Spis treści
Gnilice i niszczyce – co to za grzyby?
Mówiąc o szkodnikach drewna, myślimy najczęściej o owadach: kornikach, termitach, spuszczelach, kołatkach i wielu innych gatunkach, które się drewnem żywią. Nie zawsze pamiętamy jednak, że drewno może być pokarmem także dla grzybów. Nieraz bywają one nawet bardziej niebezpieczne, ponieważ rozwijają się w drewnie powoli i w sposób niezauważony, a gdy pojawią się widoczne owocniki, nieraz dla konstrukcji jest już za późno.
Do grzybów najczęściej atakujących drewno w Polsce należą gnilice oraz niszczyce. Żywią się one przede wszystkim drewnem martwym, dlatego stanowią zagrożenie dla konstrukcji domu, stolarki i podłóg, a także drewnianych konstrukcji na posesji, np. altan, pergoli, ławek czy ogrodzeń. Oba rodzaje grzybów atakują też niekiedy żywe drzewa, najczęściej osobniki stare i chore. Zarówno gnilice, jak i niszczyce do rozwoju potrzebują w zasadzie tylko drewna, wilgoci i odpowiednio wysokiej temperatury. Jedne i drugie wywołują zgniliznę brunatną drewna, która potrafi błyskawicznie osłabić i zniszczyć strukturę belki, deski czy pnia.
Porażone zgnilizną drzewo zmienia odcień na ciemniejszy i staje się bardzo kruche – często można je rozerwać gołymi rękami czy nawet rozetrzeć w palcach. Jak to wpływa na zdrowie drzewa czy wytrzymałość konstrukcji z drewna, nikomu tłumaczyć nie trzeba. Przekonali się o tym m.in. mieszkańcy Poznania, gdzie otwarta w 2020 r. i nieodpowiednio zabezpieczona kładka w koronach drzew (niedaleko zoo) w ciągu zaledwie kilku lat została tak zniszczona przez grzyby, że miasto musiało wyłączyć ją z użytkowania.
Gnilica mózgowata – jak ją rozpoznać, co atakuje, jak zwalczać?
Jednym z częściej spotykanych w Polsce gatunków gnilic jest gnilica mózgowata (Coniophora puteana). W naturalnych warunkach żyje w lasach, żywiąc się drewnem obumierających lub już martwych drzew. Z wyglądu przypomina kremowe płaty, które z czasem ciemnieją do barwy oliwkowej i ciemnobrunatnej. Pojedynczy owocnik zazwyczaj osiąga do 20 cm średnicy. Inne spotykane w Polsce gnilice to m.in. gnilica oliwkowa i gnilica cienka.
Najlepiej rozwija się w temperaturze 23 stopni Celsjusza. Atakuje wyłącznie silnie wilgotne drewno (nie potrafi żyć na suchym). W siedzibach ludzkich zagraża przede wszystkim:
- podłogi w budynkach niepodpiwniczonych,
- drewniane elementy konstrukcyjne narażone na wilgoć od gruntu,
- drewniane konstrukcje na zewnątrz: altany, płoty itp.
Żeby zapobiec pojawieniu się gnilicy, należy przede wszystkim odpowiednio zabezpieczyć drewno przed wilgocią oraz grzybami. Oznacza to po pierwsze usunięcie źródeł wilgoci (przecieki, zła wentylacja itp.), zaś po drugie prawidłowe impregnowanie drewna środkami przeciwgrzybiczymi.
Jeżeli gnilica mózgowata już się pojawi, walka z nią nie będzie prosta. Przede wszystkim należy usunąć całe zainfekowane drewno wraz z przyległościami. Wycina się nie tylko drewno zaatakowane, ale też przylegające do niego, gdyż mogą w nim pozostać zarodniki grzyba. Jeśli skala infekcji jest duża, należy wyciąć drewno aż do 1 m od miejsca zakażenia lub pozbyć się całego drewnianego elementu (belki, deski itd.). Następnie ubytki uzupełnia się drewnem i stosuje impregnat chroniący przed grzybami.
- Zobacz również: Odnawianie drewna - co niszczy drewno w domu? Jak pozbyć się sinizny z drewna i czym wypełnić duże ubytki w drewnie?
Niszczyca płotowa – jak ją rozpoznać, co atakuje, jak zwalczać?
Niszczyca płotowa (Gloeophyllum sepiariu) występuje powszechnie na wielu kontynentach i jest obecna licznie także w naszym kraju. Jej pożywienie stanowi przede wszystkim martwe drewno, ale z rzadka atakuje także drzewa chore i obumierające. Z wyglądu może przypominać hubę: wyrasta bokiem z drewna w formie półkolistej lub kolistej, niekiedy także rozpościera się na boki i ku górze. Pojedynczy owocnik ma zwykle do 10 cm szerokości i 3 cm grubości. Wiele owocników może występować razem. To grzyb ciemnobrązowy, z ciemnożółtym brzegiem. Cechą charakterystyczną są faliste bruzdy na powierzchni owocników. Warto dodać, że w Polsce spotyka się także m.in. niszczycę belkową i niszczycę blaszkowatą.
To grzyb niezwykle niebezpieczny z uwagi na szybki wzrost i wysoką odporność na warunki atmosferyczne. Pozwala mu to rozwijać się w warunkach niekorzystnych dla innych gatunków. Niszczyca płotowa szczególnie chętnie atakuje:
- stare pniaki,
- płoty,
- pergole, altany, pergole,
- konstrukcje drewniane mostów, kładek, budynków,
- podkłady kolejowe,
- drewniane słupy,
- składowane na zewnątrz drewno opałowe.
Zapobieganie niszczycy polega głównie na prawidłowej impregnacji drewna. Zwalczanie jej, kiedy już zaatakuje, jest niełatwe – to grzyb w dużej mierze odporny na środki grzybobójcze i bardzo wytrwały. Nieraz powraca nawet po pozornym zwalczeniu. Walkę z niszczycą należy zacząć od usunięcia zarażonego drewna i zdrowego drewna, które do niego przylega. Nie wystarczy usunięcie owocników czy nawet zdrapanie wierzchniej warstwy drewna szczotką drucianą, gdyż jest duże ryzyko, że zarodniki przetrwają w ukryciu. Należy wyciąć wszystko w promieniu 30–50 cm od zaatakowanego miejsca. Następnie należy kilkakrotnie zastosować mocny środek grzybobójczy. Warto podkreślić, że jedna dawka nie wystarczy – trzeba bezwzględnie stosować się do zaleceń producenta lub problem się powtórzy. Dopiero po zakończonej „kuracji” można uzupełnić ubytki nowym, dobrze zaimpregnowanym drewnem.
Należy pamiętać, żeby jak najszybciej spalić drewno zaatakowane przez gnilicę czy niszczycę. Jeśli pominiemy ten krok i np. pozostawimy wycięte drewno w kącie posesji, ryzykujemy, że grzyby rozsieją się i zaatakują kolejne obiekty.
- Przejdź do galerii: Najpiękniejsze domy w Polsce
20
