Masz ją, a nie wiesz? Lawenda z ogrodu to pogromca 7 dolegliwości, od stresu po migreny

Lawenda (Lavandula) jako surowiec leczniczy – zbiór i zastosowanie

Lawenda lekarska (łac. Lavandula officinalis) jest półkrzewem, który pochodzi prawdopodobnie z Persji lub z Wysp Kanaryjskich. Obecnie lawenda jest uprawiana w wielu krajach na całym świecie, także w Polsce. Lawendę chętnie sadzimy w naszych ogrodach, ale także w pojemnikach ustawianych na balkonach czy tarasach.

W celach leczniczych wykorzystuje się kwiatostany lawendy, które zbiera się w lipcu lub w sierpniu, a następnie suszy w cieniu w temp. max. 35 st. C. Następnie od kwiatostanów odrzuca się szypułki, by otrzymać kwiaty lawendy (Flos Lavandulae). Zastosowanie w lecznictwie ma także olejek lawendowy (Oleum Lavandulae), który powstaje przez destylację kwiatów lawendy parą wodną.

Skład lawendy – jakie substancje odpowiadają za jej działanie

Kwiaty lawendy zawierają garbniki, triterpeny, kumaryny, fitosterole, antocyjany, kwasy organiczne i sole mineralne. Jednak najcenniejszym składnikiem kwiatów lawendy jest olejek eteryczny.

Olejek lawendowy zawiera: linalol, octan linalolu, lawendulol, ß-kariofilen, terpinen-4-olu, cyneol, ocymen, kamforę, garbniki, kumaryny, fitosterole, flawonoidy, kwasy fenolowe.

Jakie właściwości lecznicze ma lawenda?

• Substancje zawarte w kwiatach lawendy są pomocne przy problemach z układem trawiennym. Poleca się je stosować na przykład w postaci naparów w przypadku bólów brzucha, przy dolegliwościach trawiennych, wzdęciach i kolce jelitowej

• Natomiast olejek lawendowy stosuje się w stanach napięcia nerwowego i uczucia niepokoju, gdyż wykazuje działanie uspokajające. Osobom chcącym się pozbyć napięciowego lub migrenowego bólu głowy radzi się posmarować skronie kropelką olejku lawendowego

• Z kolei osoby mające problemy z zasypianiem, powinny włożyć suszone kwiaty lawendy do płóciennego woreczka i trzymać go przy poduszce. Warto wiedzieć, że taki woreczek włożony do szafy to sprawdzony sposób na mole

• Olejek lawendowy można stosować nie tylko na uspokojenie, lecz także w przypadku zmęczenia i znużenia, by się pobudzić. Wówczas wystarczy na przykład spryskać skórę wodą toaletową przygotowaną na bazie lawendy

• Olejek lawendowy służy do produkcji kremów i maści przeznaczonych do smarowania trudno gojących się ran. Sam olejek można wcierać skórę, by przyśpieszyć regenerację naskórka, np. po ugryzieniu komarów, przy trądziku. Natomiast wtarty w skórę przy chorobie reumatycznej, zadziała przeciwbólowo

• Olejek lawendowy można używać zewnętrznie także do płukania jamy ustnej i gardła przy stanach zapalnych. Należy jednak uważać, aby go nie przedawkować, gdyż przyjęcie zbyt dużej dawki doustnie może wywołać stan zapalny błony śluzowej żołądka i jelit. Natomiast wtarcie w skórę w zbyt dużej ilości może skutkować zaczerwienieniem i rozgrzaniem skóry

• Kwiat lawendy to także ceniona na całym świecie przyprawa

Olejek lawendowy DIY – jak zrobić domowy olejek krok po kroku

Aby samodzielnie zrobić olejek lawendowy wystarczy wypełnić słoik świeżymi kwiatami lawendy, a następnie zalać je wcześniej podgrzanym w garnuszku olejkiem, np. ze słodkich migdałów. Następnie należy zakręcić szczelnie słoik i pozostawić na miesiąc w ciemnym i chłodnym miejscu, pamiętając, by codziennie lekko nim potrząsnąć. Potem trzeba przecedzić zawartość słoika przez sitko. Powstały olejek lawendowy jest gotowy do użycia.

Za co odpowiadają poszczególne składniki lawendy?

Chociaż lawenda jest znana głównie z cennego olejku eterycznego, jej kwiaty kryją w sobie bogactwo innych substancji aktywnych, które wspierają jej prozdrowotne działanie. Flawonoidy, obecne w roślinie, działają jak tarcza ochronna dla naczyń krwionośnych i jako silne antyoksydanty neutralizują szkodliwe wolne rodniki, spowalniając procesy starzenia. W składzie znajdziemy również fitosterole, które mogą przyczyniać się do obniżenia poziomu cholesterolu we krwi.

Z kolei kumaryny odpowiadają za właściwości uspokajające, przeciwbólowe i rozkurczowe, co tłumaczy skuteczność lawendy w łagodzeniu napięcia nerwowego i bólów głowy. Całość uzupełniają kwasy fenolowe, które wspierają układ trawienny poprzez działanie żółciopędne, a badania wskazują, że mogą one także hamować rozwój blaszki miażdżycowej w naczyniach wieńcowych.

Kiedy zachować ostrożność? Przeciwwskazania i interakcje

Mimo licznych korzyści stosowanie lawendy, zwłaszcza w formie skoncentrowanego olejku, wymaga pewnej ostrożności. Istnieją określone sytuacje, w których należy unikać jej spożywania lub stosowania zewnętrznego bez konsultacji z lekarzem.

Przeciwwskazania do stosowania lawendy

• stany zapalne żołądka i jelit oraz krwawienia z przewodu pokarmowego
• poważne choroby wątroby lub nerek
• ciąża i okres karmienia piersią
• wiek poniżej 12. roku życia (w przypadku stosowania wewnętrznego)

Interakcje z lekami

Należy zachować szczególną uwagę przy jednoczesnym przyjmowaniu lawendy z lekami o działaniu nasennym i uspokajającym, ponieważ może ona nasilać ich efekt. Ostrożność zaleca się również w przypadku terapii litem, gdyż lawenda może wpływać na jego stężenie w organizmie, prowadząc do niepożądanych skutków. Warto pamiętać, że olejek lawendowy w nadmiernych dawkach może być neurotoksyczny, a u osób wrażliwych wywołać reakcje alergiczne.

Lawenda w kuchni – nie tylko do ozdoby

Aromatyczne właściwości lawendy znalazły zastosowanie nie tylko w lecznictwie, ale również w kulinariach, szczególnie w kuchni francuskiej, hiszpańskiej i włoskiej. Jej świeże lub suszone kwiaty dodaje się do potraw mięsnych, zwłaszcza baraniny, a także do gulaszów, sosów czy zup rybnych. Należy jednak pamiętać, by do celów spożywczych wybierać lawendę angielską, która charakteryzuje się słodszym smakiem z nutami cytrusowymi.

Prawdziwą popularność lawenda zdobyła jednak w cukiernictwie. Prowansalski miód lawendowy o bursztynowej barwie to prawdziwy rarytas, a suszone kwiaty stanowią doskonały dodatek do dżemów, octów winnych oraz wypieków. W prosty sposób można przygotować domowy cukier lawendowy – wystarczy umieścić suszone pąki w słoiku z cukrem na kilka tygodni, by uzyskać aromatyczną przyprawę do ciast, deserów i napojów.

Przeczytaj też:

• Lawenda w ogrodzie – kiedy sadzić, jak pielęgnować i przycinać, by pięknie kwitła
• Co trzeba wiedzieć o uprawie lawendy na balkonie i tarasie?
• W jakiej ziemi lawenda będzie rosła najlepiej?
• Kiedy i jak prawidłowo ciąć lawendę?
• Kiedy zbierać lawendę do suszenia i jak suszyć lawendę?