Spis treści
System kaucyjny działa od października 2025 roku. Ale jak?
System kaucyjny zaczął działać w Polsce w październiku 2025 roku. Od tego czasu klienci sklepów mają możliwość oddawania oznaczonych znakiem kaucji opakowań w sklepach lub automatach przyjmujących plastikowe butelki do 3 l i aluminiowe puszki po napojach.
Robimy to, jak się okazuje bardzo chętnie. Świadczą o tym choćby statystyki największych dyskontów, w których Polacy lubią robić zakupy – mowa o Biedronce i Lidlu. Zapytaliśmy o nie.
Lidl i Biedronka odebrały już 17 mln opakowań kaucyjnych
Od momentu uruchomienia pierwszych butelkomatów obserwujemy bardzo pozytywny odzew ze strony naszych klientów. Z każdym kolejnym sklepem, w którym pojawiał się recyklomat, zauważaliśmy stale rosnące zainteresowanie. Do tej pory klienci sklepów Lidl Polska oddali imponującą liczbę opakowań kaucyjnych i niekaucyjnych – ponad 190 mln plastikowych butelek oraz metalowych puszek, z czego ponad 11 mln to opakowania kaucyjne. Ponadto już blisko 50 procent zwracanych plastikowych butelek to te objęte kaucją 50 groszy – informuje Aleksandra Robaszkiewicz, dyrektorka ds. corporate affairs i CSR Lidl Polska.
Jak mówi, już w kwietniu ubiegłego roku Lidl, jako pierwsza sieć handlowa w Polsce uruchomił we wszystkich naszych – ponad 950 – sklepach butelkomaty, aby przetestować system zbiórki opakowań jeszcze przed oficjalnym startem systemu kaucyjnego. Ponadto wraz ze startem systemu kaucyjnego sieć utrzymała promocję 10 groszy za zwrot butelek PET oraz puszek bez znaku kaucyjnego po napojach zakupionych nie tylko w tej sieci, ale również w innych sklepach.
Na nasze pytanie o ocenę funkcjonowania systemu odpowiedziała także sieć sklepów Biedronka. Jak mówi Agnieszka Koc, dyrektorka ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju w sieci Biedronka, zbiórka opakowań objętych systemem kaucyjnym jest obecnie prowadzona we wszystkich sklepach sieci Biedronka o powierzchni powyżej 200 m2, w których dostępne są produkty z naliczoną kaucją.
- Sprawdź też: Fiński gigant wchodzi do Polski. Czy uda się nadrobić 70 lat opóźnień w kwestii budowy schronów?
Od momentu uruchomienia zbiórek zebraliśmy łącznie niemal 6 milionów opakowań kaucyjnych. Około 80 procent z nich stanowią butelki PET, natomiast pozostałe 20 procent puszki aluminiowe. W grudniu 2025 roku liczba zebranych opakowań wyniosła około 182 tysięcy, co pokazuje, że po zakończeniu okresu przejściowego w styczniu br. tempo zbiórki znacząco przyspieszyło – informuje Agnieszka Koc.
Czekamy jeszcze na odpowiedzi innych sieci handlowych. Nie doczekaliśmy się odpowiedzi i komentarza ze strony Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Zapytaliśmy o ocenę i statystyki dotyczące systemu kaucyjnego. Jak tylko je otrzymamy, będziemy aktualizować artykuł.
- Czytaj także: Schron przydomowy - gotowy, cena, jak zbudować. Czy można wybudować schron na działce bez pozwolenia?
60 milionów opakowań w systemie
W jednym z wywiadów dla telewizji Polsat, ministra klimatu i środowiska, Paulina Hennig-Kloska powiedziała, że system kaucyjny bardzo przyspiesza. Na koniec grudnia do systemu wprowadzonych zostało ponad 60 mln opakowań. Ich liczba wciąż rośnie, bo od 1 stycznia system stał się obowiązkowy. Są sieci handlowe, które były w pełni przygotowane, wyposażone w butelkomaty. Są sklepy, które potrzebują więcej czasu, przyjmują opakowania ręcznie.
- Nie mam wątpliwości, że system będzie się automatyzował – podsumowała Hennig-Kloska..
Wdrożenie systemu kaucyjnego zwłaszcza w dużych sieciach okazało się nie lada wyzwaniem technicznym i inwestycyjnym. W 90 procentach przy marketach stoją już automatyczne recyklomaty. Jednak zdarzają się również sytuacje, gdy rolę automatów muszą przejąć ludzie. Tak jest m.in. na jednym z osiedli na Mokotowie. Butelki oddaje się tu do kartonów, a personel marketu, w tym przypadku Biedronki, zajmuje się „rozliczeniem” kaucji.
Wdrożenie systemu kaucyjnego w skali naszej sieci, obejmującej ponad 3 800 placówek w całym kraju, stanowi duże przedsięwzięcie logistyczne i techniczne. Planujemy dalszą rozbudowę sieci urządzeń, aby docelowo zapewnić klientom jak najszerszy dostęp do zwrotów w formie automatycznej. W zależności od lokalizacji oraz etapu wdrożenia zbiórka prowadzona jest zarówno w sposób automatyczny, z wykorzystaniem recyklomatów, jak i manualny, przy użyciu Recykloboxów. Instalacja urządzeń automatycznych postępuje sukcesywnie, a do czasu ich pełnego wdrożenia stosowane są rozwiązania przejściowe. Jeśli chodzi o voucher umożliwiający zwrot kaucji, może on być wydany zarówno za pośrednictwem aplikacji Biedronki, jak i w formie drukowanej. Druk voucherów jest i pozostanie dostępny dla klientów, którzy nie korzystają z aplikacji. Jednocześnie – tam, gdzie to możliwe – jako sieć stopniowo odchodzimy od dokumentów papierowych na rzecz rozwiązań elektronicznych, które są przyjaźniejsze dla środowiska – powiedziała nam Agnieszka Koc reprezentująca sieć sklepów Biedronka.
Recyklomaty, sklepy, kartony
Dla klientów polskich sklepów oddawanie opakowań oznaczonych znakiem kaucyjnym (i nie tylko) stało się już nawykiem. Widok kolejki chętnych do odpłatnego pozbycia się plastikowych butelek w automacie (recyklomacie) jest codziennością. Niedogodnością jest natomiast fakt, że oddawane butelki nie mogą być pogniecione. Na to narzekają mieszkańcy np. bloków, którzy nie mają gdzie przechowywać niepogniecionych butelek. To jednak prawdopodobnie długo się nie zmieni.
Kiedy będzie można oddawać szklane butelki?
Polacy czekają jednak na inną ważną zmianę. Możliwość oddawania w automatach i sklepach szklanych opakowań. Niektóre sieci handlowe dopuszczają takie możliwości nawet dziś, gdy żadne szklane opakowanie nie zostało wciągnięte do systemu kaucyjnego. Mówiąc wprost – system kaucyjny nie obejmuje szklanych butelek.
Do tej pory żaden z producentów nie wprowadził w Polsce butelki szklanej wielokrotnego użytku z logo kaucji - jeśli taka się pojawi, będzie można ją zwrócić przy kasie. Chcielibyśmy podkreślić, że wychodząc naprzeciw wymaganiom prawnym i dbając o komfort klientów, w Lidl Polska zwrot kaucji jest możliwy zarówno w formie gotówki, jak i bonu do wykorzystania na zakupy – dodaje Aleksandra Robaszkiewicz, reprezentująca sieć Lidl Polska.
Objęcie systemem kaucyjnym szklanych opakowań, zwłaszcza tych, których mnóstwo widać w koszach na śmieci czy na miejskich skwerkach, mowa o butelkach po tzw. małpkach, bardzo by się przydało. Interpelacje w tej sprawie, w ubiegłym roku złożyły dwie posłanki Sylwia Bielawska oraz Iwona Krawczyk. W odpowiedzi Anita Sowińska, podsekretarz stanu Ministerstwa Klimatu i Środowiska odpowiedziała, że na tę chwilę nie ma planów wciągnięcia opakowań szklanych po „małpkach” do systemu kaucyjnego.
Objęcie systemem kolejnej frakcji, obok dodatkowego obciążenia sklepów oraz zmniejszenia strumienia szklanych odpadów w systemie komunalnym wymagałoby istotnych inwestycji w infrastrukturę. Obecnie systemy kaucyjne zaplanowane są dla trzech frakcji jasno wskazanych w ustawie i dla tych trzech strumieni budowana jest infrastruktura i logistyka. MKiŚ nie wyklucza zmian w tym zakresie w kolejnych latach funkcjonowania systemu. Decyzja o ewentualnej inicjatywie ustawodawczej zostanie podjęta w 2026 r. – przekazała podsekretarz.
Szkło miało być, ale nie będzie
Uzasadniając Ministerstwo Klimatu i Środowiska podkreślało, że opakowania szklane jednokrotnego użytku wpisane w pierwotny projekt ustawy z 2022 r. zostały z niego usunięte w wyniku prowadzonych konsultacji. Ustawa została przyjęta w 2023 r. przez poprzedni rząd i poparta w głosowaniu przez znaczącą większość parlamentu.
- W 2024 r. przyjęliśmy konieczną nowelizację ustawy, która uszczelniła system – m.in. wdrożyliśmy zamknięty obieg kaucji, aby zapobiec możliwym defraudacjom. Nasze korekty skupiały się na zapewnieniu bezpieczeństwa systemu (podążanie kaucji za opakowaniem, kontrole WIOŚ), a także usprawniały system (logistyka zwrotna, zapewnienie co najmniej 1 punktu zbiórki w każdej gminie, wyłączenie mleka i produktów mlecznych ze względów sanitarnych, itp.). Na tym etapie organizacje zrzeszające przedstawicieli handlu i dystrybucji oraz małe sklepy podnosiły, że ze względu na ilości opakowań szklanych jednokrotnego użytku, ich ciężar oraz trudności zbiórki tego materiału, nie dadzą sobie rady z tak dużym logistycznym wyzwaniem. W związku uruchomionym od 1 października 2025 r. systemem kaucyjnym nie planuje się w najbliższym czasie podejmowania inicjatyw legislacyjnych w tym zakresie. Znając jednak wagę poruszonego tematu, mój zespół analizuje możliwości i ocenia ryzyka związane z wprowadzaniem takich zmian – pisała w odpowiedzi na interpelację Anita Sowińska z Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
