Spis treści
Kobieta mieszka w Krakowie i używa kominka jako jedynego źródła ogrzewania swojego starego domu w sezonie grzewczym. Nie ma dostępu do gazu i miejskiej sieci c.o., jest w podeszłym wieku i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wcześniej wygrała sprawę karną dotyczącą palenia w kominku, gdzie sąd uniewinnił ją z uwagi na brak realnych możliwości dokonania zmian sytuacji, w jakiej się znajduje.
Działania gminy i urzędników
Gmina ma obowiązek przeprowadzania okresowych kontroli palenisk na paliwa stałe, na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Urzędnicy celowo przeprowadzają kontrole w sezonie grzewczym (np. w październiku), aby „złapać” kobietę na paleniu, mimo że mogliby to zrobić latem. Program Ochrony Powietrza określa minimalną liczbę kontroli, ale gmina może przeprowadzać ich więcej – nawet codziennie.
Wyrok sądowy i kolejna sprawa
Poprzedni wyrok uniewinniający z 2024 r. dotyczył tylko jednej konkretnej sytuacji i jednego wykroczenia. Nie daje on dożywotniego zezwolenia na palenie w kominku. Każda kolejna sprawa jest rozpatrywana indywidualnie przez sąd, biorąc pod uwagę bieżące okoliczności. Kolejna kontrola przeprowadzona w październiku 2025 roku stwierdziła używanie kominka. Właścicielka domu ponownie odmówiła przyjęcia mandatu. Jej decyzja skutkowała przekazaniem sprawy do sądu karnego. Pierwsza rozprawa odbyła się pod koniec maja, następna jest zaplanowana na sierpień 2026 r.
Zwróciliśmy się do urzędu miasta o komentarz w tej sprawie. Czekamy na odpowiedź.
Stan wyższej konieczności
Koncepcja „stanu wyższej konieczności" w Kodeksie karnym pozwala na działanie niezgodne z przepisem, jeśli ma to na celu ratowanie dobra o wyższej wartości (np. życia czy zdrowia). W przypadku kobiety, jej życie i zdrowie są uznane za wyższe dobro niż czyste powietrze w danej chwili. To narzędzie prawne dla urzędników, które daje policji i straży miejskiej możliwość odstąpienia od wymierzenia kary, pouczenia lub uznania niskiej szkodliwości czynu. Urzędnicy dysponują narzędziami, by nie karać osoby w takiej sytuacji, ale z nich nie korzystają, jak widać.
Indywidualne rozpatrywanie spraw
Każda sprawa jest oceniana indywidualnie, co oznacza, że uniewinnienie kobiety nie stwarza automatycznie precedensu dla innych osób.
Ciągłe kontrole i ponowne sprawy sądowe generują niepotrzebne obciążenie dla sądów i samej kobiety. Kobieta jest zmuszona do stawiania się w sądzie, a jej sytuacja materialna i bytowa pozostaje niezmieniona. Działania urzędu zaczęły być postrzegane przez nią jako „nękanie”.
Sytuacja jest patowa, ponieważ urzędnicy mogą kontrolować w nieskończoność, a kobieta, nie mając innego źródła ciepła, będzie zmuszona palić w kominku i wielokrotnie bronić się w sądzie.
W Krakowie nie wolno używać kominków
Na terenie 14 z 16 województw (poza podlaskim i warmińsko-mazurskim) obowiązują uchwały antysmogowe wprowadzające ograniczenia albo zakazy dotyczące eksploatacji instalacji, w których spala się paliwa stałe (kotły, piece kominki itp.). W praktyce takie uchwały mogą określać m.in. obszar obowiązywania, kategorie urządzeń i użytkowników, rodzaje lub jakość dopuszczonych paliw, wymagania techniczne i emisyjne dla instalacji, okresy obowiązywania zakazów oraz obowiązki potrzebne do kontroli przestrzegania uchwały.
Uchwała antysmogowa obowiązująca od 1 września 2019 r. w granicach Krakowa mówi, że w instalacjach spalania paliw wolno używać wyłącznie gazu albo lekkiego oleju opałowego. Dopuszczone są kotły, piece i inne urządzenia na gaz lub lekki olej opałowy. Nie wolno palić węglem, drewnem, pelletem, brykietem ani innym paliwem stałym - dotyczy to także kominków, pieców i kóz, bo w Krakowie zakaz obejmuje wszystkie instalacje spalania paliw stałych.
Konsultacja: Wojciech Perek, Ogólnopolskie Stowarzyszenie "Kominki i Piece", ekspert akcji "Drewno-Pozytywna Energia"
