O bezpieczeństwie korzystania z kozy w drewnianym domu decydują podłoże pod piecem, ochrona ścian, odległości od wszelkich palnych elementów, podłączenie do komina oraz doprowadzenie powietrza. Szczególnej uwagi wymagają miejsca, w których komin przechodzi przez drewniany strop, ścianę lub dach.
Zanim kupisz piec
Przygotowania warto zacząć od ustalenia, czy w danej lokalizacji wolno użytkować piec na drewno. Ograniczenia wynikają między innymi z uchwał antysmogowych, a spełnienie przez urządzenie wymagań ekoprojektu nie wszędzie wystarcza do tego, żeby można było w nim legalnie palić. Trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące pod konkretnym adresem, w tym ewentualne czasowe ograniczenia użytkowania kominków podczas epizodów smogowych.
Przed zakupem warto też zaprosić kominiarza, który oceni możliwość odprowadzania dymu. W istniejącym domu nie wystarczy stwierdzenie, że jest wolny kanał kominowy. Trzeba sprawdzić jego przeznaczenie, stan, szczelność i przydatność do współpracy z wybranym piecem. Kanału wentylacyjnego nie można po prostu wykorzystać jako dymowego. Jeżeli potrzebny będzie nowy komin albo ingerencja w strop czy więźbę, do przygotowania rozwiązania należy włączyć projektanta z uprawnieniami.
Jak zabezpieczyć drewniane ściany, podłogę i strop
Do ochrony drewnianej ściany za kozą stosuje się między innymi odporne na wysoką temperaturę płyty krzemianowo-wapniowe przeznaczone do izolacji kominków i pieców. Ograniczają one nagrzewanie palnych warstw przegrody. Grubość płyt, sposób ich zamocowania oraz potrzebę pozostawienia wentylowanej szczeliny należy ustalić zgodnie z dokumentacją systemu i wymaganiami urządzenia. Zwykłej płyty gipsowo-kartonowej, także ogniochronnej, nie należy traktować jako bezpośredniego zamiennika takiej izolacji. Nie można samodzielnie założyć, że dowolna płyta ogniochronna pozwoli bezpiecznie dosunąć kozę do drewnianej ściany. Poza tym materiały niepalne niewłaściwie dobrane do warunków pracy mogą pękać lub się odkształcać.
W domu szkieletowym trzeba uwzględnić to, że pod okładziną ściany znajduje się drewno. Płytki ceramiczne przyklejone do płyty drewnopochodnej nie zmieniają całej ściany w przegrodę niepalną. Podobnie cienka blacha przykręcona bezpośrednio do boazerii może przekazywać jej ciepło. A tymczasem osłona powinna ograniczać nagrzewanie palnych warstw.
Osobnego przygotowania wymaga podłoga. Najpierw należy sprawdzić jej nośność, uwzględniając masę pieca, podstawy i ewentualnych elementów akumulacyjnych. W przypadku stropu belkowego znaczenie ma również miejsce ustawienia urządzenia i sposób przekazywania obciążenia. Ciężkiej podstawy nie powinno się wykonywać bez sprawdzenia konstrukcji.
Trzeba przy tym rozróżnić niepalne podłoże pod paleniskiem od osłony desek przed wypadającym żarem. Warunki techniczne przewidują pod paleniskiem niepalne podłoże grubości co najmniej 15 cm, a pod piecem metalowym bez nóżek – 30 cm. Przed drzwiczkami palną podłogę należy zabezpieczyć na głębokość minimum 30 cm i po 30 cm poza ich boczne krawędzie. Palenisko otwarte może być stosowane tylko w pomieszczeniu, w którym nie występuje zagrożenie wybuchem, w odległości co najmniej 0,6 m od łatwo zapalnych części budynku. W pomieszczeniach ze stropem drewnianym palenisko otwarte powinno mieć okap wykonany z materiałów niepalnych, wystający co najmniej 0,3 m poza krawędź paleniska.
Piec metalowy lub w ramach metalowych, rury przyłączeniowe do komina oraz otwory do czyszczenia powinny być oddalone od łatwo zapalnych, nieosłoniętych części konstrukcyjnych budynku co najmniej o 0,6 m, a od osłoniętych okładziną z tynku o grubości 25 mm lub inną równorzędną okładziną - co najmniej o 0,3 m. Piec z kamienia, cegły, kafli i podobnych materiałów niepalnych oraz przewody spalinowe i dymowe powinny być oddalone od łatwo zapalnych, nieosłoniętych części konstrukcyjnych budynku co najmniej o 0,3 m, a od osłoniętych okładziną z tynku o grubości 25 mm na siatce albo równorzędną okładziną - co najmniej o 0,15 m.
- Przy piecyku wolnostojącym łatwo skoncentrować uwagę na jego korpusie i zapomnieć o rurze przyłączeniowej, którą spaliny z pieca trafiają do komina. Tymczasem nieizolowana, metalowa rura także mocno się nagrzewa. Jeżeli biegnie obok drewnianej ściany, belki albo innych palnych części konstrukcji, trzeba zapewnić odpowiedni odstęp. Nie można przyjąć, że skoro sam piecyk stoi dostatecznie daleko od drewna, to całe podłączenie jest już bezpieczne - ostrzega Wojciech Perek, członek zarządu Ogólnopolskiego Stowarzyszenia "Kominki i Piece". - Szczególnej uwagi wymaga miejsce przeprowadzenia instalacji przez drewnianą przegrodę. Tam nie wystarczy dowolnie owinąć rury materiałem izolacyjnym i uznać sprawy za załatwioną. Trzeba dobrać sposób przejścia i osłonięcia właściwy dla zastosowanego przewodu i przewidziany do pracy w takiej temperaturze. Zabezpieczenia elementów palnych oraz wymagane odległości muszą wynikać z dokumentacji rozwiązania i przepisów, a nie z samej oceny wzrokowej.
14
Jaki komin do kozy
Jeżeli w domu nie ma przygotowanego odpowiedniego komina z przewodem dymowym do podłączenia kozy, trzeba go wykonać. Można rozważyć system ceramiczny albo izolowany komin stalowy przeznaczony do urządzeń na drewno. W modernizowanych budynkach komin stalowy bywa łatwiejszy do zamontowania, ale również potrzebuje właściwego podparcia i zamocowania. Średnicę oraz wysokość przewodu kominowego dobiera się do parametrów paleniska i warunków prowadzenia. Należy przy tym odróżnić przewód dymowy w kominie od rury przyłączeniowej widocznej między kozą a kominem.
Minimalne wymiary przekroju przewodu kominowego dymowego (do odprowadzania produktów spalania paliw stałych) określone w warunkach technicznych to 14 × 14 cm albo średnica 15 cm. Warunki techniczne wymagają też wyprowadzenia komina ponad dach tak, aby zapobiec niedopuszczalnym zakłóceniom ciągu. Przy dachach o nachyleniu połaci nie większym niż 12° wylot komina powinien znajdować się co najmniej 60 cm ponad poziomem kalenicy, a w przypadku dachów wgłębionych – ponad obrzeżami budynku. Przy dachach o nachyleniu większym niż 12°, z pokryciem łatwo zapalnym, wylot również należy wyprowadzić przynajmniej 60 cm ponad kalenicę. Jeżeli natomiast pokrycie jest niepalne, niezapalne lub trudno zapalne, wylot powinien znajdować się co najmniej 30 cm ponad powierzchnią dachu, a jednocześnie w odległości minimum 1 m od tej powierzchni, mierzonej poziomo.
- Zobacz też: Budowa komina krok po kroku
Dodatkowe wymagania dotyczą kominów położonych w pobliżu przeszkód mogących zakłócać ciąg, na przykład wyższej części budynku. Jeżeli pozioma odległość komina od przeszkody nie przekracza 1,5 m, jego wylot powinien znajdować się przynajmniej 30 cm ponad jej górną krawędzią. Przy odległości od 1,5 do 3 m wylot musi sięgać co najmniej poziomu tej krawędzi. Przy odległości od 3 do 10 m powinien znajdować się ponad płaszczyzną poprowadzoną od górnej krawędzi przeszkody pod kątem 12° w dół względem poziomu. Jako przeszkodę należy uwzględnić również połać dachu o nachyleniu większym niż 12°. Wymagania związane z przeszkodami oraz rodzajem dachu trzeba spełnić łącznie.
W obszarze znajdującym się w II i III strefie obciążenia wiatrem oraz tam, gdzie uzasadniają to warunki lokalne, wymagane jest zabezpieczenie przed odwróceniem ciągu przez zamontowanie nasady kominowej.
Przejście komina przez strop, ścianę i dach
Trasę komina najlepiej zaplanować tak, aby ominąć belki stropowe i krokwie. Gdy jest to niemożliwe, sposób przebudowy konstrukcji musi określić konstruktor. Trzeba dodatkowo uwzględnić możliwość osiadania ścian, szczególnie w domach z bala: mocowania i przejścia powinny pozwalać na przemieszczenia budynku względem komina. Na dachu potrzebne są natomiast obróbki zapewniające szczelność.
- Zobacz też: Niezbędne obróbki do blachodachówki
Przejścia przez drewniane przegrody trzeba zaprojektować dla konkretnego systemu kominowego. Nie ma jednej bezpiecznej odległości, którą można stosować do wszystkich kominów. Wymagany odstęp zależy między innymi od ich konstrukcji, klasyfikacji i warunków zabudowy. Rozwiązania przewidzianego dla przewodu biegnącego w otwartej przestrzeni nie należy bez sprawdzenia powtarzać wewnątrz grubego, ocieplonego stropu. Dokumentacja musi obejmować rzeczywisty sposób przeprowadzenia komina przez przegrodę.
W praktyce oznacza to uwzględnienie wszystkich palnych warstw: belek, desek, płyt poszycia, łat, membran i folii. Samo odsunięcie widocznej belki nie wystarczy, jeśli do gorącego elementu będzie dotykać ukryta płyta OSB. Przestrzeni wokół komina nie można dowolnie wypełniać wełną ani pianą, nawet sprzedawaną jako ogniochronna. W niektórych rozwiązaniach potrzebna jest szczelina, w innych określony materiał izolacyjny lub kompletny przepust. Zastosować należy dokładnie taki układ, jaki przewidziano dla danego systemu. Dostępne są gotowe przejścia do przegród palnych, ale możliwość ich zastosowania w konkretnym przypadku również trzeba sprawdzić w dokumentacji.
Izolacja komina
Nie każdy odcinek przewodu dymowego wymaga zaizolowania. Rura przyłączeniowa w pomieszczeniu może pozostać bez izolacji, jeżeli dopuszcza to dokumentacja urządzenia oraz zachowano wymagane odległości od materiałów palnych, o których napisaliśmy wyżej. Owinięcie rury przypadkową wełną i folią aluminiową nie daje podstawy do zmniejszenia odstępów wymaganych przepisami.
W przypadku stalowego komina prowadzonego przez dom drewniany stosuje się odpowiednio dobrany system kominowy izolowany, z rurą wewnętrzną w fabrycznej izolacji wysokotemperaturowej i z zewnętrznym płaszczem stalowym. Rodzaj i grubość izolacji wynikają z konstrukcji przebadanego systemu, nie dobiera się ich dowolnie na budowie. Zadaniem izolacji jest ograniczenie nagrzewania otoczenia, ale też zabezpieczenie spalin przed nadmiernym wychłodzeniem, co mogłoby doprowadzić do zaniku ciągu kominowego.
Przy przejściu przez drewnianą ścianę, strop lub dach sama fabryczna izolacja komina może nie wystarczyć. Potrzebny jest detal przewidziany przez producenta dla konkretnej przegrody: określony odstęp od palnych warstw, sposób osłonięcia otworu materiałem izolacyjnym czy wskazanie gotowego przepustu dla rur dymowych. Nie wolno samodzielnie zakładać, że każdą pustą przestrzeń należy szczelnie wypełnić wełną.
W systemowym kominie ceramicznym izolację wykonuje się zgodnie z instrukcją systemu, zwykle z dopasowanych elementów wełny sprzedawanych w komplecie, umieszczanych między wkładem ceramicznym a obudową. Jeśli system ma kanały przewietrzające, nie można ich zablokować izolacją.
Powietrze do spalania i współpraca z rekuperacją
Do działania kozy, jak i każdego innego urządzenia spalającego paliwo, potrzebny jest dopływ powietrza spoza budynku. W szczelnym domu warto wybrać urządzenie umożliwiające doprowadzenie do niego powietrza bezpośrednio z zewnątrz. Trasę i przekrój służącego do tego przewodu należy ustalić zgodnie z instrukcją, uwzględniając jego długość i liczbę zmian kierunku. Uwaga! Wykonanie takiego dolotu nie zwalnia z konieczności zapewnienia wymiany powietrza w domu - w pomieszczeniu z paleniskiem zawsze potrzebny jest wlot do przewodu wentylacji wywiewnej.
- Przeczytaj: Jak zrobić doprowadzenie powietrza do kominka
Jeśli w budynku działa rekuperacja, możliwość współpracy obu instalacji należy sprawdzić przed zakupem kozy. Sam króciec dolotowy w piecu nie oznacza jeszcze, że jest on szczelny względem pomieszczenia i nadaje się do każdych warunków pracy wentylacji. Znaczenie mają także okap kuchenny wyrzucający powietrze na zewnątrz i dodatkowe wentylatory wyciągowe. Mogą one wytworzyć podciśnienie utrudniające odpływ dymu, szczególnie przy otwieraniu drzwiczek pieca. Projektant wentylacji powinien zatem ustalić sposób równoważenia przepływów powietrza w przypadku działania paleniska.
Co sprawdzić przed pierwszym rozpaleniem
Przed pierwszym rozpaleniem należy sprawdzić całą instalację: przyłącze, komin, dopływ powietrza, wentylację i zabezpieczenia przegród. Warto zachować dokumentację urządzenia i komina, protokół kontroli oraz zdjęcia przejść wykonane przed ich zakryciem. Każde nowe źródło ciepła trzeba zgłosić do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków - w ciągu 14 dni od uruchomienia. Dotyczy to także kozy używanej okazjonalnie, jako dodatkowe ogrzewanie.
Od początku użytkowania w domu powinny działać czujki dymu i tlenku węgla, rozmieszczone zgodnie z ich instrukcjami. W drewnianym budynku jest to szczególnie ważne. Nie należy odkładać ich montażu do końca okresów przejściowych przewidzianych w aktualnych przepisach.
Bezpieczne palenie i regularne czyszczenie
Bezpieczeństwo zależy także od sposobu palenia. Należy używać paliwa dopuszczonego przez producenta pieca, a drewno powinno mieć wilgotność nieprzekraczającą 20%. Nie wolno przeciążać paleniska ani traktować przestrzeni między piecem a ścianą jako miejsca do suszenia polan! Popiół trzeba wysypywać do metalowego pojemnika ustawionego na niepalnym podłożu, z dala od drewna.
Obowiązkowa kontrola techniczna wszelkich przewodów kominowych jest wymagana przynajmniej raz w roku, a przewód dymowy obsługujący piec na paliwo stałe powinno się czyścić co najmniej raz na trzy miesiące w okresie użytkowania. Gdy sadza odkłada się tak szybko, że czyszczenie potrzebne jest częściej, należy zbadać, co jest tego przyczyną i ją usunąć.
