Spis treści
Lilak pospolity (łac. Syringa vulgaris) pochodzi z południowo-wschodniej Europy. Do Polski został sprowadzony z Turcji (stąd jego potoczna nazwa - bez turecki).
Jak wygląda lilak pospolity?
Lilak pospolity rośnie jako wysoki krzew lub małe drzewo, rozrasta się przez rozłogi i często tworzy zarośla. Jest bardzo tolerancyjny co do gleby i światła, choć dobrze się czuje w pełnym słońcu. Jest odporny na suszę.
Lilak pospolity to krzew osiągający kilka metrów wysokości (najczęściej prowadzi się go na wysokości 2-5 m). Może być uprawiany w ogrodzie w formie luźnej - krzaczastej lub piennej. Bez kwitnie od końca kwietnia do pierwszej dekady czerwca (najintensywniej w maju). Barwa kwiatów jest cechą odmianową, wciąż jednak najczęściej spotyka się lilaki kwitnące jednolicie na fioletowo, różowo bądź biało.
Zobacz galerię zdjęć: Bez w ogrodzie
16
Gatunki lilaków do uprawy w ogrodach
Rodzaj Syringa (lilak) liczy sobie około 30 gatunków.
- W ogrodach najczęściej spotykany jest lilak pospolity (łac. Syringa vulgaris) , który ma najwięcej odmian ozdobnych. Mimo to warto również zwrócić uwagę na kilka innych, mniej znanych gatunków lilaka, gdyż ze względu na oryginalną urodę kwiatów i ciekawy pokrój krzewu z pewnością zasługują na większe zainteresowanie.
- Wśród nich znajduje się między innymi lilak Meyera (łac. Syringa meyeri), który dorasta do około 1,5 m wysokości i tworzy niewielkie, gęste krzewy o kulistym pokroju. Jego pojedyncze kwiaty, zebrane w duże, krótkie, wiechowate kwiatostany, mają typową, lilioworóżową barwę i pojawiają się na krzewie w maju i na początku czerwca. Gatunek posiada obecnie tylko jedną odmianę ozdobną ‘Palibin’. Krzew znakomicie sprawdza się jako element kompozycji rabatowych i może być wykorzystywany do tworzenia niskich żywopłotów.
- Gatunkiem o podobnym pokroju jest także lilak drobnolistny (łac. Syringa microphylla), który również dorasta do około 1,5 m wysokości i posiada gęsty, kpisty pokrój. Na początku kwitnienia jego niewielkie, intensywnie pachnące kwiaty, zebrane w krótkie, wiechowate kwiatostany, wydają się być dwubarwne, gdyż w pąku posiadają ciemnoróżową barwę, natomiast po rozwinięciu stają się znacznie jaśniejsze. Najbardziej znaną odmianą krzewu jest ‘Superba’, u której kontrast kolorystyczny między pąkiem, a rozwiniętym kwiatem jest szczególnie wyraźny. Lilak drobnolistny znakomicie nadaje się do małych ogrodów i na niskie żywopłoty.
- Bardzo oryginalnym, chociaż rzadko spotykanym w ogrodach gatunkiem lilaka jest lilak karpacki (łac. Syringa josikaea), nazywany też węgierskim lub Josiki. Krzew bardzo różni się pokrojem od dwóch poprzednich gatunków, gdyż tworzy sztywne, wyprostowane, delikatnie omszone pędy i może dorastać nawet do 3–4 m wysokości. Jego drobne, pojedyncze kwiaty pojawiają się na pędach późną wiosną (w maju i czerwcu) i mają dość ciekawą budowę. Ich dolna część ma postać długiej rurki, a znajdujące się na jej szczycie płatki są krótkie i zaostrzone. Kwiaty zebrane są w wąskie, dość długie kwiatostany i najczęściej mają barwę liliowofioletową.
- W ogrodach jeszcze rzadziej od lilaka karpackiego można spotkać lilaka japońskiego (łac. Syringa reticpata), nazywanego również amurskim. Powodem mogą być stosunkowo duże rozmiary tego gatunku, gdyż roślina potrafi dorastać do ponad 5 m wysokości, tworząc duży krzew lub małe drzewo, idealne do dużego ogrodu. Lilak japoński kwitnie późno (w czerwcu i lipcu) i ma pachnące, drobne, białe, pojedyncze kwiaty, zebrane w duże, luźne, wiechowate kwiatostany.
Tekst: Katarzyna Józefowicz
Bez lilak - odmiany
Obecnie znanych jest około 1000 odmian lilaka. 'Madame Lemoine' ceniona jest za wiechy białych pełnych kwiatów, 'Sensation' za pojedyncze, pachnące purpurowe kwiaty z płatkami biało obrzeżonymi, a 'Professor Hoser' tworzy duże wiechy podwójnych, jasnoliliowych pachnących kwiatów.
- Lilak pospolity 'Mirabeau' – odmiana wcześnie kwitnąca (już w drugiej połowie kwietnia), odporna na niekorzystne czynniki. Kwiaty mają fioletoworóżową barwę;
- Lilak pospolity 'Sensation' – odmiana wytwarzająca kwiaty dwubarwne – fioletowobiałe;
- Lilak pospolity 'Aucubaefolia' – kwitnie na niebieskofioletowo, dużą ozdobą są także atrakcyjnie wybarwione pstre liście;
- Lilak pospolity 'Primrose' – odmiana wytwarzająca kremowo-żółte kwiaty;
- Lilak pospolity 'Madame Lemoine' – odmiana kwitnąca na biało. Kwiatostany mają nietypowy kształt – dwuwierzchołkowy.
Lilaki - wymagania i uprawa
Z reguły lilaki nie sprawiają problemów w uprawie.
- Stanowisko. Krzewy lilaków zaleca się sadzić w miejscu słonecznym, wtedy bez najobficiej kwitnie.
- Podłoże. Lilak pospolity preferuje podłoża żyzne, umiarkowanie wilgotne o odczynie od obojętnego do lekko zasadowego. Toleruje różne typy gleb, ale źle rośnie na podłożu jałowym, piaszczystym i podmokłym.
- Mrozoodporność. Większość odmian lilaka jest mrozoodporna, jednak ze względu na nieprzewidywalne polskie zimy, przez pierwszych kilka lat uprawiane okazy warto osłaniać przed nadejściem mrozów.
Po sadzeniu (najlepiej jesiennym) pędy lilaka powinno się skrócić o połowę, to pobudzi krzewienie. Latem – w czasie długotrwałych susz – lilaki warto podlewać. Ważnym zabiegiem pielęgnacyjnym jest usuwanie przekwitłych kwiatostanów bzu, trzeba to zrobić tuż po kwitnieniu. Lilaki można nawozić, ale niezbyt intensywnie (należy unikać w szczególności nawozów mineralnych azotowych). Najbezpieczniejsze są nawozy organiczne. Dobry wpływ na wzrost bzu ma ściółkowanie podłoża.
Co kilka lat krzewy lilaka warto przyciąć usuwając pędy słabe, zdeformowane, wrastające do wnętrza korony i nadmiernie zagęszczone. Nie można przy tym przesadzać – silne cięcie bzu może spowodować brak kwitnienia lub słabe zawiązywanie kwiatów.
i
Jak rozmnożyć lilaki z sadzonek?
Rozmnażanie lilaka przez sadzonki to skuteczny sposób na zachowanie cech wybranej odmiany. Najlepszym momentem na ten zabieg jest wczesne lato, tuż po zakończeniu kwitnienia, gdy tegoroczne pędy są już wystarczająco dojrzałe, ale wciąż elastyczne. Do rozmnażania wybieramy zdrowe pędy, z których odcinamy fragmenty o długości około 10-15 cm, zawierające 2-3 węzły (miejsca, z których wyrastają liście).
Cięcie wykonujemy ostrym, zdezynfekowanym narzędziem tuż pod węzłem. Z dolnej części sadzonki usuwamy liście, pozostawiając tylko kilka na wierzchołku. Aby zwiększyć szansę na ukorzenienie, końcówkę sadzonki można zanurzyć w specjalnym preparacie do ukorzeniania. Tak przygotowane sadzonki umieszczamy w lekkim, przepuszczalnym podłożu, na przykład mieszance torfu i piasku. Kluczowe jest utrzymanie wysokiej wilgotności, co można osiągnąć, przykrywając doniczki folią. Proces ukorzeniania trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy.
Jak ograniczyć rozrastanie się lilaka? Bariery korzeniowe
Jedną z charakterystycznych cech lilaka pospolitego jest jego tendencja do tworzenia licznych odrostów korzeniowych, przez co krzew potrafi z czasem nadmiernie się rozrastać. Aby zapanować nad jego ekspansją, można zastosować kilka metod.
- Najprostszym, choć wymagającym regularności, jest systematyczne usuwanie młodych pędów wyrastających z ziemi wokół głównego krzewu. Należy to robić możliwie jak najniżej, aby spowolnić ich odrastanie.
- Bardziej trwałym i skutecznym rozwiązaniem jest zainstalowanie bariery korzeniowej już na etapie sadzenia lilaka. W tym celu wokół bryły korzeniowej, w wykopanym dołku, umieszcza się specjalną, nieprzepuszczalną matę lub folię, która fizycznie uniemożliwia korzeniom rozrastanie się na boki. Barierę należy wkopać na głębokość co najmniej 40-50 cm, co skutecznie ograniczy niekontrolowane pojawianie się odrostów w dalszych częściach ogrodu.
Poznaj inne krzewy kwitnące wiosną.
i
Lilak pospolity w ogrodzie
Lilak najczęściej sadzi się w wyeksponowanym miejscu (np. od frontu), gdyż jest to jedna z najbardziej okazałych ogrodowych dekoracji w okresie wiosennym. Ze względu na urzekający zapach warto go uprawiać w pobliżu drzwi wejściowych oraz okien. Bez ładnie wygląda zarówno jako soliter, jak i w grupie. Nadaje się do tworzenia wielogatunkowych krzewiastym kompozycji (np. z krzewuszką, głogiem, jaśminowcem, forsycją). Niskie, karłowe odmiany bzu mogą być oryginalnym wsparciem dla rabat bylinowych.
Lilak pospolity jest kojarzony z ogrodami wiejskimi, ale w rzeczywistości pasuje do różnych stylów urządzania. Przyciąga owady. To cenny gatunek również na kwiat cięty.
Sprawdź też:
- Najładniejsze krzewy o przebarwiających się liściach
- Jak uprawiać hortensję ogrodową?
- Ozdobne trawy do ogrodu
