Metamorfoza kostki z PRL na Śląsku. Ten nowoczesny dom w czerni i cegle zachwycił internautów

Osiedle w Siemianowicach, na którym stanął ten nowoczesny dom, to prawdziwe zagłębie kostki typowej dla czasów PRL-u. Piętrowe budynki jednorodzinne, czasem bliźniaki, mają płaskie dachy i zwarte bryły, niektóre z nich zachowały oryginalne oblicowanie z drobnych kamyków, wiele ma nowoczesny, ekologiczny rys: fotowoltaikę na dachach.

Właśnie takie kubiki stały się punktem wyjścia dla Domu Ramowego, który zaprojektowała na Ptasim Osiedlu Anna Witor, architektka prowadząca lokalną pracownię Awinci Architects.

Dom kostka na trudnej działce – jak dopasować projekt do ograniczeń terenu

Działka o powierzchni 750 m² miała lekki spadek, który okazał się tylko jednym i bodaj najmniejszym z problemów. – Nie chcieliśmy spadków, zależało nam na tym, by wykorzystać całą zieloną przestrzeń, dzieci miały jeździć po ogrodzie rowerami – wyjaśnia właścicielka.

Po pierwsze, trzeba było wyrównać 1,5 m różnicy poziomów. Grunt został podniesiony z jednej strony. Podtrzymują go mury oporowe. Po drugie, na działce pierwotnie znajdowały się fragmentaryczne fundamenty pod nieduży pawilon. Konstruktor uznał, że fundamenty nie nadają się do wykorzystania i trzeba je było usunąć. Ale pojawiła się kolejna przeszkoda. Prawie przez środek działki biegnie podziemna linia niskiego napięcia. Koszty przeniesienia takiej instalacji byłyby zbyt wysokie. I tak zaczęły się zapasy z niewidocznym, ale krzepkim przeciwnikiem. Zamiast zwarcia czy przerzutu zastosowano unik.

– Najlepsze ustawienie względem stron świata dla budynku jednorodzinnego jest wtedy, gdy otwiera się on na południe. Tu nie mogliśmy tego zrobić właśnie z powodu zakopanego kabla. Dlatego budynek ma salon i taras od południowego zachodu, a od południa duże narożne okno w salonie – wyjaśnia Anna Witor.

Podziemna instalacja zmusiła też architektkę do przysunięcia domu maksymalnie do granicy działki od strony północnej. Zlokalizowano tam garaż ze ślepą ścianą. – Dom stoi jak na wyspie. Z trzech stron otaczają go asfaltowe drogi, a z czwartej – ślepa uliczka prowadząca do przedszkola. Latem ta zielona okolica jest bardzo chętnie odwiedzana, osiedle staje się celem pielgrzymek. Dzięki przybliżeniu domu do granicy działki spacerujący widzą pozbawiony okien mur, a my nie czujemy się jak zwierzęta w zoo – komentują właściciele domu.

– Pod tym względem pomocne są również mury oporowe. Mur pełny uniemożliwia zajrzenie na działkę z poziomu parteru, a jego dodatkową zaletą jest to, że właściwie nie wymaga opieki. Zależało nam na prywatności. Zupełnie wystarczy, że z balkonów na piętrach okolicznych budynków łatwo jest zajrzeć do ogrodu sąsiada – dodaje.

Zobacz zdjęcia przebudowanej czarnej kostki

Nowoczesna kostka bez kompromisów – układ okien, ogrodzenie i prywatność

Bryła budynku robi wrażenie niedostępnej – z powodu zwartości, ciemnej barwy, a także wąskich, pionowych okien od frontu (zwłaszcza gdy zasłonią je ciemne żaluzje fasadowe). Początkowo okien od tej strony w ogóle miało nie być, ponieważ to północno-wschodnia ściana, a jednym z podstawowych wymogów, jaki mieli właściciele, była energooszczędność. W takich budynkach ściany północno-wschodnie lepiej zostawiać bez okien. W końcu jednak zdecydowano się na pięć przeszkleń, które doświetlają kuchnię i toaletę na parterze (poziome), sypialnię i łazienkę na piętrze (pionowe).

– W naszym klimacie trzeba łapać tyle słońca, ile się da. Ale potrzebne jest ono przede wszystkim w strefie dziennej. Od wschodu, tam, gdzie rozpoczynamy dzień, wystarcza go tyle tylko, żeby się obudzić. Potem w sypialni i tak się już nie przebywa – uzasadniają właściciele.

Ponieważ budynek od strony głównego wejścia został maksymalnie przybliżony do granicy działki, brama garażowa jest dostępna bezpośrednio z ulicy. Projektant ze względów bezpieczeństwa nie chcieli ogrodzeniem ograniczać widoczności na skrzyżowaniu dróg. Stalowa przegroda między garażem a głównym wejściem biegnie niekonwencjonalnie, bo po skosie, dzięki czemu łatwiejszy jest także wjazd. Skos, jak podkreśla projektantka, koresponduje ze ściętym z jednej strony ceglanym zadaszeniem garażu. – Nie zrezygnowaliśmy całkiem z ogrodzenia, ponieważ dzieci są jeszcze małe. Zaraz przed garażem mamy niewielki spadek terenu i gdy spadnie śnieg, można z niego zjeżdżać na sankach, a w lecie rozpędzać się na rowerach. Bałam się, że takie zabawy w pobliżu ulicy będą niebezpieczne – tłumaczą właściciele.

Zwarta bryła i ramowa forma – jak zaprojektować energooszczędny dom kostkę

Bryła energooszczędnego domu powinna być zwarta, ponieważ wtedy straty ciepła są najmniejsze. Tak jest więc i w tym przypadku. Żeby uniknąć mostków ciepła, garaż oddzielono termicznie od budynku. Architektka chciała, by jej kostka otoczona przecież przez inne kostki, była spójną całością, miała wyraźny kształt prostopadłościanu. Dlatego formę budynku domknęła ramami poprowadzonymi nad garażem (mają tę samą grubość co attyka głównej bryły), a następnie przedłużonymi od strony ogrodu. To im budynek zawdzięcza nazwę Domu Ramowego.

Rozległe otwarcia na piętrze widziane z ulicy mogą mylnie sugerować, że nad garażem znajduje się taras. Ta otwarta przestrzeń, choć dostępna z pokoju gościnnego i z pralni, jest jednak wykorzystywana rzadko. Pierwotnie ramy miały być wykonane z żelbetu, jednak wykonawca bał się, że nie udźwignie takiego zadania. Ostatecznie powstały więc ze stali i są konstrukcją samonośną – nie tworzą szkieletu budynku. Żeby uniknąć ugięć, wybrano duże przekroje stalówek, 10x30 cm. Zamontowano je, gdy budynek był już w stanie surowym, na podkładkach, aby zniwelować mostki termiczne.

Czarna elewacja domu – trwałość koloru, estetyka i inspiracje

Szukanie kolorystyki tynku zajęło trochę czasu. Wygrał bardzo ciemny grafit, który jest dobrym tłem, wydobywającym odcienie pozostałych barw i faktur. – W standardowej palecie barw tynków różnych producentów mamy kolory zmieszane po trochu z innymi, dużo zazwyczaj jest koloru czerwonego. A każdy kolor z czasem się odbarwia. Dlatego farba w przypadku tego domu była mieszana na indywidualne zamówienie. Pozbyłam się wszystkich pigmentów poza sadzą. Tylko ona została. Dom długo zachowa swój pierwotny kolor – podkreśla Anna Witor. Węglową czerń elewacji skontrastowano z rudymi odcieniami cegły.

• Dom w stylu japońskim. Projekt pełen kontrastów, nie tylko kolorystycznych

Cegła z odzysku na elewacji – ekologiczne materiały i efekt premium

Współczesność formy – z rustykalnym materiałem, który ma długą, ważną dla lokalnej architektury historię. – Ze względów ekologicznych zawsze chciałam odzyskiwać materiały, używać takich, które mają jakąś przeszłość. Zbieraliśmy więc starą cegłę po różnych rozbiórkach na Śląsku.

W samych Siemianowicach sporo jest ceglanych budynków. W porównaniu z nową taka cegła jest bardzo trwała, nie sypie się, nie kruszy. Wystarczy ją oczyścić z nadmiaru tynku. To materiał wypalany ręcznie. Właśnie podczas wypalania powstają zróżnicowane przebarwienia, kolory od piaskowego, przez rudy i ciemnoczerwony, aż po głęboki brąz. Mur wykonany z takiej cegły ma niepowtarzalny, melanżowy charakter. Pewnym kłopotem były zróżnicowane rozmiary poszczególnych okazów, musieliśmy je selekcjonować, żeby przynajmniej w rzędzie wymiary się zgadzały – relacjonuje architektka.

Ceglany mur wokół domu jest z pełnych cegieł, natomiast te przeznaczone na elewację pocięto i potraktowano jak klinkier. Ciemne fugi nawiązują do koloru budynku. Nawiązując do wielobarwnej cegły, powstał swobodnie skomponowany melanżowy wzór na podjeździe. Mieszkańcy domu osobiście zaangażowali się w jego układanie. Kostka betonowa, którą wykorzystano, jest wprawdzie standardowa, ale ma trzy rozmiary.

Dlaczego warto modernizować dom kostkę? Korzyści z renowacji elewacji

Modernizacja domu typu kostka to znacznie więcej niż tylko poprawa jego wyglądu. Choć odświeżenie elewacji i nadanie bryle nowoczesnego charakteru jest głównym motorem zmian, korzyści sięgają znacznie głębiej. Nowa elewacja, połączona z systemem ocieplenia, stanowi kluczową barierę ochronną dla konstrukcji budynku, zabezpieczając ją przed wilgocią, wahaniami temperatur i promieniowaniem UV. Taka inwestycja bezpośrednio przekłada się na wyższy komfort życia – zimą dom wolniej traci ciepło, a latem mniej się nagrzewa. W efekcie estetycznie odnowiony budynek nie tylko cieszy oko, ale również zyskuje na wartości rynkowej, stając się atrakcyjniejszą nieruchomością.

Renowacja elewacji to również decyzja uzasadniona ekonomicznie i ekologicznie. Domy z lat 70. i 80. często charakteryzują się wysoką energochłonnością. Kompleksowe docieplenie ścian zewnętrznych może obniżyć rachunki za ogrzewanie nawet o połowę, co sprawia, że poniesione koszty zwracają się w perspektywie kilku lat. Co więcej, mniejsze zużycie energii to realna korzyść dla środowiska naturalnego. Modernizując dom, przybliżamy go do współczesnych norm budowlanych dotyczących energooszczędności, co jest nie tylko odpowiedzialne, ale często stanowi warunek skorzystania z atrakcyjnych form dofinansowania.

Kompleksowe docieplenie domu kostki: materiały, technologie i eliminacja mostków termicznych

Podstawą skutecznej termomodernizacji domu kostki jest wybór odpowiednich materiałów i technologii. Najczęściej stosuje się systemy ociepleń ETICS, bazujące na styropianie lub wełnie mineralnej. Styropian, zwłaszcza grafitowy, oferuje doskonały stosunek ceny do właściwości izolacyjnych. Z kolei wełna mineralna, oprócz izolacji termicznej, zapewnia lepszą paroprzepuszczalność i ochronę akustyczną. Aby spełnić obecne normy, grubość warstwy izolacyjnej powinna wynosić minimum 15-20 cm, co stanowi znaczną poprawę w stosunku do symbolicznego ocieplenia stosowanego w przeszłości.

Kluczowym wyzwaniem w budynkach typu kostka jest eliminacja mostków termicznych – miejsc, przez które ucieka najwięcej ciepła. Najczęściej występują one na styku ścian z balkonami, przy krawędziach stropów, nadprożach oraz wokół okien. Niedokładne zaizolowanie tych obszarów nie tylko obniża efektywność energetyczną całego budynku, ale może prowadzić do kondensacji pary wodnej i rozwoju pleśni wewnątrz pomieszczeń. Dlatego tak ważne jest staranne i ciągłe ułożenie materiału izolacyjnego, z dbałością o każdy detal, co zapewni trwałość i pełną funkcjonalność nowej elewacji.

• Budynki na drodze do zeroemisyjności – dyrektywa EPBD jako katalizator zmian

Koszty modernizacji, formalności prawne i możliwości dofinansowania

Planując renowację elewacji domu kostki, należy przygotować się na duże koszty. Ostateczna kwota zależy od wielu czynników, takich jak powierzchnia ścian, stan techniczny podłoża, wybrany materiał ociepleniowy i wykończeniowy – od popularnych tynków po droższe okładziny z drewna, kompozytu czy płyt HPL. Od strony formalnej, ocieplenie budynku zazwyczaj wymaga zgłoszenia robót budowlanych w odpowiednim urzędzie. Jeśli jednak modernizacja zakłada istotne zmiany w bryle lub dom znajduje się na terenie objętym ochroną konserwatorską, konieczne może być uzyskanie pozwolenia na budowę.

Warto pamiętać, że inwestycję w termomodernizację można znacząco obniżyć dzięki dostępnym formom wsparcia finansowego. Jednym z głównych instrumentów jest program „Czyste Powietrze”, który oferuje dotacje na docieplenie budynku i wymianę źródła ciepła. Ponadto, właściciele domów jednorodzinnych mogą skorzystać z ulgi termomodernizacyjnej, pozwalającej odliczyć od dochodu wydatki poniesione na modernizację do kwoty 53 000 zł na jednego podatnika. Przed rozpoczęciem prac warto skonsultować się z doradcą energetycznym, który pomoże zoptymalizować projekt i wybrać najkorzystniejsze formy dofinansowania.