Prace nad projektem ustawy o wyrobach zawierających azbest (UC60) rozpoczęły się w 2024 r. Pierwsze dokumenty skierowano do konsultacji i uzgodnień w październiku tamtego roku. Nowe przepisy mają wdrożyć zaostrzone unijne wymagania dotyczące ochrony pracowników narażonych na azbest oraz uporządkować zasady jego ewidencjonowania, zabezpieczania i usuwania.
Pierwotnie rząd planował przyjęcie projektu w trzecim kwartale 2026 r., ale termin ten minął. Jesienią ustawa ponownie trafiła pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów. Na posiedzeniu 7 października zgłoszono kolejne uwagi, a 13 października przygotowano autopoprawkę.
Usuwanie azbestu - kolejne zmiany w projekcie
Najnowsze zastrzeżenia pojawiły się 20 października 2026 r., a dokumenty z nimi opublikowano następnego dnia. Dotyczą przede wszystkim zasad cofania zezwoleń firmom zajmującym się usuwaniem i zabezpieczaniem azbestu. Wiceprzewodniczący Stałego Komitetu Rady Ministrów wskazał również na potrzebę doprecyzowania kompetencji organów kontrolnych oraz sposobu wymiany informacji o karach nakładanych na wykonawców.
Eternit musi zostać usunięty
Najważniejszą zasadą nowej ustawy ma być obowiązek usuwania wyrobów zawierających azbest. Pozostawienie ich w budynku lub instalacji będzie możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy demontaż byłby technicznie trudny albo mógłby spowodować większe zagrożenie niż trwałe zabezpieczenie materiału.
Wyjątki mogą dotyczyć między innymi niektórych podziemnych instalacji, wyłączonych z użytkowania rur oraz płyt trwale wbudowanych w ściany.
Pokrycia dachowe z eternitu nie są zaliczane do tej grupy, dlatego docelowo wszystkie będą podlegały demontażowi i utylizacji.
Zgodnie z Programem Oczyszczania Kraju z Azbestu wyroby zawierające ten materiał powinny zniknąć do końca 2032 roku. Według danych na polskich dachach może zalegać ponad 4,5 mln ton azbestu.
Nowe obowiązki właścicieli prywatnych posesji
Projekt zakłada ograniczenie corocznej biurokracji. Właściciel nie będzie musiał każdego roku składać takiej samej informacji, jeżeli na posesji nic się nie zmieniło. Jednak po wejściu w życie ustawy każdy właściciel nieruchomości, na której znajdują się wyroby z azbestem będzie musiał dokonać ich inwentaryzacji wraz z przekazaniem odpowiedniego dokumentu do urzędu nawet w przypadku, gdy już to zrobił wcześniej.
Nowa deklaracja będzie potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy:
- eternit zostanie częściowo lub całkowicie usunięty,
- zmieni się ilość albo lokalizacja wyrobów,
- odkryty zostanie wcześniej niezgłoszony azbest,
- materiał zostanie zabezpieczony lub przekazany do unieszkodliwienia.
Osoby fizyczne nieprowadzące działalności mają przekazywać informacje właściwemu wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta.
Inwentaryzacja wyrobów zawierających azbest znajdujących się na nieruchomości polega na określeniu we wniosku rodzaju, ilości, lokalizacji oraz stanu technicznego produktów.
Dane zostaną umieszczone w Bazie Azbestowej.
Inne zasady dla budynków rolniczych
W przypadku rolników znaczenie będzie miało przeznaczenie budynku i sposób jego wykorzystywania.
Eternit znajdujący się na prywatnym domu mieszkalnym rolnika może być zgłaszany na zasadach przewidzianych dla osób fizycznych. Inaczej może wyglądać sytuacja obór, stodół, chlewni, magazynów, garaży dla maszyn i innych obiektów związanych bezpośrednio z działalnością rolniczą.
Użytkownicy takich budynków mogą zostać objęci zasadami przewidzianymi dla podmiotów prowadzących działalność. W takim przypadku deklaracja dotycząca azbestu ma być składana bezpośrednio właściwemu marszałkowi województwa, w formie papierowej albo elektronicznej.
Ostateczny sposób traktowania poszczególnych gospodarstw będzie zależał od treści uchwalonej ustawy i przepisów wykonawczych.
Demontaż eternitu – tylko specjalistyczna firma
Projekt przewiduje utworzenie rejestru firm uprawnionych do usuwania i zabezpieczania azbestu. Wykonawca będzie musiał uzyskać odpowiednie zezwolenie, a informacje o nim znajdą się w Bazie Azbestowej.
Właściciel nieruchomości będzie mógł więc sprawdzić, czy wybrana firma ma wymagane uprawnienia. Ma to ograniczyć działalność przypadkowych ekip, które demontują eternit bez odpowiednich zabezpieczeń albo pozbywają się go w nielegalny sposób.
Azbestu nie wolno usuwać samodzielnie. Płyt nie należy łamać, ciąć ani zrzucać z dachu, ponieważ prowadzi to do uwalniania niebezpiecznych włókien. Załączony materiał wskazuje, że demontaż, transport i przekazanie odpadu na specjalistyczne składowisko powinny zostać wykonane przez fachową firmę, a właściciel musi otrzymać dokument potwierdzający unieszkodliwienie materiału.
Większa rola Bazy Azbestowej
Baza Azbestowa ma zostać rozbudowana. Znajdą się w niej dokładniejsze informacje o lokalizacji i ilości azbestu, przeprowadzonych pracach, uprawnionych wykonawcach oraz jednostkach prowadzących szkolenia.
System ma pozwolić na kontrolowanie całego procesu – od zgłoszenia eternitu, przez jego demontaż, aż po przekazanie odpadu na legalne składowisko. Dokładniejsze dane mają również pomóc samorządom w przygotowywaniu lokalnych programów dofinansowania.
Kary za brak zgłoszenia i nielegalny demontaż
Ustawa ma wprowadzić administracyjne kary pieniężne za naruszanie przepisów. Sankcje mogą dotyczyć zarówno właścicieli niewypełniających obowiązków ewidencyjnych, jak i firm wykonujących prace bez zezwolenia albo niezgodnie z zasadami bezpieczeństwa.
Samo posiadanie prawidłowo zgłoszonego eternitu nie ma automatycznie oznaczać kary. Właściciel będzie jednak musiał kontrolować jego stan, aktualizować dane po wprowadzeniu zmian i usunąć materiał w przewidzianym terminie.
W październiku 2026 r. przedmiotem dodatkowych uzgodnień stały się również zasady cofania zezwoleń firmom usuwającym azbest. W autopoprawce zaproponowano, aby określone naruszenia przepisów BHP, prawa budowlanego i dotyczących odpadów mogły prowadzić do cofnięcia zezwolenia, gdy powodują zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi lub środowiska. Wiceprzewodniczący Stałego Komitetu Rady Ministrów uznał jednak, że nadal trzeba zapewnić większą spójność i proporcjonalność sankcji. Zaproponował też usprawnienie przekazywania informacji o karach między organami kontrolnymi a starostą wydającym zezwolenie. Ostateczne brzmienie przepisów pozostaje więc przedmiotem uzgodnień.
Czy państwo zapłaci za wymianę dachu?
Nowa ustawa ma określić zasady finansowania usuwania azbestu, ale nie oznacza powszechnej refundacji całej wymiany pokrycia. Programy pomocowe najczęściej obejmują demontaż, transport i unieszkodliwienie płyt. Za zakup i ułożenie nowego dachu właściciel zwykle płaci sam.
Dofinansowanie jest udzielane głównie za pośrednictwem samorządów. Poszczególne gminy stosują jednak różne zasady – jedne finansują również demontaż, inne tylko odbiór i utylizację już zdjętych płyt.
Osobne programy były kierowane do rolników wymieniających dachy na budynkach służących produkcji rolnej. Nie mają one jednak charakteru stałego, dlatego przed rozpoczęciem prac należy sprawdzić aktualne nabory w gminie, wojewódzkim funduszu ochrony środowiska oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Kiedy rząd przyjmie ustawę o azbeście?
Nie ogłoszono jeszcze nowego terminu. Możliwe jest zakończenie prac komitetowych i przekazanie projektu pod obrady Rady Ministrów w listopadzie 2026 r., jeśli uda się rozstrzygnąć pozostałe uwagi. Nie jest to jednak potwierdzony harmonogram. Następnie projekt będzie musiał przejść procedurę parlamentarną i uzyskać podpis prezydenta.
Do czasu wejścia w życie nowej ustawy właścicieli nieruchomości obowiązują dotychczasowe przepisy dotyczące wyrobów zawierających azbest.
Zobacz także: Dom z przeszklonym dachem - zdjęcia
15
