Spis treści
- Trzcina – trwały materiał wymagający uwagi i delikatności
- Strzecha wymaga odpowiedniego projektu
- Strzecha - tradycja, która nie wyklucza nowoczesnych rozwiązań. Zdjęcia
- Trzcinowa strzecha - konstrukcja dachu
- Strzecha nie pali się łatwo
- Układanie strzechy z trzciny
- Strzecharze to fachowcy wyjątkowi
- Mam strzechę i co dalej
Strzechy były w Polsce epoki PRL synonimem zacofania, chociaż w Danii, Holandii czy Niemczech już były ekskluzywnym pokryciem dachowym. W odróżnieniu jednak od naszego kraju, gdzie powszechne były strzechy słomiane tam do krycia używana była twardsza i bardziej trwała trzcina. Ten materiał zyskał także popularność również w Polsce. Współczesna strzecha to jednak pokrycie dla osób zamożnych, które poszukują oryginalności. Wysoka cena wynika przede wszystkim z dużego nakładu pracy i umiejętności, a te jak wiadomo są obecnie w cenie. Dach kryty strzechą to prawdziwy produkt spod znaku „hand made”. Całe pokrycie powstaje na placu budowy. Jedynym półproduktem są dostarczone wiązki trzciny, które umiejętnie należy umocować na połaciach dachowych.
Trzcina – trwały materiał wymagający uwagi i delikatności
Trzcina pospolita to powszechnie występująca roślina porastająca tereny podmokłe i przybrzeżne płytkie obszary zbiorników wodnych. Rozległe trzcinowiska płytkich jezior, zalewów, torfowisk i bagien to zimą obszar żniw. Do największych w Polsce obszarów pozyskiwania tego materiału są Zalewy Wiślany i Szczeciński. Wykaszanie przebiega przy pomocy specjalistycznego sprzętu i maszyn, których producentami są firmy z krajów, w których ten typ pokrycia ma największą popularność. W zależności od warunków pogodowych okres żniw przypada zazwyczaj na środek sezonu zimowego.
Koszenie to pierwszy i jeden z ważniejszych etapów, który ma wpływ na jakość pokrycia. Źle przeprowadzony proces dyskredytuje później ten materiał jako pokrycie dachowe. Cięcie musi zostać przeprowadzone na odpowiedniej wysokości, a cały proces nie może prowadzić do uszkodzenia łodyg w postaci zagniecenia lub popękania. Wszystkie kolejne procesy następujące po zbiorach również muszą uwzględniać aspekt delikatnego obchodzenia się z materiałem, aby nie uległ on uszkodzeniom.
Przebraną trzcinę o prostych pozbawionych liści łodygach o grubości 4-8 mm wiąże się w wiązki o średnicy ok. 60 cm w trzech długościach np. 1,2 – 1,5, 1,6 – 1,8 m i 1,9 – 2.2 m, ale spotyka się też nieco inne zakresy długości. Każda z długości będzie służyć do krycia innych części dachu. Wiązki pakowane są po 25 lub 50 sztuk w beloty spinane stalową taśmą w trzech lub czterech miejscach w zależności od długości wiązek. Dzięki temu ułatwia się składowanie i transport na plac budowy oraz chroni przed uszkodzeniami.
Strzecha wymaga odpowiedniego projektu
Zamiar zastosowania pokrycia ze strzechy powinien być zasugerowany architektowi już na etapie projektu. To zapewni najbardziej odpowiednie parametry i ukształtowanie dachu dla tego typu materiału, m.in. najczęściej wymagane jest zastosowanie szerokiego okapu.
Pokrycie z trzciny dzięki swojej grubości 30 - 40 cm zapewnia potrójną funkcję – jest izolacją cieplną, zabezpieczeniem przed wodą opadową i dekoracją. Należy do pokryć, które dzięki materiałowi i strukturze nie nagrzewa się do wysokich temperatur. Niemniej jeśli bezpośrednio pod dachem będzie zaprojektowana przestrzeń mieszkalna konstrukcja dachu musi uwzględniać wszystkie warstwy pokrycia: paroizolację, izolację cieplną i warstwę wstępnego krycia, którą w tym wypadku jest pełne sztywne poszycie, np. tradycyjnie z desek.
Optymalny kąt nachylenia połaci dachowej do krycia strzechą wynosi 40 – 60 st., co zapewni pełną wodoszczelność powierzchni tak, że nawet przy najdłuższych lub najbardziej intensywnych ulewach woda wniknie zaledwie na głębokość 5 – 10 mm.
Dachy kryte strzechą muszą mieć szerokie okapy ze względu na brak rynien i możliwość zalania ścian zewnętrznych.
Wszelkie elementy, które muszą być wysunięte ponad pokrycie jak kominy czy odpowietrzenia powinny znajdować się w miarę blisko kalenicy. To gwarantuje lepsze zabezpieczenie przed zawilgoceniem z powodu mniejszej ilości spływającej spod kalenicy wody opadowej. Ze względów przeciwpożarowych komin dymowy lub spalinowy powinien posiadać wylot na wysokości nie mniejszej niż 80 cm od kalenicy. W przypadku umieszczenia komina na połaci wymagane jest wyniesienie go na wysokość minimum 2 m ponad nią.
Strzecha - tradycja, która nie wyklucza nowoczesnych rozwiązań. Zdjęcia
Trzcinowa strzecha - konstrukcja dachu
Trzcinowe strzechy są ciężkie a waga samej trzciny może dochodzić do 75 kg na metr kwadratowy, czyli podobnie jak dachówka ceramiczna. Przy uwzględnieniu materiałów użytych do wykończenia poddasza użytkowego oraz oddziaływania deszczu, pokrywy śnieżnej i parcia wiatru należy przewidzieć odpowiednio mocną konstrukcję. Solidne krokwie o dużym przekroju przeważnie 8 x 16 cm, ale mogą być cieńsze 7 x 14 rozstawione co ok. 0,8 – 1,5 m to standard nawet jeśli poddasze nie będzie użytkowe. Jeśli poddasze będzie pełnić jedynie funkcje gospodarcze na krokwiach można bezpośrednio montować kontrłaty i łaty (co ok. 30 cm), do których będą mocowane drutem wiązki trzciny. W przypadku poddasza użytkowego kontrłaty i łaty mocowane są na poszyciu.
Strzecha nie pali się łatwo
Pokrycie z trzciny pomimo łatwopalności samego materiału dzięki ścisłemu ułożeniu i ubiciu ma wysoką odporność na ogień, który nie ma jak się rozprzestrzeniać. Duży wpływ na trudnozapalność strzech ma odkładanie się w dolnych partiach żywych źdźbeł, tzw. knowiu narażonych na wodę krzemionki, minerału o wysokiej odporności na temperaturę i ogień. Tą częścią trzciny układane są wierzchnie partie pokrycia. Jednak dla dodatkowej ochrony stosuje się także środki zabezpieczające przed możliwością pożaru.
Pod warstwę strzechy powinno się zastosować specjalną membranę polimerowo-szklaną, która zabezpieczy konstrukcję dachu przed działaniem ognia w przypadku pożaru. Trzcina również powinna być zabezpieczona specjalnym impregnatem przeciwpożarowym. Proces przeprowadza się przed wykonaniem wiązek, kiedy trzcina ma 15% wilgotności, co gwarantuje dobre wchłonięcie preparatu.
Układanie strzechy z trzciny
Wiązki trzciny układa się rzędami, zaczynając od okapu i łaty startowej. Dolne warstwy decydują o szerokości okapu i grubości pokrycia. Wiązki po ułożeniu w rzędzie na łatach, rozwiązuje, rozkłada a następnie ubija, aby uzyskać właściwy profil dachu a w końcu wiąże drutem chromoniklowym do łat. Drut z tego materiału zapobiega rozprzestrzenianiu się ognia dzięki swojej odporności na wysokie temperatury i nie dopuszczeniu do rozluźnienia wiązania co utrudnia dostęp tlenu. W czasie rozkładania wiązek trzeba zwrócić uwagę, aby nie splątać źdźbeł trzciny.
Każdy kolejny rząd układa się z zakładem. Na 1 m2 przypada 10 – 14 wiązek trzciny. Im mniejszy kąt spadku dachu tym większy zakład i grubość strzechy, która może dochodzić nawet do 40 cm. W koszach dachowych ze względu na większą ilość wody i mniejszy spadek zawsze strzecha jest grubsza.
Na dachy o prostym kształcie używa się dłuższych wiązek trzciny, a dachy skomplikowane wymagają krótszych, co ułatwia dopasowanie na mniejszych płaszczyznach.
Newralgicznym miejscem jest kalenica, którą układa się na ostatniej warstwie trzciny. Nie należy jej obcinać przy kalenicy, ale zawijać na przeciwną połać, co zapewni jednolite i wstępnie uszczelnienie. Pod spód można dodatkowo zastosować specjalną przepuszczalną dla pary wodnej membranę bitumiczno-polimerową na welonie szklanym. Na tak przygotowane połączenie połaci dachu montowana jest kalenica. Może być wykonana z trzciny, ale stosowane są różne inne materiały, np. elementy ceramiczne, z obrabianej cieplnie słomy, mchu, darni, plecionki z wikliny czy leszczyny lub z gontów. Te z trzciny, plecionki gałęzi i gontów są najbardziej trwałe.
Strzecharze to fachowcy wyjątkowi
Ekipy strzecharskie dysponują najczęściej swoimi materiałami do wykonania dachu z trzciny. Mają zmagazynowaną trzcinę sprowadzaną co roku od pewnych dostawców, więc gwarantują powtarzalną jakość swojej oferty.
Wszystkie prace podczas krycia wymagają bardzo dużego doświadczenia, dokładności i dbałości o szczegóły. Aby nie niszczyć pokrycia w czasie montażu do komunikacji służą specjalne drabinki i podesty, których elementy zagłębione są w warstwę pokrycia i mocowane do konstrukcji dachu.
Koszt wykonania strzechy jest bardzo wysoki i przy skomplikowanym dachu noże osiągnąć 400 zł/m2 a nawet więcej. Proste dachy dwu-, czterospadowe bez elementów dodatkowych w postaci lukarn czy okien dachowych to koszt przynajmniej 250 zł/m2.
Mam strzechę i co dalej
Strzechy ze względu na technologię układania najlepiej zdają egzamin na prostych dachach dwu- i czteropołaciowych oraz dachach półszczytowych i naczółkowych. Współczesne strzechy pokrywają zarówno dachy z poddaszami nieużytkowymi, jak i mieszkalnymi. Strzecha to ciepły i trwały dach, ale wymagający stałej kontroli, np. po burzach. Ewentualne ubytki lub uszkodzenia należy szybko usuwać, aby poprzez rozluźnioną strukturę strzechy nie przeniknęła do głębszych warstw pokrycia woda i wilgoć.
Długoletnie użytkowanie wymaga też prac konserwacyjnych, np. usuwanie nalotów biologicznych, pyłu i piasku, który zapewnia grunt dla rozwoju roślin, których nasiona i zarodniki zostały przyniesione przez wiatr. Najwygodniejszym zabiegiem jest mycie natryskowe pod ciśnieniem. Wykonują ten zabieg ekipy strzecharskie, które wiedzą jak to skutecznie robić nie narażając pokrycia na uszkodzenie.
Trwałość dobrze ułożonej i konserwowanej strzechy wynosi 50 i więcej lat.
