W wielu domach temperaturą steruje kilka urządzeń jednocześnie: regulator kotła, termostat pokojowy, sterowniki strefowe i głowice grzejnikowe. Jak je ustawić, żeby ze sobą współpracowały, zamiast sobie przeszkadzać? Współczesna instalacja centralnego ogrzewania może mieć kilka poziomów regulacji temperatury. Każdy odpowiada za coś innego, dlatego nie wszystkie termostaty powinny mieć takie same ustawienia.
Termostat na kotle, pokojowy i grzejnikowy. Który za co odpowiada?
Regulator na kotle odpowiada przede wszystkim za pracę źródła ciepła. Umożliwia m.in. ustawienie temperatury wody zasilającej instalację grzewczą. W nowoczesnych kotłach kondensacyjnych współpracuje często z automatyką pogodową, która dostosowuje temperaturę wody do warunków na zewnątrz.
Termostat pokojowy mierzy temperaturę powietrza w pomieszczeniu, w którym został zamontowany. Jeżeli jest ona niższa od zadanej, przekazuje sygnał o zapotrzebowaniu na ciepło. W prostych instalacjach powoduje to uruchomienie kotła, a po osiągnięciu temperatury – jego wyłączenie. Bardziej zaawansowane regulatory mogą płynnie korygować moc kotła lub temperaturę wody grzewczej.
Termostat strefowy odpowiada za temperaturę w określonej części domu, np. na piętrze, w sypialniach albo w pomieszczeniach z ogrzewaniem podłogowym. Steruje odpowiednimi zaworami lub siłownikami, a w prawidłowo zaprojektowanym systemie współpracuje również ze sterowaniem źródła ciepła.
Głowica termostatyczna przy grzejniku reguluje dopływ gorącej wody do konkretnego grzejnika. Kiedy w pomieszczeniu zrobi się dostatecznie ciepło, przymyka zawór. Zwykła głowica mechaniczna nie przekazuje jednak kotłowi informacji, że pomieszczenie potrzebuje ogrzewania.
Kiedy termostat pokojowy i głowica grzejnikowa zaczynają sobie przeszkadzać?
Taka sytuacja wcale nie jest rzadka, np. w salonie, w którym termostat pokojowy został ustawiony na 22°C, natomiast głowica na grzejniku ogranicza temperaturę do około 19°C. Gdy w pomieszczeniu zrobi się 19°C, głowica zacznie zamykać zawór i ograniczy dopływ ciepła. Tymczasem termostat pokojowy nadal będzie żądał ogrzewania, ponieważ temperatura nie osiągnęła zadanych 22°C.
W instalacji z prostym sterowaniem kocioł może więc pracować przez długi czas. Inne pomieszczenia będą się nagrzewać, a w salonie temperatura pozostanie za niska.
Jak temu zapobiec? W pomieszczeniu, w którym znajduje się główny termostat pokojowy, tradycyjna głowica grzejnikowa powinna być całkowicie otwarta albo ustawiona powyżej temperatury zadanej na regulatorze. W wielu instalacjach rezygnuje się z niej zupełnie. Wyjątkiem mogą być zintegrowane systemy inteligentnego sterowania, w których urządzenia komunikują się ze sobą.
W salonie ciepło, w sypialni zimno. Dlaczego kocioł przestał grzać?
To odwrotna do opisanej wyżej sytuacji. Termostat pokojowy znajduje się w salonie, gdzie temperatura została ustawiona na 21°C. W słoneczny dzień pomieszczenie szybko się nagrzewa, a dodatkowo ciepło oddają telewizor, urządzenia elektryczne czy kominek.
Termostat odczytuje 21°C i wyłącza ogrzewanie. Nie wie jednak, że w sypialni na piętrze od północy jest dopiero 18°C.
Głowica grzejnikowa w sypialni pozostaje otwarta, ale grzejnik nie otrzymuje gorącej wody, ponieważ kocioł nie pracuje na potrzeby ogrzewania. Sama głowica nie może uruchomić kotła.
Dlatego główny termostat pokojowy powinien znajdować się w pomieszczeniu reprezentatywnym dla całego domu, z dala od bezpośredniego nasłonecznienia, kominka, grzejników i przeciągów.
Jeśli dom ma pomieszczenia o bardzo różnych warunkach cieplnych, lepszym rozwiązaniem może być podział instalacji na niezależnie sterowane strefy.
Sterowanie strefowe. Dlaczego nie zawsze oznacza mniejsze rachunki?
Sterowanie strefowe pozwala ogrzewać poszczególne części domu zgodnie z potrzebami mieszkańców. W sypialniach można utrzymywać niższą temperaturę niż w salonie, a na piętrze ustawić inny program czasowy niż na parterze.
Problem pojawia się wtedy, gdy poszczególne strefy nie współpracują prawidłowo ze źródłem ciepła.
Przykładowo termostat na parterze może wyłączyć kocioł, choć strefa na piętrze nadal potrzebuje ciepła. Z kolei nieprawidłowo skonfigurowany system może uruchamiać kocioł nawet wtedy, gdy zawory wszystkich stref zostały zamknięte.
W dobrze zaprojektowanej instalacji zapotrzebowanie na ogrzewanie zgłoszone przez dowolną strefę powinno być odpowiednio przekazywane do sterownika kotła. Jednocześnie instalacja musi zapewniać wymagany przepływ wody.
Zbyt duża liczba małych stref również nie zawsze jest korzystna. Kiedy ogrzewania potrzebuje tylko niewielki fragment domu, kocioł może mieć trudności z dostosowaniem mocy do tak małego zapotrzebowania i zbyt często się włączać oraz wyłączać.
Czy automatyka pogodowa może kolidować z termostatami?
Regulator pogodowy wykorzystuje czujnik temperatury zewnętrznej do dostosowania temperatury wody grzewczej. Kiedy na dworze robi się cieplej, obniża temperaturę zasilania instalacji. Gdy nadchodzą mrozy, odpowiednio ją podwyższa.
Takie sterowanie jest szczególnie korzystne w przypadku kotłów kondensacyjnych, które efektywniej pracują przy niskiej temperaturze wody powracającej z instalacji.
Automatyka pogodowa może współpracować z regulatorami pokojowymi i głowicami termostatycznymi, pod warunkiem że ich działanie jest odpowiednio skoordynowane.
Błędem może być np. ustawienie zbyt niskiej temperatury zasilania przy jednoczesnym żądaniu szybkiego podniesienia temperatury w pomieszczeniach. Innym problemem jest regulator pokojowy, który zbyt wcześnie wyłącza ogrzewanie, zakłócając pracę systemu pogodowego.
Ustawienia krzywej grzewczej i sposobu współpracy regulatorów najlepiej powierzyć doświadczonemu instalatorowi.
Jak ustawić termostaty, żeby dom był ciepły, a ogrzewanie oszczędne?
Nie ma jednego zestawu temperatur odpowiedniego dla wszystkich domów. Można jednak przyjąć kilka podstawowych zasad.
- Ustal, który regulator steruje kotłem. Sprawdź, czy jest to termostat pokojowy, regulator pogodowy, czy zintegrowany system strefowy.
- Nie ograniczaj grzejnika w pomieszczeniu z głównym termostatem. Zwykła głowica nie powinna odcinać ciepła wcześniej, niż regulator osiągnie temperaturę zadaną.
- W pozostałych pokojach ustaw temperatury zgodnie z potrzebami. Przykładowo w salonie może to być 21°C, a w sypialniach 18-20°C.
- Nie zasłaniaj czujników. Zasłony, meble, obudowy grzejników i bezpośrednie promienie słoneczne mogą powodować błędne pomiary temperatury.
- Nie ustawiaj maksymalnej temperatury, żeby szybciej ogrzać pokój. Przestawienie głowicy z 3 na 5 zwykle nie przyspieszy nagrzewania, ale może doprowadzić do przegrzania pomieszczenia.
- Unikaj dużych i częstych zmian nastaw. Szczególnie w przypadku ogrzewania podłogowego, które reaguje znacznie wolniej niż grzejniki.
- Zwróć uwagę na równomierność ogrzewania. Jeśli jedne pokoje są przegrzane, a inne niedogrzane, przyczyną może być również niewłaściwe zrównoważenie hydrauliczne instalacji, a nie same termostaty.
Kiedy złe ustawienia termostatów zwiększają koszty ogrzewania?
Źle skonfigurowany układ regulacji temperatury może prowadzić zarówno do niedogrzania, jak i niepotrzebnego zużycia energii.
Najbardziej kosztowne są sytuacje, w których kocioł długo pracuje mimo zamkniętych zaworów grzejnikowych, niepotrzebnie ogrzewa część pomieszczeń do zbyt wysokiej temperatury albo wielokrotnie uruchamia się na krótki czas.
Nie oznacza to jednak, że każde częste włączenie kotła jest skutkiem złego sterowania. Przyczyną mogą być także niewłaściwie dobrana moc urządzenia, przepływy w instalacji czy błędne ustawienia parametrów pracy.
Termostaty nie powinny podejmować sprzecznych decyzji - regulator kotła ma dostarczać ciepło wtedy, gdy jest potrzebne, sterowanie strefowe rozdzielać je pomiędzy części domu, a głowice grzejnikowe ograniczać przegrzewanie poszczególnych pomieszczeń.
- Przejdź do galerii: Najpiękniejsze domy w Polsce