Zburzyli wiekowy warsztat, by móc go... odtworzyć w nowym domu! Tak buduje się na Warmii

Dlaczego zdecydowali się zburzyć stary warsztat zamiast go remontować?

Kasia i Thomas długi czas objeżdżali okolice Olsztyna i dokumentowali najbardziej charakterystyczne elementy lokalnego budownictwa. Fotografowali stare domy i detale architektury. Kiedyś kupili działkę nad jeziorem nieopodal Olsztyna z pozostałościami zabudowy. Dom z żużlobetonu był do wyburzenia, za to budynek gospodarczy wydawał się wart ocalenia. Ulokowany na zboczu pobudzał wyobraźnię. Miał szeroką bramę wjazdową z łukowym nadprożem i palenisko, a pod sufitem poziome okienka.

Dowiedzieli się, że był to warsztat kołodzieja (rzemieślnik zajmujący się wyrobem i naprawą drewnianych kół oraz wozów konnych, sań i innych pojazdów gospodarczych), zwanego też z niemiecka stelmachem. Postanowili wybudować dom, w obrębie którego zachowa się stara budowla. Niestety, ekspertyza techniczna nie zostawiała złudzeń – warsztat był do rozbiórki. Wtedy zdecydowali, że odtworzą jego założenia w nowym domu. Takie właśnie zadanie zlecili Mariuszowi Szafarzyńskiemu, architektowi z Olsztyna.

Dom na skarpie – jak połączono bryłę budynku z trudną działką

Budynek na zboczu jest zawsze wyzwaniem dla inwestora i projektanta. Zaczyna się wysoko – na poziomie drogi i bramy wjazdowej. Jak od strony skarpy połączyć dom z działką? Inwestorzy nie chcieli garażu, do którego trzeba by wjeżdżać od strony jeziora, nie chcieli tarasu na słupach ani potężnych schodów do ogrodu. Do tego upierali się, że chcą mieć stelmaszarnię w obrębie budynku... Upór inwestorów okazał się kluczem do sprawy. Kiedyś warsztat stał niżej niż dom, niech więc tak będzie i teraz.

Efekt: na górnym poziomie są wejście do domu, sień, jadalnia, kuchnia i część nocna. Schodami z jadalni schodzi się do pokoju dziennego, który jest odtworzeniem stelmaszarni. Ta część stoi na wyniesionym 2-metrowym fundamencie. Cokół obsypany ziemią, obłożony kamieniami, obsadzony kwiatami idealnie łączy działkę oraz dom.

Dom w stylu warmińskim – jakie materiały i technologie wybrano

Dach z czerwonej dachówki ceramicznej i ściany ze starej czerwonej cegły to pierwsze spojrzenie na dom. Cegła licowa, która daje tak piękny efekt, nie pochodzi z rozbiórki. To nowy, ręcznie formowany materiał, który cieszy się wielkim powodzeniem wśród miłośników budowania domów w klimacie retro. Drugim odkryciem inwestorów był niewątpliwie wykonawca. Omawiał każdą pracę, robił próby, a nawet konstruował narzędzia, by osiągnąć oczekiwany efekt (jak choćby tynki gipsowe imitujące tynki z gliny). Dom został zbudowany zgodnie ze współczesnymi standardami.

Fundamenty są schodkowe – żelbetowe i z bloczków betonowych. Ściany zewnętrzne są trójwarstwowe – z bloczków silikatowych (24 cm), w środku izolacja z wełny mineralnej (12 cm). Między izolacją a ścianą licową jest 2-centymetrowa szczelina wentylacyjna. Ściana trójwarstwowa pozwala nie tylko na wykorzystanie cegły jako materiału elewacyjnego, ale też na upiększanie domu gzymsem, parapetami, cokołami. Okna są dwuszybowe. Profile z tworzywa sztucznego mają okleinę drewnopodobną, ale domyślić się, że okna nie są drewniane, jest naprawdę trudno. Drzwi zewnętrzne i wewnętrzne wykonano w lokalnej stolarni – są stylizowane na stare.

Wnętrza domu w stylu warmińskim – układ, funkcje i rozwiązania

Pierwszym pomieszczeniem jest obszerna sień, z której przechodzi się do jadalni. W sieni, blisko drzwi wejściowych, są schody na poddasze. W domu warmińskim schody musiały być blisko wejścia, bo wnoszono po nich worki ze zbożem. Poddasze jest użytkowe. Można z dworu wejść na górę, nie przeszkadzając tym, którzy są na parterze. Poddasze jest samodzielnym mieszkaniem z kuchnią, które ma być w przyszłości wynajmowane letnikom.

Jadalnia z dużym stołem jest naturalnym miejscem, gdzie na dłużej zatrzymują się domowy ruch i goście. Jadalnia spełnia też funkcję salonu przy kuchni. Wielkim atutem kuchni jest wyjście na mały taras. Pokój dzienny ma 4,5 m wysokości. Są tam wygodne fotele, a w surowym kominku, w który wbudowano stare kafle, płonie zimą ogień. Okno tarasowe nawiązuje do drzwi stelmaszarni. Nadproże łukowe, dwa skrzydła – znów, jak dawniej, można by wjechać do środka powozem. Okienka w salonie mają taki kształt jak te w zburzonej stelmaszarni!

Charakterystyczne cechy architektury regionalnej Warmii

Architektura regionalna Warmii, której przykładem jest dom Kasi i Thomasa, to znacznie więcej niż tylko estetyczny wybór. To świadome nawiązanie do bogatego dziedzictwa kulturowego, które przez lata kształtowało krajobraz tej krainy. Dbałość o zachowanie tej unikalnej tożsamości stała się celem dla lokalnych organizacji, takich jak założone w 2006 roku Stowarzyszenie „Dom Warmiński”. Inicjatywy te podkreślają wartość historycznych form i promują wiedzę na ich temat, inspirując inwestorów do czerpania z tradycyjnych wzorców.

W ramach działań na rzecz ochrony dziedzictwa, podejmowane są konkretne projekty mające na celu dokumentację i popularyzację regionalnego budownictwa. Przykładem jest stworzenie szlaku turystycznego „Poznaj architekturę wsi warmińskiej” czy opracowanie szczegółowych opisów architektonicznych dla ponad 40 miejscowości. Dzięki temu charakterystyczne detale, układy zabudowy i techniki rzemieślnicze są chronione przed zapomnieniem i stają się dostępnym źródłem inspiracji dla współczesnych projektantów i budowniczych.

Tradycyjne materiały i techniki budowlane domów warmińskich

Fundamentem tradycyjnego budownictwa warmińskiego było wykorzystanie lokalnie dostępnych, naturalnych surowców, co nadawało zabudowie spójny i harmonijny charakter. Czerwona cegła, drewno konstrukcyjne oraz ceramiczna dachówka to materiały-symbole, które definiowały wygląd tutejszych domów i zabudowań gospodarczych. Współczesne realizacje, nawiązujące do tego stylu, starają się odtworzyć nie tylko estetykę, ale również solidność dawnych technik, adaptując je do obecnych standardów technologicznych i wymogów energetycznych.

Proces odtwarzania historycznego budownictwa wymaga nie tylko odpowiednich materiałów, ale również rzemieślniczej precyzji. Rekonstrukcja detali, takich jak ozdobne gzymsy, łukowe nadproża czy stolarka okienna i drzwiowa, jest kluczowa dla uzyskania autentycznego efektu. Dlatego tak ważną rolę odgrywa współpraca z lokalnymi wykonawcami i rzemieślnikami, którzy posiadają wiedzę na temat dawnych metod budowlanych i potrafią połączyć je z nowoczesnymi rozwiązaniami, zapewniając trwałość i funkcjonalność na miarę XXI wieku.

Współczesne wyzwania i możliwości w projektowaniu domów w stylu warmińskim

Projektowanie domu w stylu warmińskim to dziś nie tylko wyzwanie architektoniczne, ale także szansa na stworzenie unikalnego miejsca, które wpisuje się w krajobraz i wspiera lokalną tożsamość. Jedną z głównych możliwości jest rosnący potencjał turystyczny regionu, który jest aktywnie wspierany przez działania samorządów i organizacji pozarządowych. Stowarzyszenie „Dom Warmiński”, zrzeszające m.in. powiaty olsztyński, lidzbarski i braniewski, realizuje projekty mające na celu rozwój gospodarki turystycznej poprzez udostępnianie i promowanie dziedzictwa kulturowego Warmii.

Działania te tworzą sprzyjający klimat dla inwestorów, którzy decydując się na budowę w tradycyjnym stylu, przyczyniają się do podnoszenia atrakcyjności regionu. Wyzwaniem pozostaje jednak umiejętne połączenie historycznej formy z nowoczesną funkcjonalnością i standardami ekologicznymi. Sukces takich realizacji, jak dom opisany w artykule, pokazuje, że jest to możliwe i staje się inspiracją dla innych, udowadniając, że ochrona dziedzictwa może iść w parze z komfortem i współczesnym stylem życia.