Unia Europejska ujednolici segregację, ale będziemy potrzebowali 11 zamiast 4 pojemników na śmieci?

Unia przygotowuje reformę systemu segregacji odpadów

Sortowanie odpadów opakowaniowych w Unii Europejskiej ma przejść gruntowną reformę, mającą ujednolicić systemy oznakowania i zwiększyć efektywność recyklingu. Według danych za 2022 rok, w UE wygenerowano niemal 84 miliony ton odpadów opakowaniowych, co odpowiada średnio 187 kg na mieszkańca. Aby sprostać temu wyzwaniu, nowe rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) wprowadza ujednolicony system etykiet, które mają zastąpić rozproszone systemy krajowe i usunąć bariery na rynku wewnętrznym UE.

Przyjrzeliśmy się propozycji projektu wykonawczego do wspomnianego rozporządzenia PPWR, przygotowanemu przez Joint Research Centre (JRC) Komisji Europejskiej. Dokument ten został opublikowany w styczniu 2026 r. i ma wesprzeć wdrażanie PPWR w ramach Europejskiego Zielonego Ładu oraz Planu działań na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym 2.0.

• Czytaj też: System kaucyjny działa. Polacy oddają miliony opakowań zwrotnych. Potrzebne są jednak zmiany

Jak będzie wyglądać nowa segregacja odpadów?

Centralnym punktem nowego systemu jest podejście materiałowe. Oznacza to, że etykiety na opakowaniach będą jasno wskazywać, z jakiego materiału jest dany produkt (np. plastik, papier, szkło), a nie odnosić się do konkretnych, lokalnych systemów zbiórki (jak np. żółty worek). To kluczowa zmiana, która pozwoli na stosowanie tych samych oznaczeń w całej Unii Europejskiej.

Fundamentem skuteczności ma być zasada dopasowania. Na opakowaniu oraz na pojemniku na odpady znajdą się identyczne lub odpowiadające sobie etykiety. Dzięki temu, niezależnie od tego, czy jesteśmy w Polsce, we Włoszech czy w Szwecji, zawsze będziemy wiedzieć, do którego kosza wyrzucić daną rzecz. Dodatkowo, system wprowadza intuicyjne kodowanie kolorami. Niebieski zostanie przypisany do papieru i tektury, żółty do tworzyw sztucznych, zielony do szkła, a pomarańczowy do opakowań wielomateriałowych, czyli kompozytów. To proste rozwiązanie ma znacznie ułatwić orientację.

Co więcej, etykiety mają być minimalistyczne i opierać się głównie na piktogramach, czyli prostych symbolach graficznych. Tekst będzie ograniczony do minimum, aby uniknąć konieczności tłumaczenia na 24 języki UE i zachować uniwersalność przekazu.

• Pisaliśmy też: System kaucyjny w Polsce już od października 2025. Jakie stawki za opakowania zwrotne?

Jakie kolory pojemników przewidziano w projekcie nowego systemu segregacji?

Kolory odgrywają kluczową rolę w nowym systemie etykietowania. Oto, jakie kolory przypisano konkretnym frakcjom:

• Niebieski: tektura i papier.
• Zielony: szkło.
• Żółty: tworzywa sztuczne.
• Pomarańczowy: opakowania wielomateriałowe/kompozyty.
• Szary: metal
• Brązowy: opakowania kompostowalne
• Różowy: tekstylia
• Jasnoniebieski: ceramika
• Beżowy: drewno i korek
• Czerwony: opakowania niebezpieczne
• Fioletowy: odpady resztkowe

Nowy system ma zoptymalizować proces odzysku surowców. Na przykład, tworzywa sztuczne będą dzielone na plastik sztywny (tak jak butelki czy tacki) oraz plastik elastyczny (folie, torebki), choć w wielu krajach nadal mogą być zbierane razem. W przypadku szkła system pozwoli na rozróżnienie szkła bezbarwnego oraz kolorowego, co jest istotne tam, gdzie segreguje się je według barw.

Szczególnie złożonym obszarem są opakowania wielomateriałowe, czyli kompozyty. Tutaj wyróżnione zostaną kartony po napojach oraz inne kompozyty włókniste, dzielone w zależności od zawartości włókna. Pojawi się także etykieta dla frakcji resztkowej, która będzie służyć jako kategoria rezerwowa dla opakowań nienadających się do recyklingu lub zbyt zanieczyszczonych.

Opakowania złożone i cyfrowe wsparcie

W przypadku opakowań składających się z kilku części, takich jak kubek jogurtu z aluminiowym wieczkiem i tekturową owijką, zaleca się, aby każdy element był oznakowany osobno. Ewentualnie, na głównym korpusie znajdzie się zestaw piktogramów instruujących o konieczności rozdzielenia materiałów. Dodatkowo, wsparcie dla procesu sortowania mają zapewnić narzędzia cyfrowe, takie jak kody QR. Mogą one być umieszczane na opakowaniach, uzupełniając fizyczne etykiety i dostarczając szczegółowych instrukcji, np. dotyczących demontażu czy czyszczenia opakowań przed wyrzuceniem. Warto jednak pamiętać, że eksperymenty pokazały, iż konsumenci rzadko skanują kody w codziennych sytuacjach, dlatego najważniejsze instrukcje muszą pozostać bezpośrednio widoczne na etykiecie.

• Polecamy też: „Nazywali nas kontenerowcami”. Aldona i Henryk wybudowali dom modułowy, zanim stało się to modne

Wyzwania i rola systemów kaucyjnych w poszczególnych krajach

Proces ujednolicania napotyka na pewne bariery, takie jak różnice w krajowych systemach kaucyjnych oraz konieczność zachowania czytelności przy nakładaniu się wielu różnych oznaczeń (np. symbole bezpieczeństwa czy znaki dla produktów jednorazowych z plastiku). Znaczącym elementem sukcesu mają być ciągłe kampanie edukacyjne, które wyjaśnią obywatelom zasady działania nowego systemu i znaczenie prawidłowej segregacji dla gospodarki o obiegu zamkniętym.

Systemy kaucyjne tworzą wyjątek od ogólnych zasad etykietowania. Opakowania objęte systemem kaucyjnym są zwolnione z obowiązku posiadania etykiet segregacji, ponieważ etykieta "kaucyjna" sama w sobie instruuje konsumenta, aby zwrócił opakowanie do konkretnego punktu zbiórki. Jeśli jednak to samo opakowanie jest sprzedawane w krajach, gdzie taki system obowiązuje i takich, gdzie nie, będzie musiało posiadać zarówno etykietę segregacji, jak i oznaczenie kaucji, często uzupełnione o wskaźniki krajowe.

Jak będą wyglądały etykiety w praktyce? (na podstawie propozycji JRC)

Główny element to wyraźny piktogram materiału (np. butelka z falistym oznaczeniem plastiku, ikona drzewa dla papieru, kieliszek dla szkła). Kolory - opcjonalne, ale preferowane przez konsumentów (np. niebieski dla plastiku, zielony dla szkła, brązowy dla bio), choć branża opakowaniowa walczy o wersję bezkolorową (tylko czarno-białe piktogramy, bo tańsze w druku). Tekst na opakowaniu ma być minimalny lub żaden (żeby uniknąć tłumaczeń na 24 języki) – ewentualnie tylko w lokalnym języku na koszach w gminie. W przypadku odpadów wielomateriałowych - kilka piktogramów obok siebie (np. papier + plastik na kartonie po mleku) albo kod QR z instrukcją „rozdziel i wyrzuć osobno”. Odpady kompostowalne będą miały dodatkowy napis lub ikonę. Kody QR (opcjonalne) - będą alternatywą, bo po zeskanowaniu będzie można zobaczyć dokładne instrukcje dla danego kraju/gminy.

Czy i kiedy nowy system segregacji będzie wdrażany?

Za opracowanie propozycji technicznej nowego, ujednoliconego systemu segregacji odpowiada Joint Research Centre (JRC) Komisji Europejskiej. Ich raport, opublikowany w styczniu 2026 roku, ma charakter nieobowiązujący, ale jest kluczowym wkładem technicznym dla Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska (DG ENV) przy przygotowywaniu aktów wykonawczych. Rozporządzenie PPWR weszło w życie 11 lutego 2025 roku, a jego ogólne stosowanie rozpocznie się 12 sierpnia 2026 roku. Komisja Europejska ma czas do 12 sierpnia 2026 roku na przyjęcie aktów wykonawczych, które zdefiniują dokładne specyfikacje etykiet. Istniejące krajowe etykiety będą musiały zostać wycofane do 12 sierpnia 2028 roku, a nowe etykiety zaczną obowiązywać na opakowaniach w tym samym terminie. Wdrażanie będzie stopniowe, z elastycznością dla firm i krajów członkowskich na dostosowanie się do nowych wymagań. Takie są założenia. Na dziś, propozycja techniczna została opublikowana, ale akty wykonawcze są wciąż w fazie przygotowań. Nie zostały jeszcze przyjęte, co oznacza, że wdrażanie jest na etapie planowania i konsultacji. Komisja Europejska jest w fazie przygotowań i konsultacji wewnętrznych – na podstawie raportu JRC, konsultacji branżowych (w tym krytyki ze strony części stowarzyszeń opakowaniowych dotyczących np. obowiązkowych kolorów) oraz ewentualnych dalszych testów.

Po przyjęciu aktu wykonawczego przez Komisję (i ewentualnym przeglądzie przez państwa członkowskie oraz Parlament) w procedurze regulacyjnej) etykiety staną się obowiązkowe – producenci będą mieli czas na wdrożenie do sierpnia 2028 r. (lub 30 miesięcy po wejściu w życie aktu, w zależności co później). Propozycja JRC to bardzo zaawansowany, ale wciąż wstępny etap – na poziomie analiz, badań i rekomendacji technicznych. Prawdziwe, wiążące zatwierdzenie nastąpi dopiero po przyjęciu aktu wykonawczego przez Komisję Europejską (oczekiwane do sierpnia 2026 r.).

Obecny system segregacji odpadów w Polsce

Obecnie w Polsce segregujemy odpady zgodnie z ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Zgodnie z tym aktem prawnym selektywnemu zbieraniu odpadów w każdej gminie, podlegają: papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady.

Każda gmina powinna mieć także punkt selektywnego zbierania odpadów (tzw. PSZOK). Można tam oddawać: odpady niebezpieczne, przeterminowane leki i chemikalia, odpady niekwalifikujące się do odpadów medycznych, które powstały w gospodarstwie domowym w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi (w szczególności igły i strzykawki), zużyte baterie i akumulatory, zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, meble i inne odpady wielkogabarytowe, zużyte opony oraz odpady tekstylne i odzieży, a także odpady budowlane i rozbiórkowe z gospodarstw domowych.

Każde gospodarstwo domowe musi oddawać posegregowane odpady na: szkło, odpady komunalne, plastiki/metal, papier.

Od 2025 r. powinniśmy segregować także odpady tekstylne. W większości gmin na te odpady gminy nie przydzieliły mieszkańcom dodatkowych pojemników czy worków. Gmina ma jednak obowiązek zorganizowania punktów do ich zbiórki. Zazwyczaj odpady tekstylne można oddawać w PSZOK-ach. Niektóre gminy wystawiają na terenie miasta specjalne pojemniki do zbiórki ubrań.