Chcesz pompę ciepła, ale masz stare grzejniki? Sprawdź to przed wymianą całej instalacji

Czy pompa ciepła może współpracować ze starymi grzejnikami?

Sama obecność starych grzejników nie wyklucza montażu pompy ciepła. W istniejących budynkach wodne pompy ciepła mogą skutecznie współpracować z instalacją grzejnikową. Problem polega na tym, że trzeba sprawdzić, czy grzejniki są w stanie przekazać do pomieszczeń odpowiednią ilość ciepła przy niższej temperaturze wody.

To właśnie temperatura zasilania jest kluczem do całej sprawy.

Tradycyjny kocioł gazowy, olejowy czy na paliwo stałe mógł przez lata zasilać instalację wodą o temperaturze 60, 70°C lub jeszcze wyższej. Pompa ciepła najefektywniej pracuje przy znacznie niższych temperaturach. W typowej instalacji pompy ciepła woda kierowana do grzejników może mieć około 35-45°C, choć konkretne urządzenia i instalacje mogą pracować również przy wyższych parametrach.

I tu pojawia się podstawowe pytanie: czy stary grzejnik ogrzeje pokój, jeśli zamiast bardzo gorącej wody dostanie tylko ciepłą?

Dlaczego grzejniki z pompą ciepła są tylko ciepłe?

Po wymianie kotła na pompę ciepła właściciele domu mogą być zaskoczeni. Dotykają grzejnika, a ten nie jest gorący. Nie musi to oznaczać awarii.

Grzejnik zasilany wodą o temperaturze około 40-45°C będzie znacznie chłodniejszy w dotyku niż ten, przez który wcześniej przepływała woda o temperaturze 60-70°C. Jednocześnie pompa ciepła może pracować przez dłuższy czas, utrzymując w budynku stosunkowo stabilną temperaturę.

To inna filozofia ogrzewania. Zamiast krótkiego okresu pracy z bardzo gorącymi grzejnikami mamy dłuższą pracę instalacji z niższą temperaturą zasilania. Energy Saving Trust wskazuje, że przy pompie ciepła korzystniejsze jest utrzymywanie bardziej stabilnej temperatury i dłuższa praca urządzenia niż traktowanie go tak samo jak tradycyjnego kotła.

Dlatego ocenianie pracy pompy poprzez dotknięcie grzejnika może prowadzić do błędnych wniosków. Najważniejsze jest to, czy pomieszczenie osiąga wymaganą temperaturę.

Czytaj także: Powietrzna pompa ciepła. Czy działa na mrozie, czy jest droga - oto fakty i mity na temat jej działania

Stary grzejnik przy 45°C oddaje znacznie mniej ciepła

Moc grzejnika podawana przez producenta jest określana dla konkretnych parametrów temperaturowych. Jeśli obniżymy temperaturę wody, jego rzeczywista moc cieplna spada. Dlatego grzejnik, który bez problemu ogrzewał pokój współpracując z kotłem, po podłączeniu do niskotemperaturowej pompy ciepła może okazać się zbyt mały.

Nie oznacza to jednak automatycznie konieczności wymiany wszystkich grzejników.

W wielu starszych instalacjach montowano je z zapasem. Co więcej, jeśli od czasu wykonania ogrzewania dom został docieplony, wymieniono okna lub ocieplono dach, zapotrzebowanie pomieszczeń na ciepło mogło znacząco spaść. Grzejnik dobrany kiedyś do większych strat może więc dzisiaj okazać się wystarczająco duży również przy niższej temperaturze wody.

Jak sprawdzić, czy stare grzejniki wystarczą do pompy ciepła? 

Przed doborem pompy należy określić straty ciepła poszczególnych pomieszczeń. Następnie sprawdza się, jaką moc istniejący grzejnik będzie miał przy planowanych parametrach instalacji.

Przykładowo: jeżeli pokój podczas dużego mrozu potrzebuje 1,5 kW mocy grzewczej, grzejnik musi być w stanie dostarczyć tę moc przy temperaturze zasilania, z jaką ma pracować pompa.

Taką analizę trzeba wykonać dla każdego pomieszczenia. Profesjonalny projekt powinien również uwzględniać średnice i przebieg rur oraz wymagane przepływy wody.

Dopiero po tych obliczeniach można sensownie odpowiedzieć, czy zostawiamy stare grzejniki, wymieniamy kilka z nich, czy modernizacji wymaga większa część instalacji.

Jeżeli w domu nadal działa stary kocioł i instalacja umożliwia regulację temperatury zasilania, można zrobić bardzo orientacyjny eksperyment.

W chłodnym okresie spróbuj obniżyć temperaturę wody kierowanej do grzejników i obserwować, czy przy dłuższej, stabilnej pracy instalacji pomieszczenia nadal osiągają komfortową temperaturę.

Jeżeli dom pozostaje ciepły przy wyraźnie niższej temperaturze zasilania, jest to dobry sygnał. Jeśli natomiast po obniżeniu temperatury grzejniki przestają nadążać za stratami budynku, przed montażem pompy trzeba dokładniej przeanalizować instalację.

Taki domowy test nie zastępuje obliczenia strat ciepła i projektu instalacji, bo nie obejmuje choćby warunków obliczeniowych podczas największych mrozów. Może jednak sporo powiedzieć o tym, jak niskotemperaturowo potrafi już pracować istniejące ogrzewanie.

Czytaj także: Termomodernizacja - ważna jest kolejność, efekt będzie natychmiastowy, choć niepełny. Piec dopiero na końcu

Czy grzejniki żeliwne mogą współpracować z pompą ciepła?

Sam materiał, z którego wykonano grzejnik, nie przekreśla takiego rozwiązania.

Stare grzejniki żeliwne bywają duże i mają znaczną powierzchnię wymiany ciepła. Jeżeli ich moc przy obniżonych parametrach jest wystarczająca do pokrycia strat danego pomieszczenia, nie ma technicznego powodu, aby wymieniać je wyłącznie dlatego, że są żeliwne.

Trzeba jednak ocenić całą instalację: stan grzejników, zaworów i rur, przepływy oraz zanieczyszczenie układu.

Przy modernizacji starej instalacji może być konieczne jej przepłukanie. Podczas montażu pompy należy sprawdzić, czy istniejące przewody mają odpowiednią średnicę.

Może się okazać, że w sypialni i korytarzu istniejące grzejniki są wystarczające, ale duży salon wymaga większej mocy.

Wtedy zamiast wymieniać instalację w całym domu można zmienić tylko kilka grzejników.

Przykłady rzeczywistych modernizacji pokazują właśnie takie rozwiązania: część istniejących grzejników może pozostać, podczas gdy w innych pomieszczeniach montuje się większe.

A może po prostu podnieść temperaturę pompy?

To kuszące rozwiązanie. Skoro stare grzejniki potrzebują cieplejszej wody, można przecież ustawić pompę na 55 czy 60°C.

Technicznie w przypadku odpowiednio dobranych urządzeń jest to możliwe. Istnieją również pompy przeznaczone do pracy z wyższą temperaturą zasilania.

Problem polega na efektywności. Im niższą temperaturę zasilania może utrzymywać instalacja przy zachowaniu komfortu w domu, tym korzystniejsze warunki pracy ma pompa. Dlatego przed trwałym podnoszeniem temperatury lepiej sprawdzić, czy bardziej opłacalna nie będzie wymiana kilku za małych grzejników albo ograniczenie strat ciepła budynku. Źródła techniczne wskazują, że obniżanie temperatury zasilania poprawia efektywność systemu.

Właśnie dlatego źle zaprojektowana instalacja może dawać właścicielowi rozczarowujące rachunki, mimo że sama pompa działa prawidłowo.

Najpierw ocieplenie domu czy wymiana grzejników?

Jeżeli budynek ma nieocieplone ściany, słabo zaizolowany dach i nieszczelne okna, potrzebuje dużo ciepła. Grzejniki muszą więc dostarczyć dużą moc.

Po termomodernizacji sytuacja się zmienia. Dom traci mniej energii, więc do utrzymania tej samej temperatury potrzeba mniej ciepła. Może się wtedy okazać, że grzejniki, które wcześniej były za małe do niskotemperaturowego ogrzewania, zaczynają wystarczać.

Ograniczenie strat ciepła jest jednym ze sposobów umożliwiających obniżenie temperatury zasilania instalacji.

Nie oznacza to, że każdy stary dom musi przejść kompleksową termomodernizację przed montażem pompy. Trzeba natomiast policzyć jego rzeczywiste zapotrzebowanie na ciepło.

Przy modernizacji warto przyjrzeć się nie tylko grzejnikom. Pompa ciepła może wymagać innych przepływów wody niż dotychczasowe źródło ciepła. Jeżeli instalację wykonano z rur o bardzo małych średnicach, może być konieczna ich częściowa lub całkowita wymiana.

Należy zwrócić szczególną uwagę na instalacje wykorzystujące cienkie przewody 8, 10 lub 12 mm - ich przydatność wymaga indywidualnego sprawdzenia, a czasem zastąpienia rurami o większej średnicy.

Nie można więc patrzeć wyłącznie na to, co wisi na ścianie. Pompa ciepła, rury, grzejniki i automatyka tworzą jeden system.