Od gruntowania do malowania. 7 etapów poprawnego ocieplania metodą ETICS

Na rynku jest wiele systemów ETICS, różniących się rodzajem tynku i dostosowanych do konkretnego materiału termoizolacyjnego.Obejmują one wszystkie produkty niezbędne do tego, by przedsięwzięcie się udało lub wskazują które powinny być dokupione.

Ocieplanie i tynkowanie zwykle zleca się wyspecjalizowanym ekipom, ale nie są to zadania tak trudne, żeby nie zaryzykować samodzielnego zmierzenia się z takim wyzwaniem. W obu wypadkach warto poznać siedem kroków prowadzących do sukcesu w stosowaniu systemu ETICS.

1. Właściwy dobór systemu

ETICS to odpowiednio dobrany zestaw produktów do ocieplania i wykańczania ścian. Zawiera różną liczbę produktów, ale zawsze ma w składzie klej do mocowania ocieplenia, tynk cienkowarstwowy i grunt. Czasem obejmuje także dodatkową zaprawę do wykonywania podkładu pod tynk (choć przeważnie używa się do tego kleju), farbę elewacyjną, siatkę zbrojeniową z włókna szklanego, materiał ociepleniowy, kołki, dodatkowe akcesoria ułatwiające poprawne ocieplanie. Wszystkie te produkty muszą pochodzić od tego samego producenta lub być przez niego wskazane jako dopuszczone do zastosowania w danym systemie. Poważnym błędem jest dowolny dobór produktów, czyli tworzenie „autorskiego” systemu. Po pierwsze różne produkty różnie ze sobą współpracują, a po drugie, taki kombinowany zestaw nie jest objęty gwarancją.

Zdarzają się przypadki wykorzystywania przez wykonawców materiałów, które w ogóle nie są produkowane z myślą o ocieplaniu i wykańczaniu ścian, za to będących akurat pod ręką.

Warto zatem zwrócić na to uwagę już podczas zakupu produktów, zamawiając je u dystrybutora systemów danego producenta lub zestawiając samemu, ale ściśle według wskazówek zawartych w karcie technicznej konkretnego systemu.

2. Odpowiednie przygotowanie podłoża

Do ocieplania domu trzeba się przygotować. Należy sprawdzić, w jakim stanie są ściany. Te mogą być na przykład zawilgocone po kilku dniach deszczowej pogody. Klejenie styropianu do mokrych płaszczyzn spowoduje zamknięcie wilgoci w ścianach, zwłaszcza gdy wcześniej wykończono je od środka. Woda nie będzie miała jak odparować, co często kończy się zawilgoceniem przegrody. Gdy ściany są wilgotne mimo ładnej pogody, to znak, że wilgoć dostaje się do nich od strony fundamentów, które zostały źle zaizolowane. Wtedy przed ocieplaniem trzeba naprawić hydroizolację i osuszyć mury.

Wilgoć nie jest jedynym zagrożeniem. Niebezpieczne są również różne zabrudzenia ścian. Pył, tłuszcz, łuszczące się powłoki mogą osłabić przyczepność kleju. Po pewnym czasie od zamocowania ocieplenia do niewyczyszczonych ścian, może się ono zacząć odspajać.

Podłoże pod termoizolację musi być w miarę równe. Dopuszczalne odchyłki od płaszczyzny to 2-6 mm. Jeśli są większe, lepiej ułożyć najpierw tynk podkładowy, a dopiero później mocować płyty ociepleniowe. Przed przyklejaniem płyt z wełny bądź styropianu podłoże należy też pomalować preparatem gruntującym, który ograniczy jego chłonność.

Dobrą praktyką jest zabezpieczanie ocieplanych i tynkowanych ścian siatką ochronną. Siatka chroni przed wiatrem, dzięki czemu używane zaprawy nie zaczną nazbyt szybko schnąć i wiązać. Zacienia także budynek, co daje podobną korzyść, a dodatkowo chroni styropian grafitowy (jeśli takiego użyjemy do ocieplania), przed możliwymi deformacjami wskutek działania wysokiej temperatury.

Siatka powinna zostać zwinięta dopiero dwa dni po zakończeniu prac, żeby nie narazić świeżego tynku na zbyt szybkie wiązanie lub zamoczenie, albo wręcz spłukanie przez ulewny deszcz.

3. Mocowanie ocieplenia

Pierwszą czynnością na tym etapie jest przymocowanie listwy startowej, ułatwiającej właściwe wypoziomowanie dolnej krawędzi ocieplenia. Umieszcza się ją wzdłuż dolnej krawędzi ścian parteru, zaraz nad cokołem. Listwy takie mają przekrój C, a ich szerokość dobiera się do grubości materiału termoizolacyjnego.

Do mocowania wełny lub styropianu stosujemy najczęściej kleje mineralne, które należy przed użyciem rozrobić wodą według proporcji podanych przez producenta. Trzeba kilka minut mieszać masę, po czym zrobić chwilę przerwy i wymieszać ją jeszcze raz. Nie powinna zbyt długo zalegać w wiaderku, bo zacznie wiązać, a wtedy nie będzie się nadawać do nakładania.

Klej mineralny nanosi się nie na ściany, tylko na spodnią stronę każdej z płyt, robiąc opaskę po obwodzie i umieszczając 3-4 placki kleju w jej części centralnej. Płyty z wełny trzeba na spodniej powierzchni równomiernie zaszpachlować cienką warstwą kleju. Gdy do ocieplania wybrano wełnę lamelową w postaci wąskich płyt, klej nanosi się równomiernie na całą jej spodnią powierzchnię, bez ramki i placków. Po dociśnięciu płyty co najmniej 40% jej spodniej powierzchni powinno być sklejone z podłożem. Grubość tej warstwy powinna wynosić około 1 cm, a gdy stosujemy kołki – 1,5 cm.

Płyty styropianowe można też mocować specjalnie do tego przeznaczoną klejącą pianą poliuretanową. Rozprowadza się ją pistoletem, robiąc ramkę i kilka „zygzaków” przez środek.

Pianą PUR, ale koniecznie niskoprężną, wypełnia się też wszelkie szczeliny w warstwie izolacji ze styropianu, na przykład zbyt szerokie spoiny między płytami.

Płyty, bez względu na ich rodzaj i typ użytego kleju, rozmieszcza się na mijankę, czyli z przesunięciem spoin pionowych o około połowę długości płyty. Zaczyna się ocieplanie od listwy startowej. Krawędzie sąsiadujących ze sobą płyt nie powinny wypadać w narożach okien, bram ani drzwi. Styki muszą być odsunięte od tych newralgicznych punktów na minimum 10 cm.

Podczas prac trzeba pamiętać, by ocieplenie ścian szczelnie połączy z ociepleniem dachu i cokołu. Nie wolno też zapomnieć o balkonach. Należy je ocieplić od góry, od dołu, a także po bokach, chyba że ich płyty nośne zostały osadzone z wykorzystaniem specjalnych belek termicznych.

4. Kołkowanie ocieplenia

Kołki są potrzebne, ale nie zawsze wszędzie. Nawet jeśli całe ocieplenie nie będzie kołkowane, to obowiązkowo mocujemy je mechanicznie w miejscach, gdzie zachodzi ryzyko oderwania od podłoża w efekcie ssania spowodowanego wiatrem. Kołków nie może więc zabraknąć wzdłuż zewnętrznych naroży ścian i wokół okien. Zawsze kołkujemy wszystkie typowe płyty z wełny mineralnej, bo są dość ciężkie i sam klej może ich nie utrzymać.

Nie zawsze natomiast musimy kołkować płyty styropianowe i te z wełnianych płyt lamelowych, gdy budynek jest parterowy. Poprzestajemy tu na miejscach newralgicznych.

Kołkować można nie wcześniej niż dwa dni po zakończeniu ocieplania ścian. Liczba kołków na 1 m2 ocieplenia powinna wynosić około 4-6, a przy narożnikach – 7-8.

Wiele problemów sprawia poprawne rozmieszczenie kołków. Do niedawna obowiązywała zasada, że kołków nie może zabraknąć w krzyżujących się spoinach między płytami wełny bądź styropianu (tak zwanych punktach T) oraz w dwóch–trzech miejscach w środkowej części każdej z płyt. W wytycznych do udzielania europejskich aprobat technicznych ETAG 004 przedstawiona jest metoda, zgodnie z nią kołki powinny być odsunięte na około 15 cm od spoin pionowych, poziomych i krzyżujących się, bo inaczej płyty mogą się wyślizgiwać spod talerzyków.

Warto pamiętać, że podczas osadzania kołków w ścianie z pustaków nie wolno używać udaru. Wierci się przez warstwę ocieplenia, więc nie widać wtedy, że udar powoduje kruszenie się materiału i później kołek nie ma szans stabilnie utwierdzić się w podłożu.

Inna kwestia, na którą trzeba zwrócić uwagę, to zbyt mocne wciskanie tarcz w ocieplenie. W powstałe wnęki wchodzi wtedy więcej zaprawy do robienia warstwy zbrojonej. Później miejsca te bardzo rzucają się w oczy – są widoczne jako wilgotne plamy na tynku (efekt biedronki).

Najlepszym rozwiązaniem jest osadzanie kołków w nawierconych gniazdach sięgających około 1/3 grubości ocieplenia. Gniazda trzeba zaślepić krążkami z wełny lub styropianu, odpasowanymi do ich średnicy.

Minimalna głębokość osadzenia kołka w murze wynosi 5 cm, a dla ścian z betonu komórkowego lub pustaków ceramicznych – 6,5-9 cm.

5. Przygotowanie warstwy zbrojącej

Tynku nie można ułożyć wprost na ociepleniu, potrzebny jest mineralny podkład, usztywniający i wyrównujący powierzchnię. Nazywa się go warstwą zbrojoną lub bazową. Jest wykonywany po przymocowaniu płyt i ich przeszlifowaniu i odpyleniu. Służy do tego albo specjalna zaprawa, albo ta sama zaprawa klejowa, którą były mocowane wełna bądź styropian. Aby uchronić taki podkład przed pękaniem, trzeba w środek zaprawy wtopić siatkę z włókna szklanego, hydrofobizowaną, o gramaturze minimum 190 g/m2 i średnicy oczek do 3 mm.

Siatkę układa się zaraz po nałożeniu pierwszej warstwy masy. Poszczególne pasy muszą zachodzić na siebie, tworząc zakłady szerokości 10 cm. Po jej zatopieniu w zaprawie nanoszona jest druga warstwa. Siatka musi znajdować się w 1/3 grubości warstwy bazowej, patrząc od strony zewnętrznej. Łączna grubość tej warstwy nie powinna być mniejsza niż 3 mm i większa niż 6 mm. Pracę przy jej wykonywaniu prowadzi się etapami, fragment po fragmencie ściany, inaczej pierwsza warstwa masy związałaby, zanim dałoby się wtopić w nią siatkę.

Specjalnego potraktowania wymagają otwory okienne i drzwiowe. Po nałożeniu zaprawy zbrojącej płyty otaczające otwór owija się dodatkowymi pasami siatki, zawijając ją przynajmniej 5 cm pod spód (pasy łączy się w narożnikach dodatkowo wklejonymi arkuszami). Na powierzchni izolacji w każdym narożniku otworu wtapia się pod kątem 45o prostokątny arkusz siatki o wymiarach 20 x 30 cm. W miejscach szczególnie narażonych na uszkodzenia mechaniczne – ościeża drzwi czy miejsce pod parapetem – dodatkowo na każdym narożu pod siatką powinny się znaleźć profile narożne. Można też dołożyć warstwę mocniejszej siatki pancernej (z włókna szklanego o większej gramaturze niż 165 g/m2). Przed nałożeniem tynku uszczelnia się jeszcze styk ocieplenia z ościeżnicą, stosując rozprężne taśmy lub specjalne listwy przyokienne.

6. Tynkowanie

Przed tynkowaniem warstwę zbrojoną trzeba zagruntować. Gruntowanie ma na celu ograniczenie chłonności podłoża, aby nie odciągało ono wody ze świeżo nałożonego tynku, bo skończy się to jego pękaniem i odpadaniem. Grunt poprawia też przyczepność tynku do warstwy zbrojonej, bo zawiera w składzie drobne kruszywo, czyniące podłoże bardziej szorstkim. To jednak wymaga starannego wymieszania preparatu gruntującego przed użyciem, bo w przeciwnym razie kruszywo pozostanie na dnie wiadra i nie trafi na ścianę.

Tynkowanie można zacząć po czasie podanym na opakowaniu preparatu gruntującego. Pamiętajmy, że grunt powinien mieć barwę dobraną do koloru tynku.

Przed nanoszeniem tynku mineralnego trzeba go starannie wymieszać z wodą, ściśle według proporcji ustalonych przez producenta.

Wymieszać trzeba też tynk w postaci pasty, by ujednolicić jego konsystencję i barwę. Nakładanie tynku cienkowarstwowego wymaga dużej wprawy i staranności. Powinno się w jednym cyklu tynkować całą pojedynczą płaszczyznę, na przykład jedną ścianę, nie przerywając pracy przed finałem. Tynk nanosi się stalową pacą, zaczynając od dołu. Rozprowadza się go pasami długości do 2,5 m. Kruszywo zawarte w tynku samo ustala grubość, jaką powinien on mieć.

7. Malowanie fasady

Aby wyrównać barwę elewacji, tynki – choć przeważnie kolorowe – są na koniec malowane. Co prawda silikonowe i akrylowe teoretycznie tego nie wymagają, jednak zawsze pojawiają się na nich jakieś drobne przebarwienia, smugi, ślady po deszczu. Farba je zakryje.

Warto pamiętać, że farba nie występuje jako składnik wszystkich systemów, często jest tylko wskazywana jako produkt zalecany. Na pewno warto pomalować fasadę wykończoną tynkiem mineralnym. Maluje się też tynki silikatowe, bo układając je, trudno uzyskać jednolitą kolorystykę na dużych płaszczyznach. Niektóre farby oprócz właściwości dekoracyjnych mają też inne przydatne cechy. Są wśród nich farby samoczyszczące, z nanocząsteczkami. Promienie słońca padające na wykończoną nimi powierzchnię powodują odrywanie się brudu od podłoża. Resztę załatwia deszcz – spłukuje go z elewacji. Wiele z farb elewacyjnych zawiera też substancje mające zapobiegać rozwojowi pleśni i glonów.

Malowanie elewacji najlepiej zaplanować po zapoznaniu się z prognozą pogody. Trzeba unikać dni deszczowych, wietrznych i chłodnych. Upalna i bardzo słoneczna pogoda też nie jest sprzyjająca. Lepiej zrezygnować z malowania, gdy zapowiadana jest temperatura niższa niż 5°C lub wyższa niż 35°C. Malowanie farbami akrylowymi lub silikonowymi powinno się odbywać w temperaturze powyżej 5°C, a farbami silikatowymi – powyżej 8°C (dotyczy to także temperatury podłoża i materiału). Przed rozpoczęciem pracy trzeba tak zabezpieczyć otoczenie, by nic wokół nie zostało zachlapane farbą. Farbę trzeba przed użyciem wymieszać. Do kuwety nalewa się takie jej porcje, żeby nie było ryzyka, że zacznie schnąć, zanim ją zużyjemy.

Farbę nanosimy wałkiem, a gdy faktura tynku jest bogata – lepiej użyć pędzla o naturalnym lub poliestrowym włosiu. Możliwe jest też malowanie natryskowe, przy użyciu agregatu malarskiego lub pistoletu elektrycznego. Metoda ta wymaga bezwietrznej pogody. Podmuchy mogą bowiem rozwiewać kropelki farby, drastycznie zwiększając jej zużycie.