Nowe przepisy mają wdrożyć zaostrzone unijne wymagania dotyczące ochrony osób narażonych na działanie azbestu, a jednocześnie zebrać w jednym akcie prawnym regulacje, które obecnie są rozproszone w wielu ustawach i rozporządzeniach.
Projekt ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów w trzecim kwartale 2026 roku. Do czasu zakończenia prac legislacyjnych obowiązują dotychczasowe zasady.
Eternit musi zostać usunięty
Najważniejszą zasadą nowej ustawy ma być obowiązek usuwania wyrobów zawierających azbest. Pozostawienie ich w budynku lub instalacji będzie możliwe tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy demontaż byłby technicznie trudny albo mógłby spowodować większe zagrożenie niż trwałe zabezpieczenie materiału.
Wyjątki mogą dotyczyć między innymi niektórych podziemnych instalacji, wyłączonych z użytkowania rur oraz płyt trwale wbudowanych w ściany.
Pokrycia dachowe z eternitu nie są zaliczane do tej grupy, dlatego docelowo wszystkie będą podlegały demontażowi i utylizacji.
Zgodnie z Programem Oczyszczania Kraju z Azbestu wyroby zawierające ten materiał powinny zniknąć do końca 2032 roku. Według danych na polskich dachach może zalegać ponad 4,5 mln ton azbestu.
Nowe obowiązki właścicieli prywatnych posesji
Projekt zakłada ograniczenie corocznej biurokracji. Właściciel nie będzie musiał każdego roku składać takiej samej informacji, jeżeli na posesji nic się nie zmieniło. Jednak po wejściu w życie ustawy każdy właściciel nieruchomości, na której znajdują się wyroby z azbestem będzie musiał dokonać ich inwentaryzacji wraz z przekazaniem odpowiedniego dokumentu do urzędu nawet w przypadku, gdy już to zrobił wcześniej.
Nowa deklaracja będzie potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy:
- eternit zostanie częściowo lub całkowicie usunięty,
- zmieni się ilość albo lokalizacja wyrobów,
- odkryty zostanie wcześniej niezgłoszony azbest,
- materiał zostanie zabezpieczony lub przekazany do unieszkodliwienia.
Osoby fizyczne nieprowadzące działalności mają przekazywać informacje właściwemu wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta.
Inwentaryzacja wyrobów zawierających azbest znajdujących się na nieruchomości polega na określeniu we wniosku rodzaju, ilości, lokalizacji oraz stanu technicznego produktów.
Dane zostaną umieszczone w Bazie Azbestowej.
Inne zasady dla budynków rolniczych
W przypadku rolników znaczenie będzie miało przeznaczenie budynku i sposób jego wykorzystywania.
Eternit znajdujący się na prywatnym domu mieszkalnym rolnika może być zgłaszany na zasadach przewidzianych dla osób fizycznych. Inaczej może wyglądać sytuacja obór, stodół, chlewni, magazynów, garaży dla maszyn i innych obiektów związanych bezpośrednio z działalnością rolniczą.
Użytkownicy takich budynków mogą zostać objęci zasadami przewidzianymi dla podmiotów prowadzących działalność. W takim przypadku deklaracja dotycząca azbestu ma być składana bezpośrednio właściwemu marszałkowi województwa, w formie papierowej albo elektronicznej.
Ostateczny sposób traktowania poszczególnych gospodarstw będzie zależał od treści uchwalonej ustawy i przepisów wykonawczych.
Demontaż eternitu – tylko specjalistyczna firma
Projekt przewiduje utworzenie rejestru firm uprawnionych do usuwania i zabezpieczania azbestu. Wykonawca będzie musiał uzyskać odpowiednie zezwolenie, a informacje o nim znajdą się w Bazie Azbestowej.
Właściciel nieruchomości będzie mógł więc sprawdzić, czy wybrana firma ma wymagane uprawnienia. Ma to ograniczyć działalność przypadkowych ekip, które demontują eternit bez odpowiednich zabezpieczeń albo pozbywają się go w nielegalny sposób.
Azbestu nie wolno usuwać samodzielnie. Płyt nie należy łamać, ciąć ani zrzucać z dachu, ponieważ prowadzi to do uwalniania niebezpiecznych włókien. Załączony materiał wskazuje, że demontaż, transport i przekazanie odpadu na specjalistyczne składowisko powinny zostać wykonane przez fachową firmę, a właściciel musi otrzymać dokument potwierdzający unieszkodliwienie materiału.
Większa rola Bazy Azbestowej
Baza Azbestowa ma zostać rozbudowana. Znajdą się w niej dokładniejsze informacje o lokalizacji i ilości azbestu, przeprowadzonych pracach, uprawnionych wykonawcach oraz jednostkach prowadzących szkolenia.
System ma pozwolić na kontrolowanie całego procesu – od zgłoszenia eternitu, przez jego demontaż, aż po przekazanie odpadu na legalne składowisko. Dokładniejsze dane mają również pomóc samorządom w przygotowywaniu lokalnych programów dofinansowania.
Kary za brak zgłoszenia i nielegalny demontaż
Ustawa ma wprowadzić administracyjne kary pieniężne za naruszanie przepisów. Sankcje mogą dotyczyć zarówno właścicieli niewypełniających obowiązków ewidencyjnych, jak i firm wykonujących prace bez zezwolenia albo niezgodnie z zasadami bezpieczeństwa.
Samo posiadanie prawidłowo zgłoszonego eternitu nie ma automatycznie oznaczać kary. Właściciel będzie jednak musiał kontrolować jego stan, aktualizować dane po wprowadzeniu zmian i usunąć materiał w przewidzianym terminie.
Czy państwo zapłaci za wymianę dachu?
Nowa ustawa ma określić zasady finansowania usuwania azbestu, ale nie oznacza powszechnej refundacji całej wymiany pokrycia. Programy pomocowe najczęściej obejmują demontaż, transport i unieszkodliwienie płyt. Za zakup i ułożenie nowego dachu właściciel zwykle płaci sam.
Dofinansowanie jest udzielane głównie za pośrednictwem samorządów. Poszczególne gminy stosują jednak różne zasady – jedne finansują również demontaż, inne tylko odbiór i utylizację już zdjętych płyt.
Osobne programy były kierowane do rolników wymieniających dachy na budynkach służących produkcji rolnej. Nie mają one jednak charakteru stałego, dlatego przed rozpoczęciem prac należy sprawdzić aktualne nabory w gminie, wojewódzkim funduszu ochrony środowiska oraz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zobacz także: Dom z przeszklonym dachem - zdjęcia
15
