Spis treści
Budowa zielonego dachu i obsadzenie go roślinnością wymaga sporej wiedzy budowlanej, ogrodniczej oraz dużej staranności wykonania. Zielony dach składa się z szeregu warstw, z których każda ma określone zadania. Aby dach taki spełniał prawidłowo swoje zadanie trzeba odpowiednio dobrać materiały do izolacji podłoża, do gromadzenia wody i ewentualnego odprowadzania jej nadmiaru oraz odpowiednio dobrane składniki gleby. Nieodpowiedni dobór materiałów może powodować, że dach będzie wysuszonym stepem, mokradłem lub nie będzie szczelny. Przypadkowość w wyborze materiałów jest tutaj wykluczona – trzeba stosować tylko te, które są do tego przeznaczone. Pomogą rozwiązania systemowe, do których zaliczane są specjalnie uprawiane panele roślinne w postaci mat obsadzone już roślinnością i prezentujące gotowe żywe pokrycie dachu.
Zielone płuca
Ogród na dachu daje budynkowi indywidualny i niepowtarzalny charakter. Roślinność ożywia i wzbogaca powierzchnie, integruje budynek z otoczeniem, pozwala na codzienny kontakt człowieka z przyrodą, dając mu spokój i odprężenie, podnosi estetykę krajobrazu miejskiego.
Z punktu widzenia ochrony środowiska zielone dachy mogą stanowić zielone płuca miast. Poprawiają mikroklimat w mieście poprzez pochłanianie zanieczyszczeń, dotlenienie powietrza, zwiększenie wilgotności powietrza i zwiększając retencję.
Zieleń skutecznie ochrania dachy przed dużymi wahaniami temperatury, podnosząc trwałość dachu poprzez redukcję wpływów atmosferycznych. Latem obniża wysokie temperatury nad powierzchnią dachu z ok. 80o C do ok. 25o C. Dodatkowo zwiększa też odporność dachu na ogień w przypadku pożaru.
Zielony dach – najpierw projekt
O chęci założenia żywego dachu inwestor powinien od razu poinformować projektanta domu. To ułatwi jego realizację i przygotuje odpowiedni projekt. Oczywiście jest możliwość zabudowy dachu zielonego na budynkach już istniejących. Wstępna konsultacja z architektem – projektantem budynku lub z rzeczoznawcą – osobą posiadającą uprawnienia budowlane, pozwoli nam ustalić sensowność takiego przedsięwzięcia. Zmiana pokrycia na starym dachu wymaga pozwolenia na budowę. W celu jego uzyskania musimy zlecić projekt architektoniczny przebudowy.
Łąka na dachu
Rozróżnia się zazielenienie ekstensywne i intensywne. W tej drugiej grupie rozróżniamy jeszcze typ niski i wysoki. Na dachy domów jednorodzinnych są polecane systemy ekstensywne. Zazielenienie ekstensywne składa się z roślin, które nie wymagają zabiegów pielęgnacyjnych i sztucznego nawadniania. Do tej grupy zaliczyć możemy wszelkie gatunki rozchodników, traw, mchów, porostów, ziół, czyli roślin o dużej odporności na warunki klimatyczne i zdolności do odnawiania poszycia.
Rodzaj zazielenienia i gatunki użytych roślin wpływają na typ gleby i grubość jej warstwy. Pod mchy, porosty, sukulenty, rozchodniki wystarcza zaledwie 7–10 cm warstwa ziemi. Trawy, zioła, dzikie kwiaty potrzebują większej grubości.
Podłoże pod rośliny na dachu ze względu na ograniczenia wytrzymałościowe powinno być lekkie. Musi też posiadać duże zdolności magazynowania wody i składników mineralnych oraz utrzymywać stały współczynnik pH.
W zależności od typu roślinności, pochłoniętej ilości wody opadowej lub grubości warstwy śniegu każdy metr kwadratowy dachu jest obciążony znacznym ciężarem. Na dachach skośnych przy zieleni ekstensywnej ten ciężar to ok. 30 – 100 kg w zależności od zastosowanego systemu. Dla porównania, metr kwadratowy dachówek ceramicznych, należących do pokryć dachowych ciężkich, waży 45-70 kg, zależnie od typu dachówki.
Płaski czy skośny – każdy może być zielony
Zielone dachy można zakładać na wszystkich dachach płaskich jak i stromych zarówno o konstrukcji drewnianej, stalowej, czy żelbetowej.
Zielenią można obsadzać dachy płaskie o kącie nachylenia od 3º (minimalny spadek dla pokryć bitumicznych, stanowiących warstwę hydroizolacyjną dachu) do 12º oraz dachy pochyłe o kącie nachylenia do 45º. Z kątem nachylenia ma bezpośredni związek typ roślinności jakim możemy obsadzić dach. Dachy pochyłe ze względu na możliwość obsuwania się warstw oraz trudności dostępu dla prac pielęgnacyjnych nadają się do obsadzania ekstensywnego.
Układ zielonego dachu
Zielony dach to złożony system składający się z wielu warstw. Pierwszą od dołu jest sztywne i mocne podłoże. W dachu stromym z izolacją cieplną międzykrokwiową (oczywiście warstwa izolacji jest od wnętrza domu zabezpieczona paroizolacją) jest to sztywna warstwa wstępnego krycia w formie deskowania lub płyt drewnopochodnych..
Sztywne poszycie dachu powinno być zabezpieczone preparatem hydroizolacyjnym, na którym umieszczane są kolejno warstwy zielonego dachu. Najbardziej polecane na dachy skośne są systemy, które ułatwiają montaż, w których nasadzenia roślinności są w kratkach stabilizujących lub cienkich modułach; ułatwiają one rozmieszczenie, ustabilizowanie i skracają montaż.
Warstwy zielonego dachu
- Hydroizolacja – papa antykorzenna lub membrana EPDM.
- Warstwa drenażowa – odprowadza nadmiar wody i magazynuje ją dla roślin w postaci maty drenażowej
- Warstwa filtracyjna i retencyjna – zapobiega zamulaniu drenażu.
- Substrat wegetacyjny – specjalne podłoże dla roślin (lekkie, chłonne, trwałe) umieszczone w kratkach stabilizujących lub w formie cienkich mat roślinnych; dodatkową stabilizację i ochronę przed obsunięciem zapewniają listwy separacyjne w poziomych rzędach.
- Warstwa roślinna – w przypadku mat i kratek jest już ich integralną częścią.
Na krawędziach dachu bocznych i okapowych znajdują się opaski żwirowe ułatwiające odprowadzenie wody do rynny.
W przypadku dachu z wykorzystaniem elementów stabilizujących (kratek) waga wszystkich warstw przy pełnym nasyceniu wodą wynosi ok. 100 kg w przypadku mat roślinnych waga jest trzykrotnie mniejsza.
Maty wegetacyjne klucz do żywego dachu
Maty wegetacyjne, nazywane również rozchodnikowymi, to gotowe produkty do budowy warstwy roślinnej zielonego dachu. Zastępują stosowane dawniej mozolnie prowadzone nasadzenia. Dzięki nim bez zbędnych zabiegów, szybko można uzyskać właściwy efekt pokrycia dachowego z żywych roślin.
Maty rozchodnikowe są specjalnie uprawiane w naturalny sposób w czasie 12 – 24 miesięcy. Mają już w pełni wykształcony system korzeniowy, dzięki czemu są odporne na uszkodzenia i kapryśne warunki atmosferyczne. Nie wymagają pielęgnacji i dodatkowego nawadniania. Są odporne na wiatr i intensywne opady deszczu czy przemarzanie w warunkach zimowych. Mają zdolność do samoregeneracji. W zależności od rodzaju można układać je na dachach o różnym nachyleniu nawet do 45o.
Maty umożliwiają rozwój różnorodnych gatunków roślin, stąd oprócz rozchodników można spotkać maty z mchami i porostami, ziołoroślami, odpornymi odmianami traw
Głównym elementem maty wegetacyjnej jest geowłóknina, która spełnia zadanie konstrukcyjne i utrzymuje strukturę maty. Na tej warstwie znajduje się pętelkowa mata nylonowa, która tworzy trójwymiarową sieć włókien, umożliwiającą zakorzenienie się roślin i ich rozwój. Niezwykle istotną rolę odgrywa „wypełnienie” maty w postaci substratu mineralnego, lekkiego i odpowiednio dobranego do potrzeb roślin oraz gwarantujący im dostęp do niezbędnych substancji odżywczych i wody. Dzięki wszystkim tym elementom rośliny mogą zdrowo rosnąć i rozwijać się.
Wykorzystując rośliny odporne na suszę i ekstremalne temperatury, maty minimalizują ryzyko erozji gleby i zapewniają długotrwałą żywotność takiego dachu. Ich struktura jest tak zaprojektowana, że umożliwia zatrzymanie dużej ilości wody, co w praktyce oznacza, że rośliny na dachu będą miały lepsze warunki do życia nawet podczas długotrwałych okresów suszy.
Zielone dachy w Polsce – czy to się opłaca?
Koszty zielonego dachu nie są małe i w przypadku domu jednorodzinnego z dachem skośnym cena metra kwadratowego takiego pokrycia szacowana jest na 200 – 400 zł. Sama mata wegetacyjna kosztuje 75 – 100 zł za metr kwadratowy. To systemowe rozwiązanie, dzięki któremu szybko można uzyskać pożądany efekt. To oczywiście bardzo duża inwestycja, ale zwraca się w postaci:
- niższych rachunków za ogrzewanie i klimatyzację,
- wydłużonej żywotności pokrycia dachowego,
- poprawy jakości życia i mikroklimatu w domu
- możliwość skorzystania z programów dofinansowania, np. ulga termomodernizacyjna (w tym wypadku zielone pokrycie jest tylko częścią większego zamierzenia, które obejmuje poprawę parametrów izolacyjności cieplnej całego dachu; na sam zielony dach nie będzie ulgi).
