Masz w ogrodzie same liście chrzanu? Jeden prosty zabieg sprawi, że wreszcie urośnie potężny korzeń

Chrzan pospolity to roślina przyprawowa i lecznicza

Chrzan pospolity (łac. Armoracia rusticana) to bylina z rodziny kapustowatych, pospolicie występująca w całej Polsce. Jest powszechnie używany jako roślina przyprawowa - uchodzi za jedną z roślin o najsilniejszym, ostrym smaku. Chrzan jest dodawany do potraw dla nadania im wyrazistości, ponadto znajduje cenne zastosowanie w kosmetyce. Chrzan jest także uznawany za roślinę leczniczą. Często pozyskuje się go ze stanowisk dzikich, np. pól lub nieużytków. Można go także uprawiać w przydomowym ogrodzie – ma małe wymagania i nie potrzebuje szczególnej opieki. Uprawa chrzanu w ogrodzie: przygotowaliśmy poradnik dla amatorów ogrodnictwa. Radzimy, jak uprawiać chrzan pospolity na działce.

Jak wygląda chrzan pospolity?

Chrzan to roślina wieloletnia w dobrych warunkach osiągająca nawet powyżej 1 m wysokości (zwykle około 40 cm). Jest gatunkiem ruderalnym, można ją spotkać na działce, w przydrożnych rowach, nieużytkach czy na torach kolejowych. W uprawach polowych uchodzi za uciążliwy chwast. Jednocześnie jest ceniona ze względu na walory kulinarne, lecznicze i kosmetyczne. Główną częścią rośliny są widoczne nad ziemią duże, zielone liście o lekko ząbkowanych krawędziach, ale chrzan uprawia się dla białych, grubych, palowych korzeni. Roślina korzeni się głęboko i bardzo szybko rozrasta. Dobrze zimuje w gruncie - jest w pełni mrozoodporny i nie wymaga okrywania na zimę.

Przeczytaj też: Współrzędna uprawa warzyw: jakie warzywa sadzić obok siebie

Gdzie najlepiej rośnie chrzan?

Chrzan powinno się uprawiać w miejscach półcienistych, wtedy nie będzie dochodziło do obsychania, żółknięcia i parzenia liści. Korzenie chrzanu uprawianego na silnie nasłonecznionych stanowiskach mogą mieć żółte plamy.

Jak uprawiać chrzan w ogrodzie?

• Podłoże dla chrzanu. Optymalna dla uzyskania dobrego plonu chrzanu jest gleba głęboko uprawiona, spulchniona, zasobna w próchnicę, umiarkowanie wilgotna, o pH 5,5-6,5, piaszczysta lub piaszczysto-gliniasta. Roślina toleruje także słabsze typy gleb. Nie znosi natomiast zakwaszonego, podmokłego i nieprzepuszczalnego podłoża - na takich glebach uprawa chrzanu nie udaje się. Chrzan uprawiany w glebie lekkiej ma gorszy smak, w ciężkiej natomiast dochodzi do drewnienia organu podziemnego. Brak wody w glebie może wpłynąć niekorzystnie na korzenie.

• Sadzenie korzeni chrzanu. Korzenie chrzanu można wysadzać do gruntu wiosną lub jesienią. Odcinki powinny mieć około 20 cm długości. Sadzi się je ukośnie tak, aby dolna część znalazła się na głębokości kilkunastu centymetrów, a górna kilka centymetrów pod powierzchnią gruntu. Tak posadzony chrzan przysypujemy ziemią i ugniatamy. Chrzan warto sadzić w rzędach (prawidłowa odległość pomiędzy rzędami wynosi 60 cm).

• Pielęgnacja chrzanu. Po wykształceniu pierwszych liści sadzonki w słoneczne dni warto cieniować, aby stopniowo przyzwyczaić do warunków. Chrzan można w czasie sezonu 1-2-krotnie nawozić (stosując nawozy azotowe) - zabieg nie jest jednak obowiązkowy. Natomiast zaleca się nawadnianie w czasie długotrwałej suszy - to poprawi nie tylko wzrost rośliny, ale także smak korzeni i liści. Ważnym zabiegiem pielęgnacyjnym, zwłaszcza w początkowym okresie uprawy, jest regularne odchwaszczanie. Aby ograniczyć ekspansywność chrzanu można go uprawiać we wkopanych do gruntu wysokich pojemnikach bez dna.

• Rozmnażanie chrzanu. Chrzan rozmnaża się przez sadzonki korzeniowe pobrane z korzeni bocznych pociętych na odcinki długości około 20 cm. Sadzonki chrzanu sadzi się wiosną lub jesienią w rzędy co 60 cm, umieszczając sadzonki korzeniowe ukośnie na taką głębokość, by górny czubek korzeni był około 3 cm pod powierzchnią ziemi.

Zbiór i przygotowanie liści i korzeni chrzanu

Liście chrzanu najlepiej zbierać późną wiosną i wczesnym latem - wtedy mają najlepszy aromat, a korzenie chrzanu - w okresie jesiennym (gdy liście zaczynają żółknąć). W obu przypadkach zbiory najlepiej przeprowadzać z młodych egzemplarzy. Surowce z wieloletniego chrzanu są często łykowate, włókniste i gorsze w smaku (w szczególności dotyczy to korzeni).

Co zrobić, żeby chrzan rósł w korzeń?

Po posadzeniu chrzanu, rośliny należy obficie podlać, aby gleba osiadła i dobrze otuliła korzenie. W kolejnych tygodniach sprawdzaj wilgotność gleby i podlewaj regularnie, zwłaszcza kiedy jest sucho. Ważne jest też regularne odchwaszczanie i nawożenie chrzanu.

Korzeń chrzanu optymalny do spożycia ma około 25 cm długości i 2,5 cm grubości. Plantację po zbiorach należy dokładnie oczyścić, bowiem nawet pozostawienie niewielkich fragmentów korzeni chrzanu może spowodować niekontrolowany wzrost rośliny.

Przeczytaj też: Rośliny przyprawowe do uprawy w ogródku ziołowym

Skład i właściwości lecznicze chrzanu

Najważniejszym składnikiem korzenia chrzanu jest sinigryna w czasie ścierania tworząca zotiocyjanian allilu i fenetylu. To związki o działaniu antynowotworowym. Ponadto jest bogatym źródłem witaminy C. Zawiera także witaminy A, K, B (grupa) i sole mineralne (fosfor, wapń, sód, potas, cynk, siarka, jod), glikozydy, żywice oraz enzymy (mirozynaza i mimirozyna).

Chrzan jest niskokaloryczny: 100 g zawiera 74 kalorie. Roślina może być wykorzystywana jako silny naturalny antybiotyk. Pomaga przy infekcjach, wzmacnia odporność organizmu, stosuje się ją w nieżytach nosa i oskrzeli, zapaleniu gardła i zatok. Korzeń działa moczopędnie, bakteriobójczo, przeciwwirusowo, rozrzedza krew i obniża poziom złego cholesterolu. Sokiem z korzenia warto nacierać skórę przy bólach reumatycznych.

Przeczytaj też: Zioła na kaszel i katar. Jakie zioła stosować na przeziębienie

Liście i korzeń chrzanu pospolitego w kuchni

Chrzan w kuchni wykorzystuje się z kilku względów – nie tylko wzmacnia smak potraw i jest zdrowy, ale także konserwuje żywność chroniąc ją przed zepsuciem. Ostry smak chrzanu nadają mu związki siarki. Chrzan pobudza wydzielenie enzymów trawiennych i ułatwia trawienie, dlatego doskonale nadaje się do tłustych ciężkostrawnych dań mięsnych.

Korzeń chrzanu jest dodatkiem do zup, sosów (np. na bazie śmietany), dań z mięs i jaj, ćwikły, musztardy, a także marynat. To obowiązkowy składnik tradycyjnego białego barszczu. Młode listki chrzanu można dodawać do sałatek. Aby ograniczyć czernienie startego chrzanu należy dodać do niego sok z cytryny. Chrzanu nie powinno się podawać dzieciom poniżej drugiego roku życia.

Wykorzystanie chrzanu w naturalnych kosmetykach

Sok z korzenia chrzanu wpływa dobroczynnie na skórę – ma właściwości odkażające, regenerujące i wybielające. Warto go używać na zniwelowanie przebarwień, piegów czy plam starczych. Wygładza zmarszczki i nadaje się do walki z trądzikiem. Może być stosowany w różnorodnej formie: maseczek, mleczka, toniku (np. w połączeniu z białym winem lub octem winnym). Trzeba przy tym pamiętać, że to bardzo silny środek. Nie można przesadzać z częstotliwością zabiegów kosmetycznych, gdyż to może prowadzić do podrażnienia skóry.

Przeczytaj też: Naturalne kosmetyki roślinne z własnego ogrodu