Spis treści
Czy szerszeń azjatycki dotrze do Polski?
Naturalne stanowiska występowania szerszenia azjatyckiego (Vespa velutina nigrithorax) to odległe od Polski tereny południowo-wschodniej Azji. Jednak gatunek ten zdołał dotrzeć do wybrzeży Europy, prawdopodobnie wraz z transportami handlowymi z Chin, osiedlając się w 2004 roku we Francji. Od tego czasu jego ekspansja postępuje w zastraszającym tempie.
Prognozy sprzed lat, mówiące o dotarciu szerszenia do Polski w ciągu "kilku lat", właśnie stają się rzeczywistością. Pod koniec 2023 roku jego obecność oficjalnie potwierdzono u naszych bezpośrednich sąsiadów: w Czechach (gniazdo w Pilźnie) i na Węgrzech. We wschodnich Niemczech obserwuje się go już tuż przy naszej granicy.
Dlatego naukowcy i pszczelarze są w stanie najwyższej gotowości – pojawienie się szerszenia azjatyckiego w Polsce nie jest już kwestią "czy", ale "kiedy".
Co warto widzieć o szerszeniu azjatyckim?
Szerszeń azjatycki to inwazyjny gatunek szerszenia, który został po raz pierwszy zbadany i opisany w 1836 roku przez francuskiego entomologa Amédée Lepeletiera.
Robotnice tego gatunku osiągają do 2,5 cm (królowe do 3 cm), a ich niemal czarne ciało wyróżniają charakterystyczne, żółte końcówki nóg oraz jeden, szeroki pomarańczowy pas na końcu odwłoka.
Ten azjatycki owad jest bezwzględnym drapieżnikiem, który specjalizuje się w polowaniu na pszczoły. Choć wobec ludzi jest z natury mniej agresywny niż szerszeń europejski (o ile nie broni gniazda), jego skuteczność łowiecka jest porażająca: jeden szerszeń potrafi zabić nawet 50 pszczół dziennie, a niewielka grupa jest w stanie zniszczyć cały ul w ciągu kilku godzin.
i
Szerszeń azjatycki - czy jest groźny?
Najczęstszą obawą związaną z pojawieniem się nowego owada jest zagrożenie użądleniem. Warto jednak od razu obalić mit: jad szerszenia azjatyckiego nie jest bardziej toksyczny niż jad naszego rodzimego szerszenia europejskiego. Pojedyncze użądlenie jest groźne wyłącznie dla osób uczulonych na jad owadów błonkoskrzydłych, u których może wywołać wstrząs anafilaktyczny – tak samo, jak w przypadku pszczoły czy osy. Co więcej, z dala od gniazda szerszeń azjatycki jest gatunkiem mniej agresywnym i ciekawskim wobec ludzi niż jego europejski kuzyn.
Prawdziwy i znacznie większy dramat rozgrywa się w przyrodzie. Szerszeń azjatycki to przede wszystkim bezwzględny i wyspecjalizowany drapieżnik, którego celem są pszczoły miodne i inne dzikie zapylacze. Poluje w charakterystyczny sposób, zawisając w locie przed wlotem do ula i masowo wyłapując robotnice. Prowadzi to do paraliżu całej pszczelej rodziny, która w obawie przed atakiem przestaje wylatywać po pokarm. Skutki są kaskadowe: spadek liczebności pszczół oznacza ograniczenie zapylania roślin, co bezpośrednio uderza w ekosystemy i rolnictwo, zagrażając produkcji żywności.
Jego ekspansję ułatwia fakt, że w Europie nie ma on skutecznych naturalnych wrogów. Nieliczne drapieżniki, jak trzmielojad, nie są w stanie w znaczący sposób ograniczyć jego populacji, co czyni go niemal bezkarnym i pozwala na szybkie rozprzestrzenianie się.
Przeczytaj też: Masz problem z osami w ogrodzie? Ta prosta pułapka to rozwiązanie!
i
Jak bronić się przed szerszeniem azjatyckim?
Główną i najskuteczniejszą metodą walki z tym gatunkiem jest lokalizowanie i niszczenie jego gniazd. Zadanie to musi być jednak wykonywane wyłącznie przez przeszkolone, specjalistyczne firmy, ponieważ samodzielne próby są skrajnie niebezpieczne. Naszym najważniejszym zadaniem jako obywateli jest zgłaszanie podejrzanych obserwacji owadów lub ich gniazd odpowiednim służbom (np. GIOŚ, lokalnym wydziałom zarządzania kryzysowego) lub za pomocą specjalnych aplikacji monitorujących.
Należy unikać stosowania amatorskich pułapek wabiących (np. butelek z słodkim płynem). Są one nieselektywne i zabijają ogromne ilości pożytecznych owadów, w tym pszczół i trzmieli, przynosząc więcej szkody niż pożytku.
Niestety, naukowcy są zgodni, że całkowite wytępienie szerszenia azjatyckiego z Europy jest już niemożliwe. Celem jest zarządzanie jego populacją i minimalizowanie strat, jakie powoduje w pszczelarstwie i ekosystemie.
*Artykuł powstał przy wykorzystaniu AI
Zobacz galerię zdjęć: Szerszeń europejski
9
