Rosła w ogrodach naszych babć. W słońcu ruta może poparzyć skórę

Ruta zwyczajna – jak wygląda ta roślina?

Ruta zwyczajna (Ruta graveolens) była kiedyś częstym gościem w ogrodach przydomowych i zielnikach. Łatwo ją rozpoznać po niebieskawozielonych liściach. Latem ponad nimi pojawiają się drobne, żółte kwiaty. Roślina osiąga zwykle od 50 cm do około 1 m wysokości. Jej pędy z czasem drewnieją u nasady, dzięki czemu tworzy zwartą, zaokrągloną kępę. Liście mają mocny, specyficzny zapach – dla jednych ciekawy i ziołowy, dla innych ostry i nieprzyjemny.

Ruta dobrze pasuje do ogrodów wiejskich, żwirowych i rabat z roślinami odpornymi na suszę. Jej chłodny kolor ładnie łączy się z lawendą, szałwią, kocimiętką i innymi gatunkami lubiącymi słońce. Wygląda dekoracyjnie i nie wymaga skomplikowanej pielęgnacji. Trzeba jednak dobrze wybrać dla niej miejsce. Nie jest to najlepsza roślina na brzeg wąskiej ścieżki ani tam, gdzie podczas przechodzenia łatwo ocierać się o jej liście.

Czy ruta naprawdę może poparzyć skórę?

Ruta nie parzy przez samo przebywanie obok niej. Reakcja może wystąpić wtedy, gdy sok lub substancje z uszkodzonych liści dostaną się na skórę, a ta zostanie później wystawiona na słońce. Roślina zawiera furanokumaryny – pod wpływem promieniowania UVA związki te mogą uszkadzać komórki skóry i wywołać stan zapalny nazywany fitofotodermatozą. Nie jest to typowa alergia – reakcja może pojawić się także u osoby, która nigdy wcześniej nie była uczulona na rośliny. Kontakt z sokiem najczęściej następuje podczas:

• przycinania pędów
• przesadzania rośliny
• odrywania przekwitłych kwiatostanów
• rozcierania liści w palcach
• zbierania połamanych lub uszkodzonych części

Nie każde dotknięcie ruty kończy się zmianami na skórze. Znaczenie mają ilość soku, długość kontaktu i późniejsza ekspozycja na słońce. Zaleca się zakładanie rękawic i odzieży ochronnej podczas pracy z tą rośliną.

Jak wygląda poparzenie po kontakcie z rutą?

Objawy często nie pojawiają się od razu. Zaczerwienienie, pieczenie i obrzęk mogą rozwinąć się dopiero po 24–48 godzinach od kontaktu ze słońcem. To sprawia, że trudno połączyć zmiany skórne z pracą wykonaną poprzedniego dnia w ogrodzie. Te objawy mogą pojawić się na skórze po kontakcie z rutą:

• czerwone, wyraźnie odgraniczone plamy
• podłużne smugi w miejscach, po których przesunął się pęd
• pieczenie i bolesność
• obrzęk
• pęcherze wypełnione płynem

Zmiany mogą przypominać oparzenie słoneczne albo termiczne. Charakterystyczny bywa jednak ich nieregularny układ – na przykład smugi, odciski palców lub ślady przypominające kształt liści. Po ustąpieniu stanu zapalnego mogą pozostać ciemniejsze przebarwienia. Zwykle stopniowo bledną, ale czasem utrzymują się przez wiele tygodni lub miesięcy.

Co zrobić po kontakcie skóry z rutą?

Jeśli podczas przycinania rozgnieciesz liście albo sok dostanie się na ręce, nie czekaj na pojawienie się zaczerwienienia. Umyj skórę dokładnie wodą z mydłem, a następnie osłoń ją ubraniem przed światłem słonecznym. Szybkie zmycie substancji roślinnych i ograniczenie kontaktu z promieniowaniem UVA może zmniejszyć ryzyko lub nasilenie reakcji. Jeżeli zmiany już się pojawiły, ulgę może przynieść chłodny okład. Pęcherzy nie należy przebijać, ponieważ zwiększa to ryzyko zakażenia. Z lekarzem warto skontaktować się, gdy zmiany są rozległe lub bardzo bolesne, obejmują twarz albo okolice oczu, tworzą duże pęcherze oraz zaczynają się sączyć lub wyglądają na zakażone. 

Jak bezpiecznie przycinać rutę?

Przy pielęgnacji ruty najlepiej założyć rękawice ogrodnicze oraz bluzę z długimi rękawami. Jest to szczególnie ważne w słoneczny dzień, gdy pracujemy przy dużej, rozrośniętej roślinie i łatwo otrzeć o nią przedramiona. Po zakończeniu pracy trzeba umyć ręce, sekator i inne narzędzia. Ścięte pędy od razu wkładamy do pojemnika lub worka, zamiast pozostawiać je na ścieżce albo trawniku. 

Gdzie najlepiej posadzić rutę?

Dobrym rozwiązaniem jest środek rabaty. Roślina pozostaje wtedy dobrze widoczna, ale nie trzeba jej dotykać przy każdym przejściu. Ruty nie warto sadzić tuż obok:

• wąskiego przejścia
• ławki lub leżaka
• wejścia na taras
• dziecięcej piaskownicy
• miejsca, w którym często bawią się dzieci

Ruta najlepiej rośnie w słońcu, choć toleruje także lekki półcień. Lubi ciepłe stanowiska i lekką, przepuszczalną ziemię. Dobrze radzi sobie na podłożu piaszczystym, żwirowym oraz niezbyt zasobnym. Znacznie gorzej znosi stale mokrą, ciężką glebę. Zastój wody może prowadzić do gnicia korzeni, szczególnie zimą. Na gliniastym podłożu warto więc posadzić ją na lekkim wzniesieniu albo wcześniej poprawić odpływ wody.

Ruta jest wystarczająco odporna na mróz, aby rosnąć w gruncie w znacznej części kraju. O powodzeniu zimowania decydują jednak również przepuszczalność ziemi, osłona od wiatru i lokalny mikroklimat. Roślinę można też uprawiać w donicy. Pojemnik musi mieć otwory odpływowe, a na zimę powinien zostać zabezpieczony, ponieważ bryła korzeniowa w donicy przemarza łatwiej niż w gruncie.

Jak podlewać i nawozić rutę?

Młodą, niedawno posadzoną rutę podlewamy regularnie, dopóki dobrze się nie ukorzeni. Starsza roślina lepiej znosi krótkie okresy suszy niż nadmiar wody. Uprawiana w gruncie, podlewania potrzebuje przede wszystkim podczas długotrwałej, bezdeszczowej pogody. Ruta uprawiana w donicy wysycha szybciej, dlatego jej podłoże trzeba sprawdzać częściej. Nie należy przesadzać z nawożeniem. Na bardzo żyznej ziemi roślina może wypuszczać długie, wiotkie pędy i tracić zwarty pokrój. Zwykle wystarczy niewielka ilość kompostu dodana podczas sadzenia.

Kiedy przycinać rutę?

Wiosną usuwamy suche, uszkodzone i przemarznięte części. Można wtedy także lekko skrócić zdrowe pędy, aby pobudzić roślinę do zagęszczenia. Drugim dobrym terminem jest okres po kwitnieniu. Cięcie pomaga zachować ładny kształt i ogranicza rozsiewanie się rośliny. Nie warto jednak mocno skracać starego, całkowicie zdrewniałego fragmentu, jeśli nie widać na nim młodych przyrostów. 

Niezależnie od terminu pracujemy w rękawicach. Najbezpieczniej przycinać rutę w pochmurny dzień albo wieczorem, gdy po przypadkowym kontakcie łatwiej uniknąć natychmiastowego wystawienia skóry na ostre słońce.

Czy z ruty można robić napary i nalewki?

Ruta była dawniej wykorzystywana jako roślina zielarska. Nie oznacza to jednak, że nadaje się do samodzielnego przygotowywania domowych leków. Zawiera silnie działające związki biologiczne, a w literaturze medycznej opisywano przypadki zatrucia po spożyciu preparatów z ruty. Dlatego nie powinna być traktowana jak zwykłe zioło do herbaty ani składnik nalewek przygotowywanych bez fachowej wiedzy. Nie warto również przygotowywać z niej domowych preparatów do nakładania na skórę. Mogłyby zwiększyć jej wrażliwość na światło i doprowadzić do reakcji właśnie wtedy, gdy wyjdziemy na słońce.

Czy ruta odstrasza komary?

Intensywny zapach liści sprawił, że ruta ma opinię rośliny odstraszającej te owady. Nie należy jednak oczekiwać, że jeden krzew posadzony przy tarasie stworzy skuteczną barierę przeciwko komarom. Najwięcej zapachu uwalnia się podczas dotykania lub rozcierania liści, a właśnie takiego kontaktu lepiej unikać. Ruta może być ciekawą rośliną ozdobną, ale nie zastąpi moskitier ani środków przeznaczonych do ochrony skóry.

• Komary rujnują ci wieczory? Posadź w ogrodzie te 7 roślin, a ich zapach wygoni uciążliwe owady!