Uchwała antysmogowa w Małopolsce. Jakie piece trzeba wymienić i gdzie od 2030 roku będzie zakaz palenia węglem?

W Polsce nie ma jednej uchwały antysmogowej obowiązującej na terenie całego kraju. Przepisy te przyjmują sejmiki województw na podstawie art. 96 ustawy Prawo ochrony środowiska. Mogą one określać dopuszczalne rodzaje paliw, wymagania techniczne i emisyjne kotłów, pieców i kominków oraz terminy wycofywania urządzeń niespełniających norm.

Uchwała antysmogowa dla Małopolski. Co obowiązuje obecnie?

Małopolska uchwała antysmogowa została przyjęta 23 stycznia 2017 roku i zaczęła obowiązywać 1 lipca 2017 roku. Jej przepisy wprowadzano stopniowo. Dotyczą całego województwa z wyjątkiem Krakowa, który ma odrębną uchwałę, oraz z uwzględnieniem dodatkowych ograniczeń w siedmiu gminach.

Najważniejsze terminy i wymagania:

• Od 1 lipca 2017 r. – nowo eksploatowane kotły na paliwa stałe oraz kominki muszą spełniać wymagania ekoprojektu (Ecodesign). Obowiązuje także zakaz spalania mułów i flotokoncentratów węglowych, miałów o udziale ziaren poniżej 3 mm przekraczającym 15% oraz drewna i biomasy o wilgotności powyżej 20%.
• Od 1 maja 2024 r. – nie wolno użytkować kotłów pozaklasowych, tzw. kopciuchów. Termin ich likwidacji upłynął 30 kwietnia 2024 roku.
• Od 1 maja 2024 r. – użytkowane kominki i inne miejscowe ogrzewacze pomieszczeń muszą spełniać wymagania ekoprojektu albo osiągać sprawność cieplną co najmniej 80%. Urządzenia niespełniające tych warunków należy wymienić lub wyposażyć w instalację redukującą emisję pyłu do poziomu wymaganego przez ekoprojekt.
• Do 31 grudnia 2026 r. – ostatni termin użytkowania kotłów klasy 3 i 4 według normy PN-EN 303-5:2012. Od 1 stycznia 2027 roku ich eksploatacja będzie zabroniona.
• Bez wyznaczonego terminu wymiany – mogą pozostać kotły klasy 5, które były eksploatowane przed 1 lipca 2017 roku. Nowo uruchamiane urządzenia muszą już spełniać wymagania ekoprojektu.

Oznacza to, że w przeważającej części Małopolski nadal można ogrzewać dom węglem, drewnem lub pelletem, ale wyłącznie w urządzeniach spełniających odpowiednie wymagania.

Kraków. Całkowity zakaz palenia węglem i drewnem

W Krakowie obowiązuje odrębna uchwała antysmogowa, przyjęta 15 stycznia 2016 roku. Od 1 września 2019 roku na terenie miasta obowiązuje całkowity zakaz stosowania paliw stałych w instalacjach objętych uchwałą.

Nie wolno spalać węgla, drewna, pelletu ani innych rodzajów biomasy. Zakaz obejmuje kotły, piece, kominki i pozostałe urządzenia spalające paliwa. Dotyczy również okazjonalnego rozpalania kominka, nawet gdy spełnia on wymagania ekoprojektu.

Dozwolone jest ogrzewanie gazem i lekkim olejem opałowym, a także korzystanie z energii elektrycznej, pomp ciepła i sieci ciepłowniczej.

• Wygrała w sądzie, ale to nie koniec historii. Urząd wlepił kolejny mandat, nie przyjęła. Ogrzewa dom w Krakowie kominkiem

Siedem gmin Małopolski z dodatkowymi zakazami. Co zmieni się w 2030 roku?

Odrębne lokalne uchwały antysmogowe obowiązują również w siedmiu małopolskich gminach: Skawinie, Krzeszowicach, Niepołomicach, Czarnym Dunajcu, mieście Oświęcimiu, Rabce-Zdroju oraz mieście Nowym Targu.

Uchwały przyjęte przez sejmik 27 września 2021 roku wprowadzają bardziej rygorystyczne wymagania niż przepisy ogólnowojewódzkie.

Od 1 stycznia 2022 r. na obszarach objętych lokalnymi uchwałami nie można uruchamiać nowych kotłów i ogrzewaczy na węgiel. Obowiązujące tam terminy wycofania urządzeń pozaklasowych były krótsze niż w pozostałej części województwa.

Od 1 stycznia 2023 r. nowe kotły na biomasę muszą spełniać zaostrzone wymagania dotyczące emisji pyłu – do 20 mg/m³. Dodatkowe wymagania odnoszą się również do nowych kominków, m.in. zamkniętej komory spalania i automatycznej regulacji procesu spalania.

Do 31 grudnia 2026 r. trzeba zakończyć eksploatację kotłów klasy 3 i 4.

Od 1 stycznia 2030 r. zacznie obowiązywać całkowity zakaz eksploatacji kotłów i ogrzewaczy na węgiel, w tym również urządzeń klasy 5 oraz spełniających wymagania ekoprojektu.

Zakaz ten nie obejmuje automatycznie wszystkich urządzeń na drewno i pellet. Mogą one pozostać w użytkowaniu, o ile spełniają wymagania lokalnej uchwały.

Ważne jest również terytorialne ograniczenie tych przepisów. W Nowym Targu lokalna uchwała dotyczy wyznaczonego centrum miasta, a w Rabce-Zdroju stref uzdrowiskowych A i B. Na pozostałych obszarach stosuje się przepisy ogólnowojewódzkie.

• Kozy, kominki i piece to kozły ofiarne transformacji energetycznej. Rozmowa z ekspertem o zanieczyszczeniu, uchwałach antysmogowych i kominkach

Uchwały antysmogowe - gdzie obowiązują?

Uchwały antysmogowe obowiązują obecnie w 14 województwach. Nie przyjęto ich w województwach podlaskim i warmińsko-mazurskim.

Sejmik może ustanowić przepisy dla całego województwa albo dla jego części, np. określonych miast i gmin. Samorządy gminne mogą występować o wprowadzenie dodatkowych ograniczeń, ale nie uchwalają ich samodzielnie. Kompetencję do przyjęcia lokalnej uchwały antysmogowej ma sejmik województwa.

Uchwała antysmogowa a Program Ochrony Powietrza

Uchwał antysmogowych nie należy mylić z Programami Ochrony Powietrza (POP), które funkcjonują we wszystkich województwach. Programy opracowuje się na podstawie przepisów art. 91 Prawa ochrony środowiska, gdy ocena jakości powietrza wskazuje na przekroczenia określonych norm.

Program Ochrony Powietrza wyznacza działania naprawcze dla administracji i samorządów. Obejmuje również plan działań krótkoterminowych, stosowanych w okresach szczególnie wysokiego zanieczyszczenia powietrza. Mogą one przewidywać czasowe ograniczenia używania kominków i innych urządzeń grzewczych.

Uchwała antysmogowa określa natomiast przede wszystkim, czym i w jakich urządzeniach wolno palić na danym obszarze. Jej zakazy obowiązują niezależnie od aktualnego stężenia smogu.

• NSA po stronie właścicieli kominków. Zakaz palenia drewnem na Mazowszu był źle uzasadniony

Program Ochrony Powietrza dla Małopolski. Alerty i czasowe zakazy

W Małopolsce obowiązuje Program Ochrony Powietrza przyjęty w 2020 roku i zaktualizowany w listopadzie 2023 roku. Towarzyszący mu plan działań krótkoterminowych przewiduje trzy stopnie zagrożenia zanieczyszczeniem powietrza oraz dodatkowe ostrzeżenia dla osób szczególnie wrażliwych.

I stopień – kod żółty. Obejmuje działania informacyjne i ostrzegawcze związane z ryzykiem lub wystąpieniem przekroczeń norm jakości powietrza. Nie oznacza automatycznego zakazu palenia w dopuszczonych urządzeniach grzewczych.

II stopień – kod pomarańczowy. Ogłaszany m.in. przy ryzyku lub wystąpieniu przekroczenia poziomu informowania dla pyłu PM10, wynoszącego 100 µg/m³ w średniej dobowej. W przypadku zagrożenia pyłem PM10 wprowadza się ograniczenie użytkowania kominków, które nie są jedynym źródłem ogrzewania. Przewidziano również ograniczenia stosowania dmuchaw do liści oraz działania kontrolne.

III stopień – kod czerwony. Dotyczy ryzyka lub wystąpienia przekroczenia poziomu alarmowego dla pyłu PM10 wynoszącego 150 µg/m³ w średniej dobowej. Oprócz ograniczeń użytkowania kominków przewidziano ograniczenie eksploatacji urządzeń grzewczych na paliwa stałe, jeżeli można korzystać z alternatywnego ogrzewania. Mogą być również wprowadzane ograniczenia prac budowlanych powodujących pylenie.

Ważne: czasowe ograniczenia wynikające z planu działań krótkoterminowych dotyczą obszaru i okresu wskazanego w danym komunikacie. Nie należy utożsamiać ich z trwałymi zakazami ustanowionymi w uchwałach antysmogowych.

Aktualne ostrzeżenia i informacje o obowiązujących ograniczeniach można sprawdzić w komunikatach służb wojewódzkich, na stronach urzędów gmin oraz w systemie SYSLOP.

• Koniec ogrzewania starymi kotłami. Od stycznia 2027 r. kolejne zakazy

Kary za naruszenie uchwały antysmogowej

Przestrzeganie przepisów kontrolują straże miejskie i gminne, upoważnieni pracownicy samorządowi oraz inne uprawnione służby. Kontroler może zażądać dokumentacji technicznej potwierdzającej klasę kotła, wymagania ekoprojektu albo sprawność kominka.

Za naruszenie uchwały antysmogowej grozi mandat do 500 zł, a w postępowaniu sądowym grzywna do 5000 zł. Kara może być nakładana ponownie za kolejne naruszenia.

Jak sprawdzić klasę kotła i czy kominek spełnia wymagania ekoprojektu?

Informacji o klasie kotła (3, 4 lub 5) należy szukać na tabliczce znamionowej, w instrukcji obsługi, dokumentacji techniczno-ruchowej (DTR) lub certyfikacie i sprawozdaniu z badań. Klasy kotłów określa norma PN-EN 303-5:2012. Dokumentacja powinna potwierdzać, którą klasę spełnia urządzenie.

W przypadku kotłów, kominków i pieców wolnostojących (kóz) informacja o spełnieniu wymagań ekoprojektu powinna znajdować się w dokumentacji producenta. W przypadku starszych kominków i kóz istotna jest również deklarowana sprawność cieplna – w Małopolsce urządzenia o sprawności co najmniej 80% mogą być nadal użytkowane na zasadach określonych w uchwale.

Jeżeli dokumentacja zaginęła, można zwrócić się do producenta, podając model i numer seryjny urządzenia. Sam rok produkcji, wygląd urządzenia ani oznaczenie CE nie potwierdzają jego klasy czy zgodności z ekoprojektem. Kocioł klasy 5 nie musi być urządzeniem spełniającym wymagania ekoprojektu.

W Krakowie nawet kominek spełniający wymagania ekoprojektu nie może być opalany drewnem.

Piece i kuchnie na drewno - zobacz galerię