Spis treści
Kobieta mieszka w Krakowie i używa kominka jako jedynego źródła ogrzewania swojego starego domu w sezonie grzewczym. Nie ma dostępu do gazu i miejskiej sieci c.o., jest w podeszłym wieku i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wcześniej wygrała sprawę karną dotyczącą palenia w kominku, gdzie sąd uniewinnił ją z uwagi na brak realnych możliwości dokonania zmian sytuacji, w jakiej się znajduje.
21 sierpnia 2026 r. w II Wydziale Karnym w Krakowie odbędzie się rozprawa, w której sąd ponownie rozpatrzy sprawę mieszkanki Krakowa.
Działania gminy i urzędników
Gmina ma obowiązek przeprowadzania okresowych kontroli palenisk na paliwa stałe, na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Urzędnicy celowo przeprowadzają kontrole w sezonie grzewczym (np. w październiku), aby „złapać” kobietę na paleniu, mimo że mogliby to zrobić latem. Program Ochrony Powietrza określa minimalną liczbę kontroli, ale gmina może przeprowadzać ich więcej – nawet codziennie.
Wyrok sądowy i kolejna sprawa
Poprzedni wyrok uniewinniający z 2024 r. dotyczył tylko jednej konkretnej sytuacji i jednego wykroczenia. Nie daje on dożywotniego zezwolenia na palenie w kominku. Każda kolejna sprawa jest rozpatrywana indywidualnie przez sąd, biorąc pod uwagę bieżące okoliczności. Kolejna kontrola przeprowadzona w październiku 2025 roku stwierdziła używanie kominka. Właścicielka domu ponownie odmówiła przyjęcia mandatu. Jej decyzja skutkowała przekazaniem sprawy do sądu karnego. Pierwsza rozprawa odbyła się pod koniec maja, teraz 21 sierpnia zaplanowana jest kolejna.
Zwróciliśmy się do urzędu miasta o komentarz w tej sprawie.
Pismo z Wydziału Środowiska, Klimatu i Powietrza Urzędu Miasta Krakowa
Na nasze pytania dotyczące zasadności przeprowadzenia kontroli w tym konkretnym przypadku i ewentualnych możliwości odstąpienia od wypisania mandatu otrzymaliśmy z Urzędu Miasta odpowiedź.
"W związku z otrzymaną korespondencją mailową z dnia 10.06.2026 r. chciałbym przypomnieć, że od 1 września 2019 roku na terenie miasta Krakowa obowiązuje uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego Nr XVIII/243/16 z dnia 15 stycznia 2016 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze Gminy Miejskiej Kraków ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw wykluczająca wykorzystywanie paliw stałych w instalacjach grzewczych. Uchwała ta jest aktem prawa miejscowego, a zatem ma charakter powszechnie obowiązujący na obszarze działania organu, który dany akt uchwalił i dotyczy każdego mieszkańca, bez względu na jego indywidualne stanowisko, przekonania czy deklaracje.
Przepisy te zostały wprowadzone w celu ochrony zdrowia publicznego, poprawy jakości powietrza oraz zapewnienia bezpieczeństwa środowiskowego. Przed wejściem w życie zakazu Gmina Miejska Kraków przez wiele lat prowadziła szerokie działania wspierające mieszkańców w wymianie źródeł ogrzewania na proekologiczne, finansując w postaci środków bezzwrotnych modernizacje instalacji oraz udzielając zasiłków celowych do zwiększonych kosztów grzewczych. Z programów tych mógł skorzystać każdy zainteresowany, co zapewniało równość dostępu do wsparcia. Naruszenie zakazu spalania paliw stałych stanowi wykroczenie, o którym mowa w art. 334 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, i podlega karze grzywny w drodze mandatu karnego. Na podstawie art. 379 tej samej ustawy oraz zarządzenia Prezydenta Miasta Krakowa Nr 1357/2019 z dnia 10.06.2019 r. w sprawie przyjęcia dokumentu pod nazwą „System kontroli w zakresie egzekwowania zakazu spalania paliw stałych w instalacjach na terenie Miasta Krakowa”, uprawnieni pracownicy Urzędu Miasta Krakowa oraz Straż Miejska prowadzą kontrole przestrzegania przepisów uchwały. Obowiązek prowadzenia corocznych kontroli planowanych we wszystkich budynkach w których nadal eksploatowane są indywidualne paleniska na paliwa stałe nakłada na Gminę Miejską Kraków Program Ochrony Powietrza uchwalony przez Sejmik Województwa Małopolskiego .
Kontrole obejmują:
- kontrole prewencyjne – prowadzone wg założonego planu;
- kontrole interwencyjne (zgłoszenia telefoniczne, pisemne, osobiste, inne);
- kontrole następcze – prowadzone u osób u których stwierdzono naruszenie uchwały antysmogowej.
Udaremnienie lub utrudnienie wykonania czynności służbowej osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w zakresie ochrony środowiska lub osobie przybranej jej do pomocy jest przestępstwem określonym w art. 225 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
Podkreślenia wymaga, że prawo obowiązuje wszystkich jednakowo, a przepisy uchwały antysmogowej nie przewidują żadnych wyjątków ani odstępstw dla osób, które uporczywie odmawiają ich respektowania. Ignorowanie obowiązujących regulacji skutkuje konsekwencjami przewidzianymi w przepisach prawa."
Indywidualne rozpatrywanie spraw
Każda sprawa jest oceniana indywidualnie, co oznacza, że uniewinnienie kobiety nie stwarza automatycznie precedensu dla innych osób.
Ciągłe kontrole i ponowne sprawy sądowe generują niepotrzebne obciążenie dla sądów i samej kobiety. Kobieta jest zmuszona do stawiania się w sądzie, a jej sytuacja materialna i bytowa pozostaje niezmieniona. Działania urzędu zaczęły być postrzegane przez nią jako „nękanie”.
Sytuacja jest patowa, ponieważ urzędnicy mogą kontrolować w nieskończoność, a kobieta, nie mając innego źródła ciepła, będzie zmuszona palić w kominku i wielokrotnie bronić się w sądzie.
Stan wyższej konieczności
Koncepcja „stanu wyższej konieczności" w Kodeksie karnym pozwala na działanie niezgodne z przepisem, jeśli ma to na celu ratowanie dobra o wyższej wartości (np. życia czy zdrowia). W przypadku kobiety, jej życie i zdrowie są uznane za wyższe dobro niż czyste powietrze w danej chwili. To narzędzie prawne dla urzędników, które daje policji i straży miejskiej możliwość odstąpienia od wymierzenia kary, pouczenia lub uznania niskiej szkodliwości czynu. Urzędnicy dysponują narzędziami, by nie karać osoby w takiej sytuacji, ale z nich nie korzystają, jak widać.
W Krakowie nie wolno używać kominków
Na terenie 14 z 16 województw (poza podlaskim i warmińsko-mazurskim) obowiązują uchwały antysmogowe wprowadzające ograniczenia albo zakazy dotyczące eksploatacji instalacji, w których spala się paliwa stałe (kotły, piece kominki itp.). W praktyce takie uchwały mogą określać m.in. obszar obowiązywania, kategorie urządzeń i użytkowników, rodzaje lub jakość dopuszczonych paliw, wymagania techniczne i emisyjne dla instalacji, okresy obowiązywania zakazów oraz obowiązki potrzebne do kontroli przestrzegania uchwały.
Uchwała antysmogowa obowiązująca od 1 września 2019 r. w granicach Krakowa mówi, że w instalacjach spalania paliw wolno używać wyłącznie gazu albo lekkiego oleju opałowego. Dopuszczone są kotły, piece i inne urządzenia na gaz lub lekki olej opałowy. Nie wolno palić węglem, drewnem, pelletem, brykietem ani innym paliwem stałym - dotyczy to także kominków, pieców i kóz, bo w Krakowie zakaz obejmuje wszystkie instalacje spalania paliw stałych.
Konsultacja: Wojciech Perek, Ogólnopolskie Stowarzyszenie "Kominki i Piece", ekspert akcji "Drewno-Pozytywna Energia"
