Spis treści
Wolimy mieszkać w dużych, otwartych, dobrze doświetlonych przestrzeniach, które otwierają się na ogród, dając poczucie jeszcze większej przestronności. Stare domy odbiegają od dzisiejszych trendów architektonicznych, dlatego zazwyczaj chcemy je zmienić, unowocześnić i dopasować do naszych potrzeb.
Jak się pozbyć ścian?
Uzyskanie dużych, otwartych przestrzeni w starym domu jest trudne i wiąże się z przebudową jego dotychczasowego układu funkcjonalnego. Małe, słabo doświetlone pokoje, oddzielna kuchnia, często oddalona od salonu, wąskie korytarze i niewygodne schody to podstawowe problemy, jakie napotkamy w takim domu. Chcąc zaadaptować go do naszych indywidualnych potrzeb i współczesnych trendów architektonicznych, trzeba wziąć pod uwagę ograniczenia, jakie stwarza nam stara tkanka budynku.
Znaczenie ma przede wszystkim umiejscowienie mediów, czyli pionów wodnych i kanalizacyjnych, które wyznaczą nam zakres zmian w określaniu nowych funkcji pomieszczeń. Oczywiście ważne są także ściany nośne. W większości przypadków są one stałym elementem każdego starego budynku, a ze względu na małe rozpiętości elementów konstrukcyjnych stropów, jakie kiedyś były stosowane występują dość gęsto.
Duże przestrzenie możemy uzyskać, wyburzając ściany działowe, poszerzając istniejące otwory w ścianach nośnych lub wykonując nowe. Wszelkie zmiany w ścianach nośnych wiążą się z ingerencją w konstrukcję domu i wymagają obliczeń konstruktora, w przeciwnym wypadku niosą ze sobą zagrożenie naruszenia stabilności konstrukcyjnej, a nawet zawalenia obiektu. To on określi nam możliwości przebudowy ścian nośnych, zaproponuje rozwiązania i zaprojektuje nowe elementy konstrukcyjne.
Trzeba pamiętać, że każdy otwór w ścianie nośnej jest zwieńczony tak zwanym podciągiem opartym na bocznych ścianach. Jeżeli otwór zostanie poszerzony, belka podciągu straci podparcie i przestanie spełniać swoją funkcję.
Na szczęście jest wiele sposobów poszerzenia otworów w ścianie nośnej, zależy to jednak od jej grubości i obciążeń, jakie przenosi. Na co zwrócić uwagę. Przy wyburzeniach ścian wewnętrznych trzeba się przyjrzeć poziomom podłogi i sufitu. Może się bowiem okazać, że poziom podłogi w jednym pomieszczeniu był wyższy niż w tym, z którym jest łączone, i wówczas należy się liczyć z koniecznością wyrównywania posadzek. To samo dotyczy tynków na ścianach i sufitach. W każdym z pomieszczeń mogą mieć one inną grubość i po wyburzeniu ściany może pojawić się uskok na ścianie lub suficie, który trzeba będzie wyrównać.
Lekko i przejrzyście
Wyburzenie ścian działowych pozwala zazwyczaj uzyskać całkiem dużą otwartą przestrzeń, która będzie ogromną wartością dla mieszkańców. Czasem jednak trzeba oddzielić, choćby wizualnie, niektóre fragmenty tej przestrzeni. Nowe podziały można wykonać na wiele sposobów i niekoniecznie za pomocą ścian murowanych. Można budować nowe podziały z drewna, płyt fornirowanych lub lakierowanych, tworząc pełne lub ażurowe elementy. Mogą to być meble stojące na środku pomieszczenia i dostępne obustronnie, czyli na przykład z jednej strony szafa w przedpokoju, a z drugiej regał na TV lub bibliotekę od strony salonu. Wizualną przegrodą we wnętrzu mogą być także panele o konstrukcji drewnianej z naciągniętym materiałem tworzące swojego rodzaju parawany. Panele materiałowe są lekkie, da się je zamontować w różnych miejscach, mogą sięgać do sufitu lub przesłaniać tylko do pewnej wysokości. Rodzajem materiału możemy tworzyć różne efekty, nastroje i kolorystkę. Łatwość wymiany materiału daje duże możliwości w zmianie aranżacji wnętrza.
Czytaj też: 7 objawów złego działania wentylacji. Jak rozpoznać awarię i przywrócić jej sprawność?
Często stosowanym i praktycznym sposobem tymczasowego podziału pomieszczeń są przegrody przesuwne (drzwi i panele).
Podziały we wnętrzu możemy także tworzyć za pomocą szkła. Systemy budowania przegród szklanych dają duże możliwości. Mogą to być ścianki częściowo przesłaniające niektóre części wnętrza lub tworzące zamknięte pomieszczenia, nadające wnętrzu lekki i bardzo nowoczesny charakter. Szkło może być w zależności od potrzeb przezroczyste, matowe, kolorowe lub z nadrukowanym wzorem czy grafiką. Ściany takie nie muszą mieć pełnej wysokości, mogą być niższe, co jeszcze bardziej spotęguje wrażenie przestronności. Szklane przegrody możemy także budować na środku pomieszczenia, bez dostępu do okna, bo i tak ściana będzie przepuszczać światło. Zaletą szkła jest również to, że ściana tego typu jest nieporównywalnie cieńsza od murowanej czy gipsowo-kartonowej, więc nie tracimy niepotrzebnie powierzchni.
Elektryczne przemiany
Podczas wyburzeń ścian musimy być świadomi konieczności zmian w instalacji elektrycznej. Kable biegnące w wyburzanych ścianach lub ich częściach ulegną uszkodzeniu. Na dodatek stare instalacje były często robione z przewodów aluminiowych, a nie miedzianych. Wiek instalacji, słaba izolacja przewodów, kruszenie się przewodu i jego izolacji, złe połączenia spowodowane utlenianiem się zastosowanego w przewodach aluminium, mała liczba gniazd wtyczkowych (niedostosowana do dzisiejszych potrzeb i wymagań) oraz spowodowane tym przeciążenia często zmuszają nas do wymiany instalacji elektrycznej na nową, aby dopasować ją do współczesnych standardów oraz zabezpieczyć się przed skutkami porażenia prądem lub pożarem. Nowa, prawidłowo wykonana instalacja dostosowana do naszych potrzeb, zgodna z aktualnymi przepisami i normami może zapewnić bezpieczeństwo i dobrze służyć przez wiele lat.
Na co zwrócić uwagę? Kiedyś w gospodarstwie domowym nie wykorzystywano tyle energii co dziś, gdy nasze domy naszpikowane są sprzętami i urządzeniami, które bez prądu stają się bezużyteczne. Dlatego też musimy sprawdzić przyznany przydział mocy, bo może się okazać, że po podłączeniu wszystkiego, bez czego dziś nie możemy się obyć, co chwila bezpieczniki będą nam przerywały obwód. W takiej sytuacji musimy wystąpić do zakładu energetycznego o zwiększenie przydziału mocy.
Z widokiem na ogród
Efekt przestronności w domu możemy także uzyskać przez powiększenie okien. Kiedyś projektowano małe, aby straty ciepła były jak najmniejsze, przez co pomieszczenia stawały się ciemne i nieprzyjemne. Dziś chcemy mieć duże, widne, dobrze doświetlone wnętrza i dom otwarty na ogród. Duże tafle szkła świetnie doświetlają pomieszczenia, nadając nowoczesny charakter zarówno wnętrzom, jak i zewnętrznej bryle budynku, natomiast wysokie i wąskie pionowe podziały okien czynią wnętrze wizualnie wyższym. Zmiany rozmiarów okien w ścianach zewnętrznych, które są także ścianami nośnymi, wiążą się z takimi samymi procedurami jak przy zmianach w ścianach nośnych wewnętrznych i wymagają projektu konstruktora. Jednym ze sposobów na powiększenie okna bez znaczącej ingerencji w konstrukcję budynku jest powiększenie go w pionie. Nadproże istniejącego okna zostawiamy bez zmian, natomiast wyburzamy mur pod oknem na całej jego szerokości. Zaletą tego rozwiązania jest nie tylko więcej światła wpadającego do pomieszczenia, ale także lepszy widok na trawnik czy rabaty kwiatów w ogrodzie. Nie da nam tego okno umiejscowione na typowej wysokości 90 cm od posadzki, choćby zostało poszerzone. Nawet siedząc przy stole czy na kanapie, widzimy ogród. Wnętrze otwiera się na zewnętrzną część naszego otoczenia, dając wrażenie przestronności.
Na co zwrócić uwagę? Podczas powiększania otworów okiennych musimy liczyć się ze zmianami w instalacji centralnego ogrzewania. Szczególnie kiedy okno jest powiększane do dołu, znajdujący się pod nim grzejnik musimy umiejscowić na ścianie obok okna lub w podłodze. Powiększanie otworów okiennych spowoduje też zmiany na elewacji zewnętrznej.
Taras to też dom
Dodatkowym elementem, który spotęguje zatarcie granicy między domem a ogrodem, jest taras. Jeśli dodatkowo położymy na taras drewno o kolorystyce podobnej do podłogi w salonie, wizualnie stanie się on przedłużeniem wnętrza.
Na co zwrócić uwagę? Taras powinien być posadowiony blisko poziomu parteru. W starych budynkach parter jest znacznie wyniesiony ponad poziom terenu. W tej sytuacji możemy utworzyć skarpę, a na niej wybudować taras ze schodami. Możemy też postawić taras na filarach niwelujących różnicę poziomów. Wadą tego rozwiązania jest niewykorzystana i trudno dostępna przestrzeń pod tarasem.
Przestrzeń pozyskana
Stare domy mają małe, niskie pomieszczenia, niewielkie okna, pomieszczenia pomocnicze, czyli wiatrołap, korytarze, łazienki ciasne i wąskie, zajmujące jak najmniej miejsca, dachy płaskie jak w przypadku „kostki” lub nieużytkowe strychy, do których dostęp jest bardzo utrudniony. Aby dom stał się funkcjonalny i w zupełności spełniał nasze oczekiwania, warto zdecydować się na jego powiększenie przez zaadaptowanie strychu na poddasze użytkowe. Planując wyburzenia ścian na parterze, aby uzyskać dużą otwartą przestrzeń, trzeba pamiętać, że może się okazać, że zacznie brakować powierzchni na pokoje sypialne. Taka inwestycja pozwoli wygospodarować nową przestrzeń użytkową i zakończy kłopoty ze słabo ocieplonym, często cieknącym dachem. Nieużytkowe strychy przeważnie mają zbyt niską wysokość, aby swobodnie się w nich poruszać, wówczas możemy podnieść ściankę kolankową lub zmienić kąt nachylenia połaci dachu. Podwyższenie ścian poddasza pozwala uzyskać dodatkową przestrzeń mieszkalną, jednak wiąże się również z potrzebą doświetlenia tej powierzchni, a więc z umieszczeniem w dachu okien połaciowych, a także dociepleniem ścian i połaci dachowych.
Pamiętajmy także, że na strych użytkowy powinien być dobry i swobodny dostęp, a to wiąże się z utworzeniem schodów na kolejną kondygnację. To częsty problem w starych domach. Jeśli mamy możliwość i miejsce na poszerzenie schodów, to już połowa sukcesu. Możemy też zrezygnować ze schodów betonowych na rzecz lekkiej, ażurowej konstrukcji drewnianej, która odciąży wnętrze, tworząc wrażenie przestronności, lub wyburzyć ściany klatki schodowej, by schody znalazły się we wspólnej przestrzeni z holem lub salonem.
W większości przypadków poszerzenie schodów jest problematyczne, bo po prostu nie ma na to miejsca i wiąże się to z powiększaniem otworu w istniejącym stropie, co jest kosztownym i trudnym zabiegiem.
Zabudowa loggii
Częstym rozwiązaniem stosowanym w przebudowach starych domów jest włączenie wnęki balkonowej lub loggii do wnętrza. W ten sposób możemy zyskać dodatkową przestrzeń w domu, a zabudowany balkon, który do tej pory był mało przydatny, staje się ciekawym elementem architektonicznym.
Otwór w ścianie, w której znajdowały się dotychczasowe okna balkonowe, możemy maksymalnie poszerzyć, wykonując nową belkę nadproża i wyburzając ściany boczne. Płyta balkonowa stworzy dalszą część podłogi w domu. Zarówno krawędź płyty, jak i jej dolną lub górną część, jeśli pod nią lub nad nią nie znajduje się pomieszczenie ogrzewane, należy zabezpieczyć przed przemarzaniem. W większości przypadków płyta balkonowa jest nieco niższa niż poziom podłogi w pomieszczeniu. Należy więc skuć z niej dotychczasowe warstwy i zalać ją masą wyrównującą, tak aby po ułożeniu wspólnej posadzki poziomy się wyrównały.
Na co zwrócić uwagę? Przy zagospodarowywaniu wnęki balkonowej trzeba sprawdzić, w jakim stanie technicznym jest płyta balkonu, czy jej mocowanie z budynkiem jest stabilne, a konstrukcja utrzyma dodatkowe obciążenia związane z dolaniem warstwy wyrównującej poziomy podłogi oraz montażem okien. Należy także sprawdzić, czy krawędź płyty nie jest popękana i wykruszona. Może się okazać, że przed wylaniem warstwy wyrównującej trzeba naprawić płytę, a przed montażem okien dodatkowo wzmocnić ją profilem stalowym zakotwionym w ścianie.
Najpierw trzeba ocenić stan ściany, w której ma być wykuty otwór. Jeśli jest to przegroda lekka, na przykład z betonu komórkowego albo pustaków szczelinowych, to podciąg nie może oprzeć się bezpośrednio na murze. W planowanych ościeżach należy zrobić stalowe lub żelbetowe rdzenie wzmacniające. W ścianach o dużej nośności nie jest to konieczne.
Przed rozpoczęciem prac koniecznie trzeba podstemplować strop. W ten sposób odciąża się ścianę. Najpierw wycina się bruzdę z jednej strony ściany do połowy jej grubości (zazwyczaj ściany mają 25 cm). Na krawędziach należy przygotować poduszki z zaprawy cementowej, na których oprze się belka. Głębokość oparcia powinna być o 15 cm większa niż połowa wysokości belki – czyli dla kształtowników o wysokości 24 cm głębokość oparcia na ścianie powinna wynosić co najmniej 27 cm. Kształtownik musi mieć średnio co 60 cm wywiercone otwory na śruby.
Po wstawieniu go w bruzdę analogicznie przeprowadza się montaż z drugiej strony ściany. Następnie obie belki skręca ze sobą i stabilizuje metalowymi klinami, żeby podniosły się i podparły strop. Wolne przestrzenie w bruzdach wypełnia się szybkowiążącą zaprawą cementową. Po jej związaniu można bezpiecznie skuć lub wyciąć ścianę. Stemple usuwa się dopiero po skończeniu prac rozbiórkowych.
Łączenie różnych rodzajów posadzki w przypadku powiększania pomieszczeń jest kłopotliwe. Jeśli jednak nie chcemy kłaść nowej na całej powierzchni, a łączymy na przykład parkiet z dwóch różnych pomieszczeń, wiadomo, że ułożenie w każdym z nich jest inne i wzoru nie da się połączyć. Dodatkowo po wyburzeniu ściany powstaje przerwa w parkiecie. Jednym z możliwych rozwiązań jest wypełnienie tego miejsca deską z takiego samego gatunku i koloru drewna jak łączone posadzki, która wizualnie nam ją ujednolici. Oczywiście da się to zrobić tylko wtedy, jeśli oba pomieszczenia miały taki sam parkiet.
Czytaj też: Jak zadbać o dobrą jakość powietrza w domu? Jaki system wentylacyjny wybrać?
Innym rozwiązaniem, zamiast próby dopasowania nowej posadzki do istniejącej lub uzupełniania starej, jest celowy zabieg zróżnicowania ich, na przykład w miejscu foteli, zestawu wypoczynkowego i stolika zostawiamy drewno, a na reszcie układamy płytki, które mogą otaczać drewno z każdej strony. W zależności od potrzeb na styku drewna z płytką można zastosować listwy łączeniowe albo cienką warstwę dylatacyjną z korka.
W ten sposób unikniemy przypadkowych wypełnień, które zaburzają układ wzoru, a uzyskamy ciekawe rozwiązanie, przy którym granica między dawnymi pomieszczeniami nie będzie już widoczna, a jednocześnie będzie zachowana spora część dawnej posadzki.
Przy zabudowie balkonu możemy próbować dobrać taki sam rodzaj płytek czy parkietu i dołożyć je według sposobu układania w pozostałym pomieszczeniu.
- Przejdź do galerii: Najpiękniejsze domy w Polsce
20
