Ogrzewanie do domu rekreacyjnego. Co się sprawdzi?

W domu, w którym mieszkamy przez cały rok, liczą się niskie koszty eksploatacji i komfort wynikający ze stabilności temperatury. W domu rekreacyjnym priorytety na ogół są inne: szybkie nagrzanie wychłodzonego wnętrza, możliwość wyłączenia systemu na kilka tygodni bez ryzyka uszkodzeń spowodowanych zamarznięciem, niski koszt inwestycyjny i odporność na złodziei. Wybór warto też uzależnić od standardu energetycznego budynku. Wiele starszych domków letniskowych ma słabą izolację, lekką konstrukcję i dużo nieszczelności, a w takim obiekcie trzeba się liczyć z dużym zapotrzebowaniem na moc cieplną. Z kolei nowy dom rekreacyjny, projektowany jako całoroczny, może się pod tym względem nie różnić od budynku mieszkalnego. Bardzo ważna jest też kubatura budynku – to, co znakomicie zdaje egzamin w malutkim domku, niekoniecznie nadaje się do dużego domu z kilkoma pokojami. Przed wyborem urządzeń grzewczych do domu rekreacyjnego na pewno warto ustalić:

• ile dni w roku będziemy w nim spędzać i ile z nich będzie w sezonie grzewczym;
• ile jest pomieszczeń, w których potrzebny jest komfort cieplny;
• czy zależy nam na zdalnym sterowaniu ogrzewaniem;
• czy potrzebna jest ochrona przed zamarzaniem instalacji;
• czy możemy się obejść bez ogrzewania.

Co jest ważne

W najczęściej występującej sytuacji dom rekreacyjny jest używany głównie w weekendy, ale zimą sporadycznie. Z kolei w dni robocze nikogo w nim nie ma, więc dobrze by było, żeby nie musiał być wtedy ogrzewany, bo szkoda na to pieniędzy. W takiej sytuacji ważne są dwie właściwości ogrzewania: odporność na działanie mrozu i mała bezwładność cieplna. Obu tych cech brakuje instalacji centralnego ogrzewania wodnego, zwłaszcza podłogowego, które rozgrzewa się bardzo długo – potrzebuje kilkudziesięciu godzin, żeby rozgrzać wyziębione wnętrza. A klasyczne grzejniki wodne co najmniej kilku. Zatem jeśli przyjedziemy do domu tylko na weekend, to nie działające wcześniej ogrzewanie podłogowe na pewno nie zapewni nam komfortu cieplnego podczas pobytu. A grzejniki? Jeżeli przyjeżdżamy o godzinie 18, a komfort cieplny osiągamy dopiero po północy, to trudno być zadowolonym z takiego rozwiązania. Do tego będąca nośnikiem ciepła woda w instalacji przy niedziałającym ogrzewaniu może zamarznąć, więc trzeba by napełnić instalację niezamarzającą cieczą, na przykład roztworem glikolu, co jest nieco kłopotliwe. Bo glikol jest od wody znacznie droższy, transportuje mniejszą ilość ciepła (jego wodny roztwór ma o blisko 15% niższe ciepło właściwe niż czysta woda), przez co jego przepływ w rurach musi być większy, a przez to praca pompy obiegowej pochłania więcej energii elektrycznej. Do tego bardziej kłopotliwe jest jego uzupełnianie w przypadku ubytku z instalacji. Z tego względu ogrzewanie kotłem, wszystko jedno na jakie paliwo, który zasila instalację centralnego ogrzewania, to nienajlepszy wybór do domu rekreacyjnego. Także z powodu miejsca, które trzeba poświęcić na kotłownię. I warto też brać pod uwagę, że dobrze jest mieć możliwość włączania ogrzewania zdalnie, a z tym nie ma problemów tylko w przypadku urządzeń zasilanych energią elektryczną.

Wysoki komfort, niski koszt

Jeżeli ogrzewanie ma nie być wodne, to może być elektryczne. Elektrycznego podłogowego w tym wypadku nie polecamy, ze względu na długi czas nagrzewania wyziębionych wnętrz. Znakomicie sprawdzają się w takiej sytuacji elektryczne grzejniki konwektorowe z wymuszonym obiegiem powietrza (wentylatorem). Ich grzałki rozgrzewają się do maksymalnej temperatury w parę sekund i podgrzewają przepływające wokół nich powietrze, które dzięki pracy wentylatora szybko rozprzestrzenia się w pomieszczeniu. W niedużym pokoju pojedynczy grzejnik konwektorowy o dobrze dobranej wydajności może zapewnić komfort cieplny już po kilkunastu minutach. Można też rozważyć zakup elektrycznych promienników, ale są one wyraźnie droższe od konwektorów. Za to nie szumią i nie wzbudzają kurzu. Zaletą wyboru grzejników elektrycznych jest niski koszt inwestycji. Najprostsze grzejniki konwektorowe bez zaawansowanego układu regulacji, z mechanicznym termostatem, można znaleźć na wyprzedażach w cenie około 100 zł. Te wyposażone w elektroniczny sterownik z możliwością zaprogramowania harmonogramu pracy i obsługi z aplikacji przez wi-fi, kosztują 300-800 zł. Grzejniki te mogą być przenośne – są wyposażone w nóżki, a podłącza się je do zwykłych gniazd elektrycznych 230 V. Jeżeli możemy się pogodzić z tym, że nie we wszystkich pomieszczeniach będzie ciepło jednocześnie, to nie musimy kupować grzejników do wszystkich pomieszczeń. Ale na pewno powinniśmy się zainteresować, ile będziemy płacić za prąd przy takim ogrzewaniu, bo nawet jeśli dom jest ogrzewany sporadycznie, może nas to niemiło zaskoczyć.

Drewnem taniej, ale pracowicie

Dobrym sposobem na to jest kominek lub piec na drewno. Nie ogrzeje domu aż tak szybko jak grzejniki elektryczne, ale można się spodziewać, że po godzinie od rozpoczęcia rozpalania nie będziemy już marznąć w pomieszczeniu z takim źródłem ciepła. Największą zaletą tego rozwiązania jest to, że kilowatogodzina ciepła wytwarzanego w takich urządzeniach z drewna opałowego, które kupimy już gotowe do użycia (porąbane, wysuszone i dostarczone do naszej drewutni drewno z drzew liściastych), kosztuje obecnie maksymalnie 0,3 zł. Czyli trzy razy mniej niż ciepło z grzejnika elektrycznego. A może być jeszcze taniej, jeśli kupimy drewno od leśniczego i sami je przygotujemy na opał. A nawet za darmo, gdy mamy dużo własnych drzew. I co bardzo ważne, kominek czy piec na drewno będą grzać nawet wtedy, gdy nie będzie prądu. Wady? To źródło ciepła miejscowe – nie zapewnia równomiernej temperatury w każdym pomieszczeniu. Grzeje mocno to, w którym się znajduje. W pozostałych na pewno będzie znacznie zimniej, nawet jeśli zadbamy o rozprowadzenie do nich ciepłego powietrza kanałami znad kominka. Dlatego nawet w niedużym domu oprócz kominka albo pieca warto mieć także grzejniki, choćby w łazience. Obsługa paleniska z pewnością nie jest tak prosta i wygodna jak grzejnika elektrycznego. Drewno trzeba nosić, układać, jego rozpalanie zajmuje trochę czasu, po każdym paleniu czeka nas usuwanie popiołu. Żeby się cieszyć z niskich kosztów ogrzewania, trzeba to lubić. Potrzebne jest też miejsce na składowanie odpowiednio dużego zapasu drewna. A na początek trzeba zainwestować trochę pieniędzy. Najtańsze piece wolno stojące, tak zwane kozy, kosztują około 800 zł, z szybą – 1,5 tys. zł. Wkłady kominkowe – podobnie. Ale mogą być wielokrotnie droższe, jeśli na przykład chcemy mieć dużą, unoszoną szybę panoramiczną albo ozdobne wykończenie. Wkład trzeba obudować – to kolejne parę tysięcy złotych. A potrzebny jest jeszcze komin – komplet elementów systemu kominowego kosztuje co najmniej 2 tys. zł, lecz gdy komin musi być wysoki, wydatek może być dużo większy. Dochodzi też koszt montażu związany z przejściem przewodu dymowego przez dach czy ścianę i wykonaniem jego obudowy. I gdy się to wszystko zsumuje, okazuje się, że na najtańszy wariant ogrzewania kominkowego trzeba przeznaczyć kwotę rzędu 8 tys. zł.

Tanio, ale nie zawsze się opłaca

Można już mówić, że standardem w nowych domach całorocznych staje się powietrzna pompa ciepła, która zasila wodną instalację centralnego ogrzewania, zwykle podłogowego. Czy ma to sens w domu rekreacyjnym, w którym rzadko jesteśmy zimą? Już na początku napisaliśmy, dlaczego w takiej sytuacji nie jest to optymalne rozwiązanie. Ale oprócz pomp ciepła typu powietrze-woda są jeszcze pompy typu powietrze-powietrze. A ogrzewanie nimi domu rekreacyjnego w takim wariancie jak najbardziej ma sens. Pompa ciepła powietrze-powietrze to inaczej mówiąc klimatyzator z funkcją grzania. Podobnie jak grzejnik konwektorowy, ogrzewa powietrze, którego ruch wymusza wentylator, dość szybko ogrzewa pomieszczenie i nie zamarza. Ale ponieważ elementem grzejnym nie jest tu elektryczna grzałka oporowa, tylko skraplacz pompy, to kilowatogodzina ciepła dostarczanego przez to urządzenie kosztuje mniej więcej trzy razy mniej niż wytwarzanego w grzejniku elektrycznym. Bo głównym źródłem ciepła jest tu powietrze zewnętrzne, od którego jest ono odbierane w parowniku pompy, a nie energia elektryczna. A za ciepło z powietrza płacić nie trzeba. Klimatyzator to urządzenie typu split lub multisplit. To znaczy, że oprócz zawieszonego na ścianie w pomieszczeniu urządzenia ogrzewającego powietrze (jednostki wewnętrznej – jednej lub kilku w przypadku multisplit), składa się jeszcze z połączonego z nim rurami agregatu sprężarkowego, który trzeba umieścić poza domem. I to można uznać za wadę tego rozwiązania, bo widoczny przed domem agregat może zainteresować złodziei – na pewno trzeba to brać pod uwagę i zastanowić się, jak duże jest ryzyko, że pojawią się na naszej posesji. Urządzenie nie jest tanie, warto więc się zastanowić, czy jego zakup nam się opłaca. Klimatyzator multisplit z czterema jednostkami wewnętrznymi, z funkcją grzania działającą do temperatury zewnętrznej –22oC, można kupić już za mniej więcej 12 tys. zł, a koszt jego zamontowania to około 5 tys. zł, czyli w sumie 17 tys. zł. Za cztery przenośne grzejniki konwektorowe z elektronicznym sterowaniem, które zapewnią nam niegorszy komfort cieplny zimą, zapłacimy około 1,5 tys. zł. Czyli na klimatyzację wydamy jakieś 15,5 tys. zł więcej niż na grzejniki. Jeżeli zimą będziemy ogrzewać dom w sumie tylko przez dwa tygodnie w roku, to przy dzisiejszych cenach energii zaoszczędzimy na rachunkach kwotę rzędu 1300 zł rocznie. A to znaczy, że większy wydatek na zakup klimatyzacji do ogrzewania nie zwróci nam się szybko dzięki oszczędnościom na rachunkach za prąd. Ale jeżeli będziemy w naszym domu rekreacyjnym przebywać zimą dwa–trzy razy dłużej, może się okazać, że ten znacznie większy wydatek się opłaci. Będzie to zależało od tego, jak mroźne będą zimy i jakie będą ceny prądu w przyszłości. Pewne natomiast jest to, że inwestując w klimatyzację, zyskamy możliwość chłodzenia domu latem. Inne urządzenia nam tego nie zapewnią.

Uwaga na zamarzające rury!

Jeżeli zamierzamy zupełnie wyłączać ogrzewanie w domu rekreacyjnym, to musimy jeszcze brać pod uwagę ryzyko zamarznięcia wody w instalacji doprowadzającej ją do łazienki i kuchni oraz w podgrzewaczu c.w.u. Powinniśmy się zastanowić, czy będziemy w stanie odpowiednio szybko zareagować, gdy w prognozie pogody pojawi się duży mróz. Opróżnianie rur przed każdym wyjazdem na pewno jest uciążliwe i lepiej znaleźć inne rozwiązanie. Najlepszym jest zastosowanie urządzeń grzewczych, które zapewnią tak zwane ogrzewanie dyżurne, przynajmniej w pomieszczeniach, w których jest instalacja wypełniona wodą. Można do tego wykorzystać grzejniki elektryczne, ale też każde inne urządzenie z w pełni automatycznym sterowaniem – pompę ciepła, kocioł gazowy, na olej, a nawet na pelety. Na ich termostatach można ustawić minimalną temperaturę potrzebną do ochrony instalacji przed zamarznięciem, czyli 5oC. Mimo wszystko dobrze jest mieć możliwość zdalnego monitorowania tej temperatury, żeby móc zareagować w przypadku awarii zasilania. Dają ją aplikacje na urządzenia mobilne, dzięki którym możemy też zmieniać nastawy temperatury na termostacie. Możliwością zdalnego sterowania przez internet najlepiej się zainteresować przed zakupem urządzenia. Są takie, które są sprzedawane od razu z potrzebnym do tego modułem. A jeśli nie, to można go dokupić osobno. Do działania takiego zdalnego sterowania jest oczywiście potrzebny stale włączony dostęp do internetu.