Spis treści
Górny Śląsk był najbardziej zanieczyszczonym regionem w Polsce. Bogactwo węgla i przemysłu ciężkiego było też przekleństwem, przez które miejsce to zostało zdegradowane ekologicznie. Tutaj też powszechnie i wszędzie ogrzewało się domy węglem. W okresie grzewczym stężenie szkodliwych substancji przekraczało wielokrotnie dopuszczalne normy, a opady czarnego śniegu były tu na porządku dziennym.
Uchwała antysmogowa na Śląsku
Sejmik województwa śląskiego był drugim po Małopolsce, który zdecydował się w Polsce na uchwałę antysmogową. Przepisy w sprawie wprowadzenia na obszarze województwa śląskiego ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw zostały przyjęte w kwietniu 2017 r.
Te regionalne przepisy są wprowadzane na mocy art 96 ustawy Prawo ochrony środowiska z dnia 27 kwietnia 2001 roku, Sejmik województwa może, w drodze uchwały, w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi lub na środowisko, wprowadzić ograniczenia lub zakazy w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw wymagania kotłów na paliwo stałe.
Przepisy uchwały antysmogowej przegłosowanej 7 kwietnia 2017 weszły w życie z dniem 1 września tego roku.
Ograniczenia – jakie instalacje i paliwa
Zgodnie z paragrafem 2 uchwały antysmogowej "Rodzaje instalacji, dla których wprowadza się ograniczenia i zakazy w zakresie ich eksploatacji to instalacje, w których następuje spalanie paliw stałych w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne (tekst jednolity Dz. U. z 2017 roku, poz. 220 z późn. zm.), w szczególności kocioł, kominek i piec, jeżeli:
- dostarczają ciepło do systemu centralnego ogrzewania
- wydzielają ciepło
- wydzielają ciepło i przenoszą je do innego nośnika.
Od 1 września 2017 r. na terenie województwa śląskiego obowiązuje zakaz montażu w nowych budynkach urządzeń grzewczych niezgodnych uchwałą antysmogową. Dopuszcza się montaż tylko kotłów 5 klasy spełniających wymogi normy PN-EN 303-5:2012 oraz kominków i pieców spełniających wymogi Ekoprojektu.
Jednocześnie od tego samego dnia obowiązuje całkowity zakaz używania w instalacjach gospodarstw domowych:
- węgla brunatnego i paliw stałych produkowanych na bazie i z wykorzystaniem tej odmiany węgla,
- mułu i flotokoncentratu a także mieszanek produkowanych z ich wykorzystaniem,
- paliw, w których udział masowy węgla kamiennego o uziarnieniu poniżej 3 mm wynosi więcej niż 15% (wagowo),
- biomasy stałej o wilgotności większej niż 20%.
Mam instalację ze starszym kotłem – co robić?
Zgodnie z uchwałą antysmogową nowe instalacje muszą być zasilane kotłami 5. klasy. W starszych domach, gdzie działają już urządzenia grzewcze zamontowane dawniej właściciele mieli czas na podjęcie decyzji i ich wymianę. Dla tego typu instalacji wyznaczone zostały 4 terminy:
- do 31.12.2021 r. powinny zostać wymienione kotły, eksploatowane w roku przyjęcia uchwały (2017 r.) 10 lub więcej lat od daty produkcji, a także wszystkie inne, które nie posiadają tabliczek znamionowych,
- do 31.12.2023 r. powinny być wymienione kotły, działające w roku przyjęcia uchwały (2017 r.) od 5 do 10 lat od daty produkcji (zamontowane w latach 2007 r. - 2012 r.),
- do 31.12.2025 r. powinny być wymienione kotły działające w roku przyjęcia uchwały (2017 r.) poniżej 5 lat od daty produkcji (od 2013 r. do 31.08.2017 r. ),
- do 31.12.2027 r. wymiana wszystkich kotłów klasy 3 lub 4 wg. Normy PN-EN 303-5:2012.
Terminy wymiany kotłów funkcjonujące ponad 10 i ponad 5 lat już minęły. 1 stycznia 2026 r. wszedł obowiązek posiadania kotła zamontowanego mniej niż 5 lat temu. Za dwa w województwie śląskim powinny działać teoretycznie tylko kotły na paliwa stałe 5 klasy.
Właściciele którzy nie wymienili urządzeń w terminie narażają się na wysokie kary. Kotły nie spełniające norm i wymagań kwalifikują się do wymiany.
Stary kominek i piec – co zrobić?
Od 1 stycznia 2023 r. weszły w życie w życie wymagania uchwały antysmogowej, dotyczące instalacji, które wydzielają ciepło lub wydzielają ciepło i przenoszą je do innego nośnika, czyli kominki, piece i inne tego typu urządzenia nazywane miejscowymi ogrzewaczami pomieszczeń. Dopuszcza się wyłącznie eksploatację instalacji, które spełniają minimalne poziomy sezonowej efektywności energetycznej i normy emisji zanieczyszczeń zgodne z wymogami Ekoprojektu dla miejscowych ogrzewaczy pomieszczeń na paliwo stałe. Wyjątek stanowią te instalacje, które mają potwierdzoną oficjalnie osiągają sprawność cieplną na poziomie co najmniej 80% lub zostaną wyposażone w urządzenia zapewniające redukcję emisji pyłu, zgodnie z normami zawartymi w Ekoprojekcie.
W przypadku, gdy miejscowy ogrzewacz powietrza nie posiada dokumentacji poświadczającej spełnianie w/w wymogów nie może być używany, najlepiej jeśli będzie odłączony od przewodów kominowych – właściciel powinien mieć oficjalny dokument wydany przez uprawnioną osobę (np. kominiarz) o wyłączeniu z użytkowania.
Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków
Od 1 lipca 2021 r. wszystkie urządzenia grzewcze w Polsce, a także ich wymiana są dokumentowane w Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB). Właściciele nieruchomości muszą złożyć deklaracje CEEB, wypełniając (online lub odręcznie) specjalny formularz, jakim źródłem ciepła ogrzewają swoje domy. Obowiązkowi zgłoszenia podlegają wszystkie używane źródła ciepła, również kominki i piece. Zgłoszenia należy dokonać do 14 dni od pierwszego uruchomienia urządzenia lub instalacji. Za brak zgłoszenia lub przekroczenie dopuszczalnych terminów zgłoszenia grożą kary grzywny.
Kontrole urządzeń grzewczych - jakie kary?
Kontrolerem może być strażnik gminny, strażnik miejski lub inny powołany przez organ gminy urzędnik, którym może towarzyszyć uprawomocniony rzeczoznawca.
Kontrolerzy sprawdzają m.in. zgodność stanu faktycznego z deklaracją CEEB oraz stan przestrzegania przepisów uchwały antysmogowej.
Naruszenie uchwały antysmogowej może się wiązać z odpowiedzialnością wykroczeniową - jeśli odmówimy kontroli, popełniamy przestępstwo, ale gdy poddamy się kontroli, która wykaże naruszenie uchwały antysmogowej, popełniamy tylko wykroczenie. Jeżeli kontrolującym daną instalację jest urzędnik, nie może on nałożyć mandatu karnego. Po stwierdzeniu wykroczenia, powinien zawiadomić policję lub straż miejską/gminną, które są uprawnione do udzielania mandatów (ich wysokość to 500 zł). Jeśli z jakiegoś powodu nie może przyjechać policja, urzędnik sporządza do sądu wniosek o ukaranie, ale w tym przypadku wysokość grzywny w skrajnych sytuacjach może sięgnąć nawet 5000 zł.
