Spis treści
Uniwersalna i prosta bryła przetrwała próbę czasu. Zapewniły to minimalizm formy i maksymalna funkcjonalność. To model nie do przebicia. Próbują z nim konkurować domki w formie stodółek, ale trzeba poczekać jeszcze kilkadziesiąt lat, żeby zobaczyć, czy dorównają Brdzie.
Domek Brda - narodziny
Brda była odpowiedzią na potrzeby masowej turystyki i rozbudowy bazy noclegowej ośrodków wypoczynkowych, które od lat 60. XX wieku powstawały w najpiękniejszych regionach Polski. Polacy masowo ruszyli na wakacje i potrzebowali miejsc noclegowych. Potem, w latach 70., przyszła moda na działki rekreacyjne. Zaprojektowany w Biurze Projektowo-Badawczym Budownictwa Ogólnego „Miastoprojekt” domek wypoczynkowy Brda zaspokoił polski głód rekreacji. Sukces zapewnił mu nie tylko sam projekt, lecz także prefabrykacja. Wstępnie zmontowane elementy ułatwiały transport i późniejszy montaż. Powstawały one w licznych fabrykach Zjednoczenia Zakładów Stolarki Budowlanej STOLBUD.
Namiotowy kształt Brdy wynikał z dążenia do jak największego uproszczenia konstrukcji i budowy. Zastąpienie ścian bocznych dachem, którego połacie schodziły do podstawy, zmniejszyło liczbę elementów i połączeń. Znaczny kąt nachylenia dachu, wynoszący 60–62°, pozwalał optymalnie zagospodarować przestrzeń wewnątrz domu, zapewniając wygodę szczególnie na górnej kondygnacji, z reguły przeznaczonej na sypialnie.
Domek Brda – wymiary
Klasyczny, oryginalny domek letniskowy „Brda” z okresu PRL-u charakteryzował się określonymi parametrami konstrukcyjnymi.
Podstawowe wymiary bryły:
- szerokość budynku – ok. 5,96 m
- długość budynku – ok. 7,38 m
- wysokość całkowita – do 6,00 m
- powierzchnia zabudowy – ok. 34,40 m²
- powierzchnia całkowita – ok. 50 m²
- parter – ok. 35 m²
- poddasze – ok. 15 m²
Domek Brda – tu było wszystko
Klasyczny domek Brda składał się z tarasu przed frontem domu, dużego pomieszczenia na parterze, oddzielonego od niego zaplecza kuchenno-sanitarnego w tylnej części oraz dwóch sypialni na górze. Zaplecze gospodarcze na parterze obejmowało korytarzyk, zamykaną łazienkę i otwartą kuchnię. W salonie znajdowały się proste drewniane schody, czasami łamane, ze spocznikiem. Przestrzeń pod nimi wykorzystywano do przechowywania ubrań i butów – często właściciele wbudowywali tam zamykane szafy. Domki mogły być podłączone do wszystkich mediów, a jeśli poza prądem nie było innych przyłączy, właściciele wiercili studnie, montowali hydrofory i budowali szamba.
Doświetlenie wnętrz zapewniały duże przeszklenia frontowej ściany parteru, okna na poddaszu oraz okna w tylnej ścianie – w łazience i w kuchni.
Brda Brdzie nierówna
Właściciele domków Brda dokonywali w nich z czasem licznych przeróbek. Najczęściej miały one na celu zwiększenie powierzchni wewnętrznej lub poprawę funkcjonalności. Domki poszerzano za pomocą dobudówek, instalowano kominy i kominki, ocieplano ściany oraz zmieniano pokrycia dachowe. W efekcie powstawały domki letniskowe bardzo luksusowe jak na tego typu konstrukcje, w których można było mieszkać przez cały rok.
Przeróbkom oczywiście towarzyszyły remonty, dzięki którym domki przetrwały do chwili obecnej i służą kolejnym pokoleniom.
Współczesna popularność Brdy
Domki letniskowe typu Brda budowano najczęściej w najbardziej atrakcyjnych turystycznie regionach Polski. To ich największy współczesny atut. Znajdziemy je na atrakcyjnych parcelach w górach, nad morzem i nad jeziorami. Między innymi to decyduje o ich obecnej popularności.
Przegląd ogłoszeń pokazuje, że nie istnieje jedna rynkowa cena starej Brdy. Za prosty domek na użytkowanej działce można zapłacić kilkadziesiąt tysięcy złotych, ale odnowiony obiekt z własnym gruntem w atrakcyjnej lokalizacji kosztuje zazwyczaj od około 350 do ponad 500 tys. zł. Najdroższe oferty, położone bezpośrednio nad wodą lub na dużych działkach, zbliżają się nawet do miliona złotych. O wartości decydują przede wszystkim stan prawny gruntu, lokalizacja, powierzchnia działki, odległość od jeziora lub morza oraz zakres przeprowadzonego remontu.
Wygląd oferowanych Brd jest bardzo zróżnicowany. Najtańsze zachowują zazwyczaj dawną drewnianą elewację, niewielkie okna, taras i prosty układ pomieszczeń. W droższych obiektach pojawiają się nowe pokrycia dachowe i przeszklenia, klimatyzacja, ogrzewanie, odnowione wnętrza oraz rozbudowane tarasy. Część ofert wykorzystuje modę na stylistykę retro, inne próbują zatrzeć letniskowy charakter budynku i przedstawiają Brdę jako komfortowy „drugi dom”.
Stara Brda – cena zależy od działki
Oryginalne domki Brda nadal pojawiają się w ogłoszeniach, choć nie stanowią licznej kategorii. Sprzedawane są zarówno niewielkie, niemal niezmienione budynki sezonowe, jak i gruntownie przebudowane domy przystosowane do całorocznego użytkowania.
Rozpiętość cen jest bardzo duża. Na działkach ROD Brdy bywają oferowane za kilkadziesiąt tysięcy złotych – przykładem jest dwukondygnacyjny domek w Przeworsku, wyceniony wraz z prawem do użytkowania działki na 52 tys. zł. Z kolei działka budowlana o powierzchni 2300 m² w Górach Prusinowskich, zabudowana Brdą wymagającą całkowitego remontu, kosztowała 180 tys. zł. W takich przypadkach wartość oferty tworzy przede wszystkim grunt, a sam domek może być traktowany jako obiekt do uratowania lub przebudowy.
Znacznie droższe są Brdy położone w popularnych miejscowościach rekreacyjnych. Całoroczny, wyposażony domek o powierzchni 35 m² w miejscowości Łosie pod Radzyminem wystawiono za 389 tys. zł. Brda o powierzchni około 63 m² w Klasztorku kosztowała 429 tys. zł, natomiast odnowiony domek w lesie w Mrzeżynie, około 700 m od plaży, wyceniono na 499 tys. zł. Po kapitalnym remoncie budynek otrzymał między innymi ogrzewanie, klimatyzację i system sterowania typu smart home.
Jeszcze wyższe ceny osiągają domki nad najbardziej atrakcyjnymi akwenami. Za Brdę o powierzchni 56 m² w Olchowcu nad Jeziorem Solińskim żądano 535 tys. zł. Około 40-letni domek o powierzchni 100 m² w Annowie, położony na działce o powierzchni 802 m² w pasie brzegowym jeziora Bagno, został wystawiony za 850 tys. zł. W tej grupie kupujący płaci już nie tyle za samą konstrukcję, ile za dostęp do wody, wielkość działki i możliwość turystycznego wykorzystania nieruchomości.
Brda po nowemu
Współczesne polskie projekty coraz częściej nawiązują do charakterystycznej formy domku Brda. Zachowują stromy dach schodzący niemal do ziemi i trójkątny przekrój, ale otrzymują większe przeszklenia, lepszą izolację oraz bardziej funkcjonalne wnętrza.
Jednym z przykładów jest BR2, pomyślany jako nowoczesny hołd dla klasycznej Brdy. Projekt zachowuje rozpoznawalną sylwetkę, lecz oferuje współczesny układ pomieszczeń i wyższy standard użytkowy.
Do idei Brdy odwołuje się także projekt pracowni doomo, w którym dach schodzący do gruntu pokryto roślinnością. Dzięki temu budynek mocniej wpisuje się w krajobraz i staje się częścią otaczającej zieleni.
Znacznie swobodniejszą interpretacją jest RE: BRRRDA HOUSE pracowni Reform Architekt. Duży dom tworzy kilka połączonych trójkątnych brył, a forma dawnego domku letniskowego została wykorzystana jako moduł porządkujący rozbudowaną przestrzeń.
Ciekawą realizacją jest również Dom Wolin pracowni Pankowska & Rohrhofer. Niewielki drewniany budynek nawiązuje do prefabrykowanych Brd, ale ma bardziej otwarte wnętrze, duże przeszklenia i tarasy skierowane na krajobraz. Projekt otrzymał Nagrodę Roku SARP 2024.
Zobacz także: Domy Brda. Zdjęcia
8
