem tworzą mniej lub bardziej zwartą ścianę zieleni, pełniącą rolę zasłony lub odgrodzenia od innych przestrzeni.

Najczęściej nasadzenia szpalerowe stosowane są wzdłuż alei parkowych lub większych ulic w miastach, ale także (w nieco bardziej swobodnej formie) wzdłuż dróg pozamiejskich - dwa szpalery posadzone równolegle.

Rośliny posadzone w szpalerze powinny być poddawane specjalnemu cięciu (częściej pędów bocznych niż szczytowych), których celem jest uzyskanie po latach zwartej ściany zieleni. Nierzadko szpalery są także tworzone z roślin specjalistycznie formowanych – poprzez rozpinanie ich konarów na konstrukcjach (stelażach) lub rusztowaniach, co w połączeniu z odpowiednim cięciem, pozwala uzyskać zamierzony kształt korony np. konary rozłożone na boki tylko w jednej płaszczyźnie.

Współcześnie szpalery stosowane są głównie do "otulania" zielenią alei, ale mogą pełnić i pełniły niegdyś inne funkcje. W dużych ogrodach, przede wszystkim oddzielały od siebie poszczególne części, wycinano w nich otwory i dekoracyjnie formowano (np. w ogrodach barokowych). Służyły również po prostu jako zielone mury, oddzielające od siebie posesje albo do zasłaniania nieatrakcyjnych widoków. Szpalery mają także funkcje praktyczne, przydatne także w miastach np. są świetną osłoną przed silnym wiatrem, a także barierą chroniącą przed pyłem czy kurzem lub osłoną przed słońcem na wybranych przestrzeniach.

Przeczytaj też:

Żywopłoty - jakim oddzielić się od sąsiada? Żywopłot formowany czy nieformowany - co wybrać? >>>

Z jakich roślin robić szpalery?

Od samego początku powstania idei tworzenia szpalerów, do nasadzeń używano konkretnych, wybranych gatunków drzew lub krzewów – przede wszystkim liściastych. Sięgano po gatunki dobrze znoszące cięcie, o ładnym ulistnieniu i ładnie się zagęszczające, dzięki czemu można dowolnie je formować.

  • Najczęściej stosowanymi gatunkami szpalerowymi są drzewa: lipy (Tilia), grab pospolity (Carpinus betulus), buk zwyczajny (Fagus sylvatica), kasztanowce (Aesculus), platan klonolistny (Platanus acerifolia) – jego konary często są prowadzone na różnego rodzaju stelażach, a także różne gatunki klonów, np. klon polny (Acer campestre) lub klon jesionolistny (Acer negundo).
  • Bardzo często do tworzenia szpalerów służą także drzewa owocowe, które można formować, a także rozpinać ich konary na różnego rodzaju stelażach. Do najczęściej wybieranych do tego celu gatunków zalicza się: grusza (Pyrus), jabłoń (Malus), wiśnia (Prunus cerasus), a w cieplejszym klimacie także brzoskwinia (Prunus persica), morela (Prunus armeniaca).
  • W ogrodach szpalery, czyli gęste formowane ściany o różnych wysokościach można także utworzyć z innych gatunków krzewów. Mogą to być między innymi ognik szkarłatny (Pyracantha coccinea), ligustr pospolity (Ligustrum vulgare), forsycja pośrednia (Forsythia x intermedia).
  • Szpalery utworzą też gatunki, niewymagające częstego formowania ze względu na ich kolumnowy, stożkowy lub piramidalny pokrój. W tej grupie można wskazać popularne krzewy iglaste (i ich odmiany), takie jak: cis pospolity (Taxus baccata), cis pośredni (Taxus x media), żywotnik zachodni (Thuja occidentalis), żywotnik olbrzymi (Thuja plicata), cyprysik Lawsona (Chamaecyparis lawsoniana).

Jak stworzyć szpaler i pielęgnować rośliny w szpalerze?

Przy tworzeniu szpaleru, oprócz wyboru właściwego gatunku drzewa lub krzewu, ważne jest posadzenie roślin w odpowiedniej rozstawie, czyli odstępach od siebie. Nie powinny one jednak być zbyt stłoczone i rosnąć zbyt blisko – wystarczy, że lekko będą stykały się koronami.

W przypadku krzewów ważne jest także, by młode sadzonki przyciąć zaraz po posadzeniu (nawet o połowę), tak by zagęszczały się dobrze od samego dołu.

Gdy rośliny będą się rozrastać, należy je w kolejnych latach regularnie przycinać i formować (czasem nawet 2-3 razy w roku), aby wytwarzały jak najwięcej pędów i dobrze się zagęszczały. Uzyskanie szpaleru, jego właściwej wysokości, szerokości i zagęszczenia oprócz cięcia i formowania wymaga przede wszystkim cierpliwości!

Nie przegap:

Żywopłoty z traw ozdobnych - dobry pomysł na zielone osłony w ogrodzie >>>

Cięcie i pielęgnacja żywopłotu – zasady, terminy, narzędzia >>>

Topiary - rzeźby z roślin. Jak formować rośliny w różne figury >>>

Jak sadzić drzewa i krzewy
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Nasi Partnerzy polecają
Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE
Pozostałe podkategorie