Spis treści
W tegorocznej edycji będzie rekordowa liczba zgłoszeń i wiele nowych obiektów w programie. Po polskiej stronie granicy zgłoszono blisko 50 obiektów, a to absolutne 10 debiuty. To pokazuje, że wydarzenie ma bardzo duże znaczenie i przyciąga nie tylko właścicieli odrestaurowanych domów, ale także osoby, które dopiero zaczynają swoją drogę z ratowaniem zabytkowej architektury. Imprezę można potraktować jako atrakcję turystyczną, ale ma ona o wiele szerszy zakres. To lekcja historii regionu i prezentacja efektów remontów, które przeprowadzone zostały w dawny tradycyjny sposób. Domy przysłupowe to nie atrakcja muzealna, lecz żyjące budynki.
Drzwi szeroko otwarte
Gospodarzami wydarzenia są przede wszystkim właściciele domów przysłupowych, którzy otwierają swoje prywatne budynki dla zwiedzających. Organizatorzy podkreślają, że dom można pokazać w całości, częściowo albo tylko z zewnętrznym oprowadzaniem. Nie ma też znaczenia, czy obiekt jest już odrestaurowany, czy dopiero czeka na remont – właśnie takie miejsca często najbardziej inspirują innych właścicieli i pasjonatów architektury.
Imprezę w ramach transgranicznego projektu „Krainy Domów Przysłupowych” organizuje i wspiera Stowarzyszenie Dom Kołodzieja oraz osobiście Elżbieta Lech-Gotthardt. Aktywnie biorą udział samorządy w tym Urząd Miasta i Gminy w Bogatyni, gdzie znajduje się największe w Polsce skupisko domów przysłupowych.
W 2026 roku przyjęto układ dwudniowy: 30 maja otwarte domy pojawią się w Czechach, a 31 maja w Niemczech i Polsce. Po polskiej stronie wydarzenie obejmuje siedem powiatów: zgorzelecki, lubański, karkonoski, lwówecki, bolesławiecki, złotoryjski i kamiennogórski. Z informacji lokalnych wynika też, że na całych Łużycach, po stronie polskiej, czeskiej i niemieckiej, do odwiedzenia będzie ponad 200 domów.
Domy, opowieści, atrakcje i nowości
W poprzednich latach gospodarze nie poprzestawali na samym oprowadzaniu i opowiadaniu o remontach. W programach pojawiały się wystawy zdjęć i prezentacje multimedialne o postępach prac, ekspozycje lokalnej sztuki w szkle, pokazy dawnych technik, warsztaty artystyczne, gry i zabawy dla dzieci, a także wydarzenia rzemieślnicze i muzyczne. W 2025 roku w Bogatyni przygotowano m.in. warsztaty kowalskie, ciesielskie i tkackie, malowanie kafli dla dzieci, występy kataryniarza oraz muzykę na żywo. W starszych edycjach zdarzały się też bardzo „domowe” akcenty: muzealna kawiarenka, domowe ciasto, chleb ze swojskim smalcem, poczęstunek i ognisko.
Idea wydarzenia jest prosta, ale bardzo skuteczna: pokazać, że dom przysłupowy nie jest martwym zabytkiem, lecz żywą częścią współczesnego krajobrazu Łużyc. To również sposób na popularyzację wiedzy o drewnianej architekturze ludowej, wsparcie ochrony tych obiektów i stworzenie przestrzeni do rozmowy między właścicielami, rzemieślnikami, przewodnikami i odwiedzającymi. W praktyce Dzień Otwartych Domów Przysłupowych działa jak wielka, oddolna lekcja dziedzictwa, w której najcenniejsze są autentyczne historie ludzi mieszkających w tych domach.
Wszystkich miejsc nie sposób obejrzeć. Ci którzy już uczestniczyli, a impreza ma swoich zagorzałych wielbicieli, oczywiście wybierają smaczki, czyli miejsca, które dotychczas nie były gospodarzami. W tym roku będzie ciężko je wszystkie „zaliczyć”, bo na liczniku jest ich aż 10.
Bogatynia – co w stolicy?
Jeśli ktoś jeszcze nie był, to trzeba koniecznie przyjechać do Bogatyni. To miasto ma prawdziwy przysłupowy klimat, w którym drzemią duchy architektonicznej przeszłości. Tu na każdym kroku natkniemy się na jakiś „przysłup”. Nie wszystkie są wyremontowane, ale wszystkie są wspaniałe. Spośród ośmiu, to rekordowa liczba „otwarć” w jednym miejscu, po raz pierwszy zaprasza dom przy ul. Mari Skłodowskiej-Curie 28 oddalony zaledwie 200 m od słynnej Alei Żytawskiej w centrum, największego skupiska odrestaurowanych obiektów przysłupowych w mieście. Przy okazji warto zajrzeć do sąsiedniego Działoszyn, gdzie zaprasza dom pod numerem 163. Gospodyni prezentuje w nich m.in. pracownię tkacką. Mniej szczęścia ma niestety stojący tu Torhaus, unikalny budynek przysłupowy bramny – niszczeje, ale warto go zobaczyć.
Szklarska Poręba - nie tylko Szrenica
W Szklarskiej Porębie znawcy i bywalcy być może znają już położone niedaleko siebie i w pobliżu stacji kolejowej Średnia domy przysłupowe przy Górnej 10 i 11 Listopada 24 B, oraz dom przy Kołłątaja 10, do którego zaprasza Małgorzata Maszkiewicz, reżyserka filmowa i propagatorka regionalnej architektury znana z działań na rzecz jej ratowania. Nowością i to przepiękną w mieście położonym na karkonosko-izerskim rozdrożu jest parterowy dom przy Żeromskiego 10. Położony jest w przy samym końcu drogi na stokach Wysokiego Kamienia w Białej Dolinie, chyba jedynym miejscu, które pejzażem przypomina dawną Szklarską Porębę. Po sąsiedzku zresztą są tu inne zachowane stare budynki w tym przysłupowe, choć często tego nie widać na pierwszy rzut oka.
Kowary po raz pierwszy
Miasto znane z górniczych tradycji jest obecne w imprezie po raz pierwszy za sprawą malowniczo położonej „chatki” jak nazywają swój dom jego gospodarze. Znajduje się przy ul Podgórze 8 z dala od zabudowań pośród łąk. Będzie można tu poznać historię 17-letnich zmagań remontowych, dzięki którym właściciele dokonali niemal cudu, doprowadzając ruinę do dzisiejszego stanu. Dom już nie przypomina klasycznej budowli przysłupowej, ale zachował jej cechy i elementy w postaci części izby zrębowej.
Powiat Lwówecki - wiele do zobaczenia
Ten region leżący w sercu polskiego kręgu architektury łużyckiej za każdym razem miał bardzo liczną reprezentację. W tym roku po raz pierwszy będzie tu występował obiekt wyjątkowy, bo najprawdziwszy młyn we wsi Wojciechów pod Lubomierzem. Gospodarze remontując ten duży obiekt zachowali w całości kompletnie zachowany zakład młynarski zajmujący większą część kubatury budynku – zajmuje cztery kondygnacje. Co ciekawe młyn działał jeszcze w latach 70. XX w. W środku oprócz urządzeń młyńskich, z których niektóre pamiętają jeszcze XIX w. właściciele zebrali sporo pamiątek związanych z młynarstwem i lokalną historią.
Warto na dłużej zatrzymać się w niezwykle malowniczych Płóczkach Górnych oraz Pławnej Górnej i Dolnej. W pierwszej z tych wsi do kuźni podcieniowej z XVIII w. (być może starszej) zaprasza Witold Podsiadło, stolarz i cieśla, prawdziwy ekspert w dziedzinie regionalnego budownictwa. Jemu zawdzięcza ratunek wiele starych domów w regionie. Oprócz oprowadzania po remontowanym zabytku może udzielić wielu fachowych rad o remontach starych budynków.
W Giebułtowie zapraszają trzy domy, w tym jeden po raz pierwszy (nr 103). Wśród gospodarzy jest po raz kolejny Dom Tetzla (134) położony zaraz pod kościołem, którego nazwa odnosi się do najsławniejszego mieszkańca, niemieckiego duchownego przeciwnika Lutra. Aktualnie jest po pierwszej fazie remontu przysłupowej i szachulcowej części i prezentuje się wyjątkowo atrakcyjnie. Uznawany jest za najstarszy dom przysłupowy w Polsce.
Dni Otwartych Domów Przysłupowych – garść informacji
Po raz pierwszy będą prezentowały się także domy:
- Kopaniec 157 w gminie Stara Kamienica
- Młyńsko 2 w gminie Gryfów Śląski
- Radzimów Dolny 62 , gmina Sulików
- Rzeszówek 37, gmina Świerzawa
Co ciekawe prezentowane są podczas Dni Otwartych także nowe budynki inspirowane architekturą przysłupową. Będą wśród nich trzy obiekty w tym jeden po raz pierwszy w Bogatyni przy ul. Andersa 5 (tylko z zewnątrz).
W imprezie swoje podwoje otwierają też placówki muzealne – Muzeum Sportu i Turystyki w Karpaczu znajdujące się w domu przysłupowym Muzeum Karkonoskie, gdzie znajduje się chata karkonoska.
Imprezy towarzyszące to:
- Jelenia Góra, Muzeum Karkonoskie (jest tu chata karkonoska)
- Ekspozycja malarstwa prezentującego domy przysłupowe w Muzeum Karkonoskim w Jeleniej Górze
- Jarmark rzemieślniczy w Leśnej organizowany przez „ruinersów”
- Jarmark Przysłupowy w Bogatyni na Alei Żytawskiej
- Prezentacja Wzornika Sudeckiego w udostęnionym domu w Szklarskiej Porębie, Kołłątaja 10.
Wszystkie informacje i adresy dostępne są na stronie mediów społecznościowych Domy Przysłupowe.
Przy okazji dowiedz się gdzie można znaleźć domy przysłupowe - spis i opisy znajdują się na Mapie Przysłupowej.
