Lepsza gładź czy masa szpachlowa? Czym się różni gładź od szpachli? Wyjaśniamy

Gładzie i masy szpachlowe - rodzaje, skład i właściwości

Do wykonywania powłok z zapraw budowlanych stosowane są suche mieszanki i gotowe masy szpachlowe na spoiwach mineralnych lub organicznych. Ze względu na przeznaczenie można wyróżnić materiały szpachlowe do wykonywania całopowierzchniowych powłok wyrównawczych i wygładzających (np. tynków jednowarstwowych pocienionych, gładzi szpachlowych, warstw pośrednich między tynkami podkładowymi a nawierzchniowymi), a także wzmacniających lub ozdobnych. Oddzielną grupę stanowią szpachlówki i kity szpachlowe stosowane miejscowo do wyrównywania i napraw podłoża lub maskowania połączeń elementów.

• Rodzaje gładzi szpachlowych. Jak wybrać odpowiednią?

Do szpachlowania połączeń płyt gipsowo-kartonowych używamy mas specjalnie do tego przeznaczonych. W praktyce jednak inwestorzy i wykonawcy stosują umowne nazewnictwo i podziały proponowane przez producentów, np. uwzględniając miejsce zastosowania, materiał podłoża, rodzaj użytej wyprawy, sposób nanoszenia, liczbę warstw zaprawy, technikę wykonania.

Przykładowe rodzaje gładzi:

• gładzi gipsowe – drobnoziarniste materiały do cienkowarstwowego wygładzania powierzchni. Dopuszczalna grubość pojedynczej warstwy zależy od produktu i powinna być sprawdzana w jego karcie technicznej; najczęściej wynosi od ułamka milimetra do kilku milimetrów;
• gładzie cementowe i cementowo-wapienne – wybrane produkty mogą być stosowane w pomieszczeniach o okresowo podwyższonej wilgotności, a niektóre także na zewnątrz. Zakres zastosowania należy sprawdzić w karcie technicznej. Gładź nie zastępuje hydroizolacji w miejscach narażonych na bezpośrednie działanie wody;
• gładzie wapienne i gipsowo-wapienne – do wygładzania powierzchni wewnętrznych tynków wapiennych w pomieszczeniach suchych;
• gładzie polimerowe – zazwyczaj łatwe w nakładaniu i obróbce, pozwalają uzyskać bardzo gładką powierzchnię. Ich mniejsza kruchość może ograniczać ryzyko mikropęknięć, nie mostkują jednak aktywnych rys konstrukcyjnych ani źle wykonanych połączeń podłoża.

Przykładowe rodzaje mas szpachlowych:

• tzw. startowe,
• uniwersalne,
• do spoinowania płyt g-k,
• wyrównawcze,
• renowacyjne.

• Patrz też: Gładź szpachlowa w proszku czy gotowa?

Gładzie i masy szpachlowe - zastosowanie

Gładź jest cienką warstwą przeznaczoną przede wszystkim do finalnego wygładzenia ściany lub sufitu przed malowaniem albo tapetowaniem. Masa szpachlowa jest pojęciem szerszym: zależnie od produktu może służyć do wypełniania ubytków, spoinowania płyt g-k, osadzania narożników, wyrównywania powierzchni lub wykonywania warstwy finiszowej. Dlatego przy zakupie należy kierować się przeznaczeniem podanym przez producenta, a nie wyłącznie nazwą na opakowaniu.

Gładź gipsowa to dekoracyjne wykończenie wygładzające lub wyrównujące chropowatą powierzchnię innych tynków, najczęściej cementowych czy cementowo-wapiennych i przygotowujące je do malowania. Po wyschnięciu gładź najczęściej stanowi podłoże pod farbę, tapetę lub inną powłokę dekoracyjną. Bez dodatkowego wykończenia można pozostawiać tylko produkty, których producent wyraźnie dopuszcza takie zastosowanie. Podłoże powinno być odpowiednio równe, ponieważ typowa gładź jest materiałem cienkowarstwowym i nie służy do prostowania znacznych odchyłek ściany. Liczbę i grubość warstw należy dobrać zgodnie z kartą techniczną produktu. Po wyschnięciu powierzchnię wykańcza się metodą odpowiednią dla danego produktu — przez szlifowanie albo wygładzanie na mokro.

Masy szpachlowe to zazwyczaj suche mieszanki, często gipsowe, które rozrabia się wodą (niektóre dostępne są w postaci gotowych past). Dzięki odpowiednio dobranym masom można wypełniać ubytki oraz naprawiać stabilne, powierzchniowe rysy. W przypadku rys aktywnych lub nawracających należy najpierw ustalić i usunąć przyczynę ich powstawania. Stosowane są do szpachlowania ścian, wypełniania ubytków w tynkach wewnątrz pomieszczeń, wykonywania sztukaterii.

Do spoinowania płyt g-k stosuje się wyłącznie masy wyraźnie przeznaczone do tego celu, zgodnie z wymaganiami danego systemu. W zależności od produktu i rodzaju krawędzi płyt konieczne może być zastosowanie odpowiedniej taśmy zbrojącej.

O zastosowaniu masy decydują jej właściwości określone przez producenta, w tym przyczepność, wytrzymałość, maksymalna grubość warstwy i przeznaczenie. Masy naprawcze i wyrównawcze można zazwyczaj nakładać grubiej niż typowe gładzie finiszowe, dzięki czemu nadają się do wypełniania ubytków i korygowania większych nierówności.

Gładzie i szpachle - przygotowanie ściany, nakładanie, wykończenie

Przed przystąpieniem do nakładania gładzi należy przede wszystkim ocenić jak duże nierówności trzeba zniwelować. Zależy to głównie od rodzaju i stanu podłoża. Ściany wymagają zwykle doprowadzenia do jednolitej płaszczyzny, trzeba więc zastosować odpowiednio grubą warstwę szpachli. W takich sytuacjach najlepiej sprawdzą się masy szpachlowe, które można stosować o jednorazowej grubości większej niż gładź bez obaw o spękania. Masy naprawcze i wyrównawcze można zwykle nakładać grubiej niż typowe gładzie finiszowe, ale dopuszczalny zakres jest cechą konkretnego wyrobu. W zależności od produktu może wynosić od około 1 mm do 10 mm lub więcej. Nie należy przekraczać maksymalnej grubości podanej w karcie technicznej ani próbować prostować znacznie krzywej ściany samą gładzią. Przy dużych odchyłkach płaszczyzny bardziej racjonalne jest wykonanie tynku wyrównawczego, suchego tynku albo innego systemu przewidzianego do prostowania ścian.

Świeży tynk musi być związany, stabilny i odpowiednio wyschnięty. Czas schnięcia zależy między innymi od jego rodzaju i grubości, temperatury, wilgotności oraz wentylacji. Przed rozpoczęciem prac należy przestrzegać wymagań producenta tynku i masy oraz — gdy jest to wymagane — sprawdzić wilgotność podłoża. Sama liczba dni od wykonania tynku nie jest wystarczającym kryterium.

Przygotowanie podłoża. Przed nałożeniem szpachli, gładzi, sztablatury czy stiuku trzeba przygotować podłoże. Im dokładniej to zostanie zrobione, tym lepsza będzie przyczepność i, co za tym idzie, trwałość warstwy wygładzającej.

Czyszczenie. Należy usunąć warstwy słabe, pylące, łuszczące się, zabrudzone lub ograniczające przyczepność. Stabilne, dobrze związane powłoki trzeba sprawdzić pod kątem przyczepności, oczyścić, odtłuścić i przygotować zgodnie z instrukcją producenta wybranej masy; czasem konieczne jest ich zmatowienie albo zastosowanie gruntu sczepnego.

Wyrównanie ścian. Nawet starannie wykonane tynki nie mają idealnie gładkiej powierzchni – ich faktura jest naturalnie chropowata. Jeśli więc wolimy mieć idealnie gładkie ściany, ich powierzchnia przed malowaniem powinna zostać wyrównana cienką warstwą gładzi lub szpachlowej masy gipsowej. Czynność ta wymaga dużej dokładności i wprawy. Warto pamiętać, że warstwa zwykłej gładzi gipsowej jest na tyle cienka, iż nie zamaskuje głębokich rys oraz znacznych nierówności na powierzchni ścian czy sufitów. Gdy są one większe, lepiej i taniej jest pokryć je warstwą tynku gipsowego lub masy szpachlowej.

Zapewnianie szorstkości.  Podłoże powinno być nośne i zapewniać odpowiednią przyczepność, ale nie musi być maksymalnie chropowate. Bardzo nierówną lub szorstką powierzchnię należy wcześniej wyrównać. Gładkie, zwarte podłoża mogą wymagać zmatowienia albo gruntu sczepnego z kruszywem.

Gruntowanie. Konieczność gruntowania zależy od rodzaju i stanu podłoża oraz od zaleceń producenta masy. Grunt stosuje się między innymi do ograniczenia nadmiernej lub nierównomiernej chłonności, związania słabo pylącej powierzchni albo poprawienia przyczepności do podłoża zwartego. W kompatybilnych systemach gruntowanie między niektórymi warstwami może nie być wymagane. Chłonność podłoża można sprawdzić, zraszając je np. spryskiwaczem do kwiatów.  Próba wodna pozwala jedynie orientacyjnie ocenić chłonność podłoża. Szybkie wsiąkanie wody może wskazywać na dużą chłonność, natomiast jej spływanie lub perlenie — na powierzchnię zwartą, zabrudzoną albo słabo zwilżalną. Na podstawie wyniku próby oraz zaleceń producenta dobiera się odpowiedni preparat gruntujący lub grunt sczepny. Zadaniem preparatu gruntującego może być między innymi ograniczenie chłonności, jej wyrównanie, związanie słabo pylącej powierzchni lub zwiększenie przyczepności kolejnej warstwy. Preparat należy dobrać do rodzaju podłoża i nakładanej masy.

Grunty zawierające kruszywo kwarcowe aplikowane na podłoża gładkie (np. beton) zwiększają przyczepność nakładanych wypraw. Temperatura podłoża, materiału i otoczenia oraz dopuszczalna wilgotność powietrza muszą odpowiadać karcie technicznej produktu; często dolna granica wynosi +5°C, ale górna może być różna. Również okres przechowywania należy sprawdzić na opakowaniu lub w dokumentacji konkretnej masy.

Istnieją jednak produkty gipsowe o terminach ważności sięgających 12 miesięcy. Sposób przygotowania mieszanki musi odpowiadać instrukcji producenta. Niektóre masy miesza się wolnoobrotowym mieszadłem, inne ręcznie; część produktów wymaga odczekania po wsypaniu proszku do wody i ponownego wymieszania. Nie wolno dowolnie zwiększać ilości wody ani ponownie rozrabiać masy, która zaczęła wiązać. Niedostosowanie się do tych wymogów może doprowadzić do przedwczesnego wiązania, otrzymania niewłaściwej konsystencji i w efekcie zmarnowania materiału.

Zabezpieczanie przed korozją. Do ręcznego wygładzania białych mas najlepiej używać czystych, nierdzewnych pac i noży, które nie pozostawiają przebarwień. Jeśli producent dopuszcza inną technikę, masę można również nakładać wałkiem albo agregatem natryskowym.

Nakładanie gładzi, szpachli...

Sposób przygotowania masy należy dostosować do instrukcji producenta. Produkty przeznaczone do mieszania mechanicznego przygotowuje się odpowiednim mieszadłem wolnoobrotowym, natomiast niektóre masy należy mieszać ręcznie. Do ręcznego wygładzania białych mas zaleca się czyste narzędzia nierdzewne. Można też stosować wałki, narzędzia z tworzywa lub agregaty, jeśli dopuszcza je producent.

Sposoby aplikacji poszczególnych mas:

Nakładanie gładzi – warstwa wierzchnia, wymagająca starannej aplikacji. Po wyschnięciu szpachli „zgrubnej” drobne nierówności trzeba usunąć pacą, następnie omieść szczotką, a potem nałożyć cienką warstwę gładzi (tzw. finisz), jeśli potrzeba, to dwukrotnie. Na rynku dostępne są produkty do nakładania metodą „mokre na mokre”. Po wyschnięciu powierzchnię wykańcza się metodą przewidzianą dla danego produktu: przez szlifowanie ręczne lub mechaniczne albo przez wygładzanie na mokro. Granulację materiału ściernego dobiera się do twardości masy, wymaganej jakości powierzchni i zaleceń producenta; przed malowaniem trzeba dokładnie usunąć pył.

Nakładanie masy naprawczej lub wyrównawczej – materiał nanosi się miejscowo albo całopowierzchniowo, zgodnie z jego przeznaczeniem. Jeżeli ma stanowić podkład pod gładź finiszową, nie musi być wykończony tak dokładnie jak warstwa ostateczna, powinien jednak tworzyć stabilną i odpowiednio równą powierzchnię.

Po nałożeniu gładzi i masy szpachlowej kontrola gładkości

Równość powierzchni można orientacyjnie kontrolować łatą, natomiast jakość wygładzenia — oględzinami i odpowiednim oświetleniem roboczym. Silne światło skierowane równolegle do ściany ujawnia nawet bardzo drobne nierówności, dlatego oczekiwany standard powierzchni i warunki jej oceny warto uzgodnić przed rozpoczęciem prac.

Jaką gładź stosować?

Przy wyborze odpowiedniej gładzi należy wziąć pod uwagę następujące kryteria:

• oszczędność czasu – gotowa gładź nie wymaga odmierzania wody ani rozrabiania suchej mieszanki, dlatego można rozpocząć pracę bezpośrednio po otwarciu i ewentualnym krótkim przemieszaniu produktu. Całkowity czas wykonania zależy jednak od powierzchni, liczby warstw, warunków schnięcia oraz technologii wskazanej przez producenta;
• właściwej konsystencji – gotowa gładź (masa) jest fabrycznie rozrobiona. W przypadku proszków musi być zachowany odpowiedni dobór proporcji suchej mieszanki do wody. W innym wypadku masa źle się rozprowadza na podłożu – zbyt wodnista może spływać ze ściany, a w rozrobionej zbyt małą ilością wody powstaną grudki;
• koszt materiału i wykonania – suche mieszanki są często tańsze w przeliczeniu na kilogram lub metr kwadratowy, lecz przy porównywaniu kosztów należy uwzględnić także wydajność, czas przygotowania i aplikacji, ilość odpadów oraz liczbę potrzebnych warstw;;
• czystości pomieszczenia, w którym wykonuje się gładzie. Gotowa masa eliminuje pylenie związane z wsypywaniem i mieszaniem suchego proszku. Jeśli jednak po wyschnięciu wymaga szlifowania, nadal powstaje pył. Ilość zanieczyszczeń można ograniczyć przez obróbkę na mokro albo zastosowanie szlifierki z odsysaniem;
• ilości odpadów – jest ich mniej gdy używamy produktów gotowych. Niewykorzystaną gotową masę można przechować tylko wtedy, gdy dopuszcza to producent. Opakowanie trzeba szczelnie zamknąć, a materiał chronić przed zabrudzeniem, wysychaniem, mrozem i przegrzaniem. Do wiadra nie należy wkładać narzędzi zabrudzonych zaschniętą masą;
• sposobu nakładania (ręcznego lub maszynowego) – zarówno wśród mas gotowych, jak i proszkowych są produkty przeznaczone do aplikacji ręcznej lub maszynowej. O możliwości natrysku decydują karta techniczna produktu, rodzaj agregatu, dysza, ciśnienie robocze oraz ewentualne dopuszczenie rozcieńczania.

Jak dobrać szpachlę lub gładź

Stan ściany	Zalecane rozwiązanie
Drobne rysy i punktowe ubytki	masa naprawcza lub szpachlowa
Spoiny płyt g-k	masa systemowa do spoinowania oraz właściwa taśma
Nierówności kilku milimetrów na większej powierzchni	masa wyrównawcza lub „start”
Równe, lecz chropowate podłoże	gładź finiszowa
Duże odchyłki płaszczyzny	tynk wyrównawczy albo inny system prostowania
Pomieszczenie wilgotne	produkt wyraźnie dopuszczony przez producenta; w strefach mokrych także hydroizolacja