Wyka kosmata – idealna na jesienny poplon w warzywniku. Poprawia glebę i wzbogaca ją w azot

Jesienny poplon to prosty sposób na zagospodarowanie pustych grządek po zbiorze warzyw. Odkryta ziemia jest bardziej narażona na wymywanie składników pokarmowych, zaskorupianie, erozję oraz rozwój chwastów. Rośliny poplonowe pomagają temu zapobiegać, a po zakończeniu uprawy dostarczają do gleby materii organicznej.

Wyka kosmata (Vicia villosa) wyróżnia się na tle wielu innych gatunków tym, że jest rośliną zimującą. Przy odpowiednio wczesnym siewie może przetrwać zimę i wznowić intensywny wzrost wiosną.

Jak wygląda wyka kosmata?

Wyka kosmata tworzy długie, wiotkie, rozgałęziające się pędy. Nie tworzy zwartej, wyprostowanej kępy, lecz płoży się lub wspina po innych roślinach. Jej pierzaste liście zakończone są wąsami czepnymi, dzięki którym może zaczepiać się o sąsiednie źdźbła i łodygi.

Swoją polską nazwę zawdzięcza charakterystycznemu owłosieniu pędów i liści. Jeśli pozostawi się ją do późnej wiosny, pojawiają się również dekoracyjne kwiaty typowe dla roślin bobowatych, zazwyczaj w odcieniach fioletu i purpury.

W warzywniku jej walory ozdobne mają jednak drugorzędne znaczenie. Najważniejsze jest to, co dzieje się pod ziemią i co pozostaje po zakończeniu uprawy. Korzenie przerastają podłoże, a zielona masa stanowi źródło materii organicznej.

Dlaczego wyka kosmata nadaje się na jesienny poplon?

Wyka kosmata należy do roślin bobowatych. W odpowiednich warunkach na jej korzeniach rozwijają się brodawki zasiedlane przez symbiotyczne bakterie, które wiążą azot atmosferyczny. Dzięki temu roślina może gromadzić znaczne ilości tego składnika w swojej biomasie. Po jej obumarciu lub rozdrobnieniu zawarte w niej składniki zaczynają być uwalniane podczas rozkładu.

Wyka kosmata jako poplon może dostarczać znaczących ilości azotu i jednocześnie umiarkowanie ograniczać chwasty. Jej wadą jest natomiast dość wolny wzrost jesienią – znacznie intensywniej rozwija się dopiero wiosną. Z tego powodu w warzywniku ważny jest odpowiednio wczesny siew. Jeśli wyka zostanie wysiana bardzo późno, może nie zdążyć dobrze się ukorzenić przed nadejściem mrozów.

Poplon z wyki pomaga również chronić powierzchnię grządek. Korzenie stabilizują ziemię, a nadziemne części roślin ograniczają jej bezpośredni kontakt z intensywnym deszczem i wiatrem. Wiosną natomiast silnie rozrastająca się wyka może ograniczać miejsce dostępne dla chwastów.

Kiedy siać wykę kosmatą na poplon jesienny?

Termin siewu jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o powodzeniu uprawy. Wyka kosmata potrzebuje czasu na wytworzenie odpowiednio silnego systemu korzeniowego przed zimą.

Zalecany jest wysiew wyki 30–45 dni przed spodziewanymi silniejszymi przymrozkami. W praktyce dokładny termin zależy więc od regionu, przebiegu pogody i tego, kiedy zwalniają się grządki po warzywach. W polskich warunkach najbezpieczniej traktować koniec sierpnia i pierwszą część września jako podstawowy okres wysiewu wyki kosmatej przeznaczonej do zimowania. W cieplejszych rejonach i przy łagodnej jesieni termin może być nieco późniejszy, jednak wraz z każdym tygodniem opóźnienia rośnie ryzyko słabego rozwoju przed zimą.

Dlatego nie warto traktować wyki tak samo jak żyta ozimego, które można siać stosunkowo późno. Jeśli warzywa schodzą z grządki dopiero w październiku, lepszym wyborem na poplon może okazać się gatunek tolerujący późniejszy siew.

Jak siać wykę kosmatą w warzywniku?

Po zbiorze warzyw należy usunąć z grządek wszystkie resztki roślin, a następnie lekko spulchnić powierzchnię gleby. Nie jest konieczne głębokie przekopywanie.

Nasiona wyki można wysiewać rzutowo albo w płytkich rzędach. Przy siewie rzutowym bardzo ważne jest ich przykrycie cienką warstwą gleby lub delikatne zagrabienie powierzchni. Dobry kontakt nasion z ziemią poprawia wschody. Przy siewie rzutowym stosuje się zwykle większą ilość nasion niż przy dokładnym siewie rzędowym, ponieważ część nasion może mieć gorszy kontakt z podłożem.

Po wysiewie ziemię warto lekko docisnąć i – jeśli jest sucho – podlać. Wilgoć w pierwszym okresie po siewie ma duże znaczenie dla równomiernych wschodów. Suche podłoże może wyraźnie ograniczyć kiełkowanie.

Czy wyka kosmata przetrwa zimę?

To właśnie zimotrwałość jest jednym z powodów, dla których wyka kosmata jest ceniona jako poplon ozimy. To jedna z bardziej odpornych na zimno roślin bobowatych stosowanych na poplony. Nie oznacza to jednak stuprocentowej gwarancji przezimowania w każdych warunkach. Odporność zależy od stopnia rozwoju roślin przed zimą, temperatury, obecności pokrywy śnieżnej, rodzaju gleby i odmiany.

Siew wykonany odpowiednio wcześnie znacząco zwiększa szanse na dobre zimowanie. Rośliny wysiane zbyt późno mogą wejść w zimę niewystarczająco rozwinięte, co zwiększa ryzyko ich wymarznięcia. Nawet gdy część nadziemna zostanie uszkodzona przez mróz, resztki roślin nadal pełnią funkcję okrywową i po rozkładzie dostarczają glebie materii organicznej.

Zobacz galerię zdjęć: Najlepsze rośliny na nawozy zielone

Co zrobić z wyką kosmatą na wiosnę?

Jeśli wyka dobrze przezimuje, wraz ze wzrostem temperatury zacznie szybko przyrastać. Wtedy nie należy pozostawiać jej na grządce bez kontroli. Termin zakończenia uprawy zależy przede wszystkim od tego, co zamierzamy posadzić później.

• Jeśli na grządce mają pojawić się wczesne warzywa, poplon trzeba usunąć odpowiednio wcześniej.
• Jeżeli natomiast planujemy uprawiać pomidory, dynie, cukinie, ogórki czy inne rośliny sadzone późną wiosną, można pozwolić wyce wytworzyć więcej biomasy.

Klasyczna metoda wykorzystania nawozu zielonego polega na rozdrobnieniu roślin i wymieszaniu ich z wierzchnią warstwą gleby. Nie trzeba jednak przekopywać grządki bardzo głęboko. Rozdrobniona, młoda biomasa wyki rozkłada się stosunkowo łatwo..

Alternatywą jest ścięcie roślin i pozostawienie ich na powierzchni jako ściółki. Korzenie pozostają wtedy w glebie i stopniowo się rozkładają, natomiast część nadziemna ogranicza parowanie wody oraz kiełkowanie chwastów.

W przydomowym warzywniku obie metody mogą się sprawdzić. Wybór zależy od sposobu prowadzenia grządek oraz od roślin, które mają być uprawiane w następnym sezonie.

Przeczytaj też jakie warzywa uprawiać obok siebie.

Po jakich warzywach można siać wykę kosmatą?

Wykę kosmatą można wysiewać po wielu roślinach schodzących z grządek latem i na początku jesieni. Dobre miejsce powstaje na przykład po ziemniakach, cebuli, czosnku, fasolce szparagowej, wczesnej kapuście, sałacie.

Trzeba jednak uwzględnić płodozmian. Wyka należy do rodziny bobowatych, tak samo jak groch, fasola, bób czy soczewica. Z tego względu nie jest najlepszym rozwiązaniem wysiewanie jej regularnie bezpośrednio po roślinach z tej samej rodziny, szczególnie jeśli zależy nam na prawidłowym zmianowaniu i ograniczeniu problemów charakterystycznych dla bobowatych.

Najwięcej korzyści wyka przyniesie przed roślinami mającymi duże wymagania pokarmowe, zwłaszcza dotyczące azotu. Należy jednak pamiętać, że ilość azotu dostępna dla kolejnej uprawy zależy od wielu czynników: wielkości wytworzonej biomasy, terminu jej zniszczenia, warunków rozkładu oraz pogody. Poplon nie powinien więc być traktowany jako precyzyjny zamiennik konkretnej dawki nawozu bez uwzględnienia stanu gleby.

Jakie są wady wyki kosmatej na poplon?

Mimo wielu zalet wyka kosmata nie jest rozwiązaniem idealnym w każdej sytuacji.

• Po pierwsze, wymaga stosunkowo wczesnego siewu. Na grządce zajętej przez pomidory, paprykę czy późne kapusty do października może być już za późno na uzyskanie mocnego poplonu przed zimą.
• Po drugie, wiosną rośnie bardzo intensywnie. Jeśli zostanie pozostawiona zbyt długo, tworzy splątaną masę pędów, którą trudniej rozdrobnić i wymieszać z glebą.
• Po trzecie, nie wolno dopuścić do rozsiania nasion, jeśli nie chcemy, aby wyka pojawiała się później między warzywami.

W przypadku bardzo wczesnych upraw wiosennych trzeba również odpowiednio zaplanować termin usunięcia poplonu. Im dłużej wyka rośnie wiosną, tym więcej tworzy biomasy i potencjalnie gromadzi więcej azotu, ale jednocześnie tym później możemy bez problemu przygotować grządkę.

Wyka kosmata jest więc szczególnie dobrym wyborem tam, gdzie grządki zwalniają się już pod koniec lata lub na początku września. Wysiana odpowiednio wcześnie zdąży się ukorzenić, osłoni ziemię na zimę, a wiosną szybko wznowi wzrost.

Zobacz galerię zdjęć: Dom podcieniowy w Marynowach ma już ponad 200 lat i wciąż toczy się w nim życie

Dom podcieniowy w Marynowach przetrwał już z górą dwa wieki, a dzięki trosce jego obecnych gospodarzy ma szansę na drugie tyle, a może i dłużej. Przeczytaj, jak mieszka się w 200-letnim domu na Żuławach.