Żywokost lekarski - odmiany, wymagania, uprawa, zastosowanie, właściwości

2019-09-10 7:34

Żywokost lekarski to nieco zapomniana roślina lecznicza, której właściwości znano już w czasach starożytnych. Żywokost można wykorzystać również jako roślinę ozdobną - nadaje ogrodowi naturalistyczny charakter. A przy tym można go wykorzystać do produkcji naturalnego nawozu i preparatu ochrony roślin. Dowiedz się jak uprawiać i pielęgnować żywokost i jakie jest jego zastosowanie w ogrodzie.

Żywokost lekarski (łac. Symphytum officinale) to roślina wieloletnia należąca do rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae). Zwykle dorasta do 1 m wysokości (rzadziej do 1,5 m). Tworzy mocno rozgałęziony, czarny korzeń palowy dorastający do 30 cm długości. Łodyga żywokostu jest wzniesiona, kanciasta, w górnej części rozgałęziona, cała szorstko owłosiona, pusta w środku. Liście dolne są duże, ogonkowe, jajowato-lancetowate, górne mają mniejszą powierzchnię, są lancetowate i siedzące. Kwitnienie żywokostu przypada ma maj i czerwiec. Kwiaty mają rurkowato-dzbanowaty kształt, purpurową barwę (czasem białą lub kremową) i zebrane są w zwisające kwiatostany (typu sierpik). Owocem żywokostu jest lśniąca czarna rozłupka. W sprzedaży można dostać także atrakcyjne odmiany żywokostu lekarskiego:

  • 'Aureum' o liściach przebarwiających się na złoto,
  • 'Purpureum' o kwiatach pełnych.
Żywokost lekarski
Autor: GettyImages Żywokost doskonale pasuje do ogrodów naturalistycznych, wiejskich oraz angielskich

Wymagania i uprawa żywokostu

Żywokost jest łatwy w uprawie (o ile zapewni się mu dobre warunki).

  • Stanowisko dla żywokostu. Żywokost może być uprawiany zarówno na stanowisku słonecznym, jak i częściowo zacienionym.
  • Podłoże dla żywokostu. Ważne, aby podłoże było żyzne i dość wilgotne (nie znosi suszy). Podłoże przed sadzeniem/siewem zaleca się wzbogacić obornikiem lub kompostem.
  • Wysiew nasion żywokostu. Nasiona wysiewa się jesienią lub wiosną. W sprzedaży dostępne są także sadzonki.
  • Żywokost to gatunek mrozoodporny.
  • W małych ogrodach trzeba uważać – żywokost może rozmnażać się ekspansywnie. W takim wypadku zaleca się usuwać kwiaty po przekwitnięciu (aby nie dopuścić do wykształcania nasion).

Samosiejki - rośliny, które łatwo się wysiewają bez naszego udziału. Zalety i wady samosiejek >>>

  • Pielęgnacja żywokostu. Główne zabiegi pielęgnacyjne polegają na regularnym odchwaszczaniu i podlewaniu w czasie susz. Nie wymaga nawożenia mineralnego. Roślina jest mało podatna na choroby i szkodniki.

Zastosowanie żywokostu w ogrodzie

Żywokost z powodzeniem można uprawiać w bardziej zacienionych zakątkach ogrodu. Może wchodzić w skład zacienionych rabat. Radzi sobie w zaroślach. Nadaje się do dekoracji ogrodów leśnych. Ze względu na duże wymagania wodne często uprawia się ją w strefie brzegowej oczek wodnych i przy strumykach. Roślina nadaje ogrodowym zakątkom dziki, naturalistyczny charakter.

Żywokost przyciąga owady zapylające. To roślina miododajna, wydajność miodowa wynosi 100 kg/ha. W szczególności zaleca się ją uprawiać w ogrodach naturalistycznych, ogrodach wiejskich oraz ogrodach angielskich. Daje pożądany efekt tylko sadzony w większej grupie (co najmniej kilkanaście egzemplarzy).

Żywokost lekarski
Autor: GettyImages Żywokost lekarski to roślina miododajna

Zastosowanie lecznicze i inne

Żywokost lekarski ma szerokie zastosowania lecznicze, bywa nazywany „żywym gnatem”. Jego właściwości lecznicze są znane od starożytności. W średniowieczu żywokost promowała św. Hildegarda jako lek na złamania kości. Korzeń żywokostu wykopuje się jesienią lub wiosną, myje, rozdrabnia i suszy w temperaturze 35-40 st. C. Stosuje się go zewnętrznie, wewnętrznie nie powinno się go używać, gdyż zawiera związki toksyczne dla wątroby. Naturalne preparaty z żywokostem najczęściej mają formę okładów, past i maści. W sklepach dostępne są także w oleje z żywokostu.

Zawarta w korzeniach żywokostu alantoina pobudza regenerację tkanek, przyśpiesza gojenie ran i ma właściwości nawilżające. Działa przy tym przeciwzapalnie. Zapobiega odleżynom i poparzeniom. Poprawia zabliźnienie się ran. Łagodzi łuszczycę. Pomaga pozbyć się trądziku. Nadaje się do leczenia reumatyzmu, bólów mięśniowych i urazów. Jest powszechnie stosowana w kosmetyce.

Przeczytaj też: Żywokost lekarski na stawy i nie tylko – zastosowanie i właściwości lecznicze żywokostu >>>

Świeże ziele żywokostu może być dodawane do paszy w niewielkiej ilości (do 10%). W Anglii to popularny dodatek do karmy dla kur, zwiększający wybarwienie jajek i poprawiający rozwój piskląt.

Ponadto żywokost warto wykorzystywać do przyrządzania gnojówek przeciwko mszycom w rozcieńczeniu (1:5, 1:10). Preparat nierozcieńczony nadaje się natomiast jako nawóz – przy niedoborze potasu i na pobudzanie roślin do wzrostu.

Gnojówka - nawóz z pokrzyw i innych roślin. Sprawdzone przepisy na gnojówki roślinne >>>

Inne gatunki żywokostu

Poza żywokostem lekarskim w uprawie spotyka się także inne gatunki:

  • żywokost kaukaski (Symphytum caucasicum),
  • żywokost bulwiasty (Symphytum tuberosum),
  • żywokost wielkokwiatowy (Symphytum grandiflorum),
  • żywokost sercowaty (Symphytum cordatum),
  • żywokost szorstki (Symphytum asperum),
  • żywokost uplandzki (Symphytum uplandicum).
Żywokost lekarski
Autor: GettyImages Surowcem zielarskim są suszone korzenie żywokostu - można z nich zrobić lecznicza nalewkę
O autorze
Michał Mazik
Michał Mazik
Michał Mazik - absolwent ogrodnictwa na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie. Autor kilkunastu książek o tematyce ogrodniczej i zielarskiej, w tym „Ogród z pasją”, „Zioła w ogrodzie i w domu", „Dary pszczół", „Przyroda Lublina". Współpracuje z mediami, producentami, zajmuje się zakładaniem ogrodów, prowadzi szkolenia branżowe, działa w marketingu. Praktykę zdobywał w Polsce (zakładanie i pielęgnacja ogrodów), Stanach Zjednoczonych (produkcja zieleni ozdobnej), Anglii (pielęgnacja farm malinowych i jeżynowych), Włoszech (sady jabłoniowe). Współpracował z holenderskimi firmami (tworzenie baz danych roślin, ogrodnicze technologie mobilne, konferencje branżowe). Należy do lubelskiego oddziału Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Ogrodnictwa.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE