Spis treści
Popularność dachówek ceramicznych związana jest z cechami użytkowymi wykonanego z nich pokrycia oraz jego estetyką. Dachówki tradycyjne to uniwersalne pokrycie dachów spadzistych o różnej formie i kształcie. Można powiedzieć, że to materiał na dach pozbawiony wad. Świadczy o tym fakt, że jest stosowane już od ponad 2500 lat i sprawdza się w każdych warunkach od krajów północy po gorące tropiki.
Kolory i wykończenie powierzchni dachówki
Dachówki ceramiczne zawdzięczają swoją kolorystykę:
- składowi chemicznemu gliny,
- dodatkom mineralnym,
- nanoszeniu na ich powierzchnię substancji, zmieniających wygląd i kolor.
Dachówki w kolorze naturalnym są przeważnie ceglastoczerwone. Barwa ta określana przez producentów jako „czerwień naturalna” jest wynikiem obecności w glinie związków żelaza, które w wyniku przemian zachodzących w trakcie wypału nadają dachówce tę specyficzną barwę. Dachówki naturalne nie muszą być jednak tylko ceglastoczerwone. Surowiec do wypału dachówki może zawierać inne związki chemiczne, barwiące dachówkę na kolory od ciemno szarobrązowego do jasnożółtego. To efekt naturalny odmiennego składu chemicznego surowca pochodzącego z różnych złóż lub wzbogacenia masy glinianej o minerały, które po wypaleniu nadają dachówce pożądaną barwę.
Dodanie do gliny odpowiednich substancji mineralnych lub tlenków metali powoduje zmianę naturalnej kolorystyki. Tak otrzymuje się barwione w masie dachówki na inne kolory kasztanowe, brązowe, czy grafitowe.
Bardzo popularnym sposobem wykończenia powierzchni dachówki jest angobowanie. Angoba to rodzaj płynnej glinki z dodatkami tlenków, która w wyniku wypalania nabiera połysku i barwy. Pokrywa się nią uformowane dachówki przed wypaleniem. Warstwa angoby zmienia kolorystykę dachówek i pełni rolę dodatkowego zabezpieczenia powierzchni dachówek przed warunkami atmosferycznymi, zaciekami i agresją biologiczną. Tradycyjne kolory angobowanych dachówek to czerwień miedziana, brąz, kasztan i antracyt. Spotyka się dachówki, których powierzchnia powleczona jest dwoma rodzajami angoby, co daje efekt przenikania się różnych kolorów na powierzchni. Spotyka się dachówki angobowane specjalnymi tzw. szlachetnymi gatunkami angob, które po wypaleniu są bardziej połyskliwe od angob tradycyjnych.
Dobrze znanym sposobem zmiany wyglądu powierzchni zewnętrznej dachówek jest również szkliwienie, zwane popularnie glazurowaniem. Jest to pokrywanie wypalonej dachówki szkliwem i ponowne jej wypalenie. Uzyskuje się w ten sposób wysoki połysk dachówki oraz niezwykle ciekawe efekty kolorystyczne - dachówki mogą być granatowe, niebieskie, a nawet różowe. Stosowane jest również szkliwienie bezbarwne, które nie zmienia naturalnej barwy, pogłębiając i ją i nadając jej połysk. Popularne szczególnie w Niemczech czy Francji jest układanie na dachach mozaiki z różnokolorowych glazurowanych dachówek. Stosowane to tego najczęściej karpiówki układa się na dachu według zaprojektowanego wcześniej różnobarwnego wzoru lub rozmieszcza dachówki o harmonizujących ze sobą barwach nieregularnie na całej powierzchni połaci dachowej.
Mnich-mniszka
To bardzo stary typ dachówki ceramicznej, którego tradycja sięga czasów rzymskich i wczesnego średniowiecza. Jedyne pokrycie dachowe, w którego skład wchodzą dwa rodzaje dachówek. Mnich i mniszka to para podłużnych dachówek, o zwężającym się korytkowym kształcie. Mniszki układa się zwróconymi ku górze krawędziami bocznymi bezpośrednio na łatach, mnichy odwrotnie. Każdy mnich zakrywa linię styku dwóch sąsiadujących ze sobą w rzędzie mniszek. Dachówki w kolejnych rzędach układa się z zakładem kilku centymetrów, co ułatwia zwężający się kształt dachówki. Ułożone na dachu mniszki muszą tworzyć od wierzchołka dachu do okapu równoległe „rynny”, natomiast mnichy, równoległe „garby”. Tradycyjne mniszki i mnichy mocuje się do łat za pomocą drutu. Dodatkowo do mocowania mnichów stosowana była zaprawa, ale są już dzisiaj na rynku dostępne dachówki mnich-mniszka, układane bez użycia zaprawy. Montaż ułatwiają wyprofilowane zakładki na krawędziach mniszek i mnichów. Każda dachówkę musi być zamocowana do łaty klamrą.
Pokrycie mnich-mniszka należy do pokryć samowentylujących, więc nie wymaga szczeliny wentylacyjnej pod pokryciem. Zaliczane jest do najszczelniejszych spośród ceramicznych pokryć. Należy również do najdroższych ze względu na koszt robocizny i samych dachówek. Wykorzystywane jest przeważnie do renowacji zabytkowych dachów. Doskonale pokrywają dachy o owalnych lub stożkowych kształtach. Pięknie prezentują się w naturalnym bardzo jasnym ceglanym kolorze, szczególnie w słońcu podkreślającym światłocieniami wysoki profil elementów. Doskonale się sprawdzają na dachach o niewielkich pochyleniach.
Karpiówka
Obok mnicha-mniszki należy do najstarszych typów dachówek ceramicznych. Jest to płaska i wąska dachówka o prostokątnej formie. Część dolna karpiówki, tzw. nosek, ma proste, owalne lub ostre zakończenie. Te trzy podstawowe formy zakończeń mogą występować w różnych wariantach. Powierzchnia licowa karpiówki może być gładka lub żłobkowana – drugi typ jest sztywniejszy i umożliwia bardziej regularne odprowadzanie wody opadowej.
Ze względu na swoje wymiary i kształt jest najbardziej „plastyczną” z dachówek. Można z niej wykonywać pokrycia okien lunetowych, zwanych też wolimi okami, czy też ozdobne kosze zlewowe powstające wzdłuż linii przecinających się pod kątem mniejszym niż 180ş dwóch połaci dachowych. Karpiówka doskonale także nadaje się do krycia dachów stożkowych lub części dachu, których kształt stanowi część stożka, np. pokrycie wykusza czy naroża dachu.
Karpiówkę można układać na dwa sposoby: w łuskę i koronkę.
Przy pokryciu w łuskę jeden rząd dachówek leży na jednej łacie. Poszczególne rzędy dachówek układane są z zachowaniem mijania się styków. Łaty rozstawione są na taką odległość, że dachówki z trzeciego kolejnego rzędu przekrywają jeszcze noskiem dachówki pierwszego rzędu. W każdym punkcie pokrycia znajdują się w ten sposób trzy warstwy dachówek.
Przy kryciu w koronkę na każdej łacie leżą dwa rzędy dachówek. Pierwszy rząd zaczepiony jest bezpośrednio na łacie, drugi opiera się na krawędzi pierwszego. Dachówki w poszczególnych rzędach układane są z mijaniem się styków.
Holenderka i esówka
To dwie nazwy dachówki, która rozpowszechniła się w północnej i środkowej Europie w XV w. Ma charakterystyczny kształt przekroju poprzecznego przypominający literę S. Ten falisty kształt umożliwia zakładkowe układanie dachówki i zapewnia dobre odprowadzanie wody z dachu. Współczesne esówki mają wyprofilowane krawędzie, aby poprawić dopasowanie i uszczelnić połączenia zakładkowe. Faliste pokrycie z esówki nadaje każdemu dachowi wyrazistości. Kształt esówki umożliwia zmienną długość krycia, co wykorzystali niektórzy producenci dachówek. Dachówki charakteryzujące się taką cechą nazywa się dachówkami przesuwnymi. Dachówki przesuwne można układać na dachach o różnym rozstawie łat. Tolerancja wymiaru rozstawu łat dla esówek różnych producentów waha się od 2 do 4 cm. Dachówki przesuwne są niezastąpione przy wymianie starych pokryć. Możliwość zmiennej szerokości krycia eliminuje w takich wypadkach potrzebę przebijania starych łat i skraca czas i koszty remontu dachu.
Marsylka
Marsylka to jedna z najbardziej rozpoznawalnych dachówek ceramicznych o wyraźnie ukształtowanym profilu z dwiema podłużnymi muldami (rowkami). Należy do dachówek zakładkowych, co oznacza, że poszczególne elementy łączą się na zamki boczne i górne, zapewniając szczelność pokrycia oraz stosunkowo sprawny montaż. Wzór ten wywodzi się z końca XIX wieku i do dziś pozostaje jednym z podstawowych modeli stosowanych w budownictwie tradycyjnym.
Marsylka występuje w różnych formatach – od klasycznych po wielkoformatowe – oraz w szerokiej gamie wykończeń: od naturalnej ceramiki, przez angobę, po powierzchnie glazurowane. Dzięki temu może być stosowana zarówno w obiektach stylizowanych na historyczne, jak i w bardziej współczesnych realizacjach, które nawiązują do tradycji.
Istotną cechą tej dachówki są dwie możliwości układania na połaci. Pierwsza to układanie „w koronkę” (z przesunięciem), w którym kolejne rzędy dachówek są względem siebie przesunięte – poprawia to szczelność i nadaje dachowi bardziej dynamiczny rysunek. Druga metoda to układanie „w słupki”, gdzie dachówki są ustawione w równych pionowych liniach. Ten sposób daje bardziej uporządkowany, rytmiczny efekt wizualny i bywa stosowany w prostszych, klasycznych bryłach.
Marsylka dobrze sprawdza się na dachach o różnych kształtach, pod warunkiem zachowania minimalnego kąta nachylenia określonego przez producenta. Jej profil sprzyja skutecznemu odprowadzaniu wody, a zamkowy system łączenia ogranicza ryzyko podwiewania śniegu czy deszczu. Dzięki temu jest to rozwiązanie trwałe, sprawdzone i nadal chętnie wykorzystywane w projektach, które stawiają na ponadczasową estetykę i funkcjonalność.
Dachówka zakładkowa
To w zasadzie nie typ ze względu na kształt, bo dachówką zakładkową może być każda z tradycyjnych, poza karpiówką. Dachówki zakładkowe rozpoczęto produkować w XIX wieku w Niemczech. Jednym z pierwszych typów, który zdobył sobie wielką popularność była zakładkowa marsylka. Dzisiaj dachówki zakładkowe to najpopularniejsze pokrycie ceramiczne dachów.
Nazwę zawdzięcza charakterystycznym elementom zwanym zakładkami, wyprofilowanymi na krawędziach na licowej i spodniej powierzchni dachówki. Dzięki nim na zachodzących na siebie płaszczyznach sąsiednich dachówek tworzą się szczelne, ale ruchome zamki, które stabilizują pokrycie i ułatwiają układanie. Możliwość przesuwania na zakładkach w określonych granicach pozwala np. dopasować tej samej dachówki do różnego rozstawu łat, co jest pomocne m.in. przy renowacji bez potrzeby przebijania ich w nowe miejsca.
Dachówki zakładkowe mają różnie ukształtowaną powierzchnię, która przypomina tradycyjne holenderki czy esówki, a dla koneserów są również dachówki tego typu w formie mnicha-mniszki..
Elementy systemowe pokryć ceramicznych
Czasy, kiedy dach tworzyły dachówki podstawowe, skrajne i gąsiory mamy już za sobą. Dziś producenci dachówek ceramicznych oferują bogatą listę elementów systemowych tworzących kompletne, w pełni funkcjonalne pokrycie dachu. Asortyment dachówek podstawowych wszystkich typów uzupełniają dodatkowe dachówki, ułatwiające układanie i zwiększające estetykę pokrycia. Należą do nich dachówki:
- boczne (szczytowe) lewe i prawe, zamykające płaszczyznę pokrycia na krawędziach szczytowych dachów,
- połówkowe - zmieniające szerokość krycia, przy dopasowywaniu dachówek w sąsiednich rzędach,
- pulpitowe stosowane na dachach jednospadowych (pulpitowych) do krycia najwyższego rzędu dachówek, tzw. kalenicy pulpitowej,
- mansardowe i kolankowe– ukształtowane dla pokrycia miejsca zmiany kąta nachylenia połaci dachowych, wykonywane na zamówienie pod konkretny dach,
- kalenicowe – specjalna dachówka do krycia ostatniego rzędu pokrycia przykrytego częściowo przez gąsiory,
- okapowe – specjalna dachówka do układania pierwszego rzędu dachówek nad okapem,
- wentylacyjne – wyprofilowane dachówki służące do wentylacji pokrycia,
- kominki wentylacyjne – kształtki dachówkowe do odpowietrzania pionów kanalizacyjnych,
- antenowe – kształtki dachówkowe ułatwiające montaż anteny,
- przykominowe (przyścienne) – do układania w miejscach przejść przez połać dachową ścian kominów, lukarn, attyk i in.,
- dachówki z uchwytami do mocowania stopni i ław kominiarskich,
- dachówki do montażu barier przeciwśniegowych.
Zobacz także: Dachówki cementowe i ceramiczne - powłoki wierzchnie chronią i zdobią dachy
16
