Rekuperacja w starym domu. Jak ją zrobić podczas termomodernizacji? Czy można skorzystać z dotacji i odliczeń?

Termomodernizacja to między innymi likwidacja miejsc niekontrolowanego napływu powietrza. Zastosowanie nowych okien i drzwi zapewniających większą szczelność to właściwy wybór z punktu widzenia strat ciepła, ale może pogorszyć działanie wentylacji grawitacyjnej. Jeżeli nie zapewnimy kontrolowanego dopływu świeżego powietrza mogą pojawić się problemy ze wzrostem wilgotności i pogorszeniem stanu powietrza w pomieszczeniach. Dlatego wentylację trzeba koniecznie uwzględnić w planach termomodernizacji. Być może montaż wentylacji mechanicznej nawiewno-wywiewnej z odzyskiem ciepła pozwala doprowadzać do domu potrzebną ilość świeżego powietrza, a jednocześnie ograniczyć straty energii związane z wentylacją.

Czy rekuperacja ma sens w starym domu?

Rekuperacja to element bardzo kompleksowej termomodernizacji. Na jej montaż wciąż decyduje się niewielu inwestorów nowych domów jednorodzinnych a w remontowanych to rzadkość. Sens wprowadzania jej przy modernizacji cieplnej to kolejne, wcale nie małe zyski ciepła dla domu. Jeśli już zdecydowaliśmy się kompleksowo potraktować temat warto ją rozważyć.

Warto taką decyzję podjąć na etapie planowania termomodernizacji, ponieważ rekuperacji nie trzeba montować dopiero na samym końcu remontu. Wręcz przeciwnie – zaprojektować należy ją na początku. Dzięki temu przy wymianie okien można zrezygnować z nawiewników przeznaczonych do wentylacji grawitacyjnej, a podczas remontu wnętrz przygotować przejścia na kanały, a przed ociepleniem elewacji zaplanować miejsca czerpni i wyrzutni.

Po wykonaniu audytu i ocenie stanu budynku i wentylacji sporządza się projekt termomodernizacji, w której uwzględniany jest montaż nowej instalacji wentylacyjnej. Największym problemem nie jest wybór rekuperatora czy cena, lecz znalezienie miejsca na przewody i rozsądne wkomponowanie całej instalacji w istniejący budynek oraz zaprojektowanie tras kanałów, przepustów, miejsca na centralę, czerpnię i wyrzutnię.

• Rekuperacja - ile kosztuje kompletny system z montażem? Aktualne ceny 2026

Planowanie to podstawa sukcesu

Przy wentylacji mechanicznej z rekuperacją przewody nawiewne i wywiewne trzeba doprowadzić do poszczególnych pomieszczeń. W domu projektowanym od początku jest o wiele łatwiejsze, w budynku już istniejącym trzeba znaleźć dla nich miejsce w istniejącej konstrukcji.

Najłatwiejsza sytuacja jest w domu z nieużytkowym poddaszem. Przewody można rozprowadzić nad stropem, a przez strop wykonać krótkie przejścia zakończone nawiewnikami lub wywiewnikami. Jeżeli poddasze znajduje się poza ogrzewaną częścią budynku, kanały trzeba odpowiednio zaizolować.

W budynku piętrowym rozwiązaniem bywają sufity podwieszane, korytarze, garderoby, szafy wnękowe, zabudowy z płyt gipsowo-kartonowych albo wydzielone piony instalacyjne. Często nie ma potrzeby obniżania sufitu w całym pokoju. Można wykonać pas zabudowy przy ścianie lub poprowadzić główny kanał korytarzem, a do pokoi wprowadzić tylko odgałęzienia.

Każde przewiercenie stropu czy ściany konstrukcyjnej trzeba wcześniej ocenić. Nie wolno prowadzić instalacji tam, gdzie wykonanie otworów mogłoby osłabić belki, żebra stropowe czy inne elementy konstrukcji.

• Czy warto montować rekuperację? Co to jest wentylacja mechaniczna z rekuperacją?

Gdzie ustawić rekuperator?

Dobre miejsce na centralę to takie, z którego można stosunkowo łatwo rozprowadzić przewody po całym domu. Może to być pomieszczenie techniczne, pralnia, garderoba, piwnica albo poddasze. Trzeba zapewnić dostęp potrzebny do wymiany filtrów i serwisowania, doprowadzić energię elektryczną oraz wykonać odpływ kondensatu. Należy również uwzględnić temperaturę dopuszczalną przez producenta urządzenia - nie każdy rekuperator może przez całą zimę pracować na nieogrzewanym strychu.

Ważna jest też akustyka. Centrali nie warto montować przy cienkiej ścianie sypialni. Dobrze zaprojektowany układ przewodów, odpowiednie średnice, tłumiki oraz właściwa prędkość przepływu powietrza pozwalają wykonać instalację praktycznie niesłyszalną podczas normalnej pracy.

Nawiew do pokoju, wyciąg z łazienki

Zasada przepływu powietrza jest prosta. Świeże powietrze doprowadza się do pomieszczeń „czystych”, czyli salonu, sypialni, i innych pomieszczeń typowo mieszkalnych. Następnie powinno ono przepływać przez dom w stronę pomieszczeń, w których powstaje najwięcej wilgoci i zapachów – kuchni, łazienek, WC czy pomieszczeń gospodarczych – i stamtąd być usuwane.

Taki kierunek przepływu wynika również z warunków technicznych. Przepisy wskazują, że w mieszkaniu powietrze ma przepływać z pokoi do kuchni lub aneksu kuchennego i pomieszczeń technicznych, sanitarnych. Minimalny dopływ powietrza zewnętrznego w mieszkaniach nie powinien być mniejszy niż 20 m³/h na osobę przewidywaną na stały pobyt, przy czym rzeczywiste strumienie ustala się w projekcie zgodnie z wymaganiami dla poszczególnych pomieszczeń. Na tej podstawie ustala się liczbę nawiewników czy anemostatów.

Trzeba też umożliwić przepływ powietrza między pomieszczeniami. Służą do tego szczeliny pod drzwiami albo odpowiednie kratki transferowe. Nawiew w sypialni niewiele pomoże, jeśli po zamknięciu drzwi powietrze nie będzie mogło lub będzie miało bardzo ograniczony przepływ dalej do łazienki.

• Gdzie powinna znajdować się czerpnia powietrza do wentylacji mechanicznej i rekuperacji? Jakich miejsc unikać?

Co zrobić ze starą wentylacją grawitacyjną?

Pozostawienie otwartych kanałów wentylacji grawitacyjnej po instalacji rekuperacji nie jest właściwym rozwiązaniem. Warunki techniczne wskazują, że w pomieszczeniu, w którym zastosowana jest wentylacja mechaniczna, nie stosuje się jednocześnie wentylacji grawitacyjnej lub hybrydowej.

Nie oznacza to jednak, że stare kanały kominowe zawsze stają się bezużyteczne. Po sprawdzeniu ich stanu mogą posłużyć jako szachty techniczne, przez które przeprowadzi się nowe przewody. Decyzję powinien podjąć projektant wentylacji mechanicznej i rekuperacji. Stary kanał może być zabrudzony, nieszczelny, mieć niewłaściwy przekrój lub niekorzystny przebieg – takie problemy utrudniają, zwiększają koszty lub dyskwalifikują.

Rekuperacja a kominek i stary kocioł

To jeden z najważniejszych problemów przy planowaniu wentylacji mechanicznej z rekuperacją w starszym domu. Najczęściej system grzewczy jest w nich oparty na tradycyjnych źródłach energii. Mogą być tu zamontowane kominki, piece kaflowe, kotły albo gazowe podgrzewacze pobierające powietrze potrzebne do spalania bezpośrednio z pomieszczenia.

W termomodernizowanym domu najłatwiejsza do pogodzenia z rekuperacją jest sytuacja, gdy urządzenie grzewcze ma zamkniętą komorę spalania, a kominek pobiera powietrze bezpośrednio z zewnątrz.

Wentylacja mechaniczna zmienia rozkład ciśnień w budynku. Dlatego instalację trzeba zaprojektować tak, aby nie doprowadzić do odwrócenia ciągu kominowego i zasysania spalin do wnętrza.

Przepisy zabraniają stosowania mechanicznej wentylacji wyciągowej w pomieszczeniu z urządzeniami pobierającymi powietrze do spalania z pomieszczenia i korzystającymi z grawitacyjnego odprowadzenia spalin. Zakaz nie dotyczy jednak prawidłowo wykonanej, zrównoważonej wentylacji nawiewno-wywiewnej. Kominek musi dodatkowo mieć zapewnioną odpowiednią ilość powietrza potrzebnego do spalania.

A co z okapem kuchennym?

Okapu odprowadzającego duży strumień powietrza nie powinno się automatycznie traktować jako części zwykłej instalacji rekuperacyjnej. Powietrze znad płyty kuchennej zawiera tłuszcz i zanieczyszczenia, które mogą brudzić przewody i wymiennik.

Dlatego w domach z rekuperacją często stosuje się okap pracujący w obiegu zamkniętym jako pochłaniacz albo wykonuje dla niego osobny wyrzut. Drugi wariant trzeba jednak uwzględnić w projekcie wentylacji, ponieważ włączenie wydajnego wentylatora kuchennego może chwilowo wytworzyć w szczelnym domu znaczne podciśnienie. Jest to szczególnie ważne, gdy w domu znajduje się kominek lub urządzenie spalające paliwo i korzystające z komina o ciągu naturalnym.

Rekuperacja decentralna – co to jest?

Nie w każdym starym domu da się rozsądnie rozprowadzić dziesiątki metrów kanałów. Problemem mogą być drewniane stropy, niewielka wysokość pomieszczeń albo brak miejsca na piony. Alternatywą są rekuperatory ścienne, nazywane decentralnymi. Urządzenie umieszcza się w otworze wykonanym bezpośrednio w ścianie zewnętrznej. Nie trzeba więc prowadzić przez dom rozbudowanej sieci kanałów.

Takie rozwiązanie jest szczególnie interesujące przy modernizacji domu już zamieszkanego lub przy remoncie prowadzonym etapami. Nie oznacza jednak, że wystarczy zamontować jedno urządzenie w salonie i uznać cały budynek za prawidłowo wentylowany. System powinien zapewnić wymianę powietrza w całym domu. Liczba rekuperatorów ściennych powinna wynikać z projektu wentylacji lub audytu energetycznego i zapewniać właściwą wymianę powietrza w budynku.

• Rekuperacja decentralna – nowoczesny sposób na świeże powietrze w Twoim domu

Ustawienia systemu po montażu

Po zakończeniu montażu trzeba zmierzyć ilość powietrza nawiewanego i wywiewanego w poszczególnych pomieszczeniach i wyregulować system.

To szczególnie ważne w domu z konwencjonalnymi źródłami ciepła pobierającymi powietrze do spalania z pomieszczeń, w których pracują. Instalacja powinna pracować w sposób zrównoważony, a centrala umożliwiać zmianę wydajności zależnie od potrzeb. Takiej regulacji wymagają również warunki techniczne.

Później pozostaje normalna eksploatacja: kontrola i wymiana filtrów, czyszczenie elementów nawiewnych i wywiewnych, okresowy przegląd centrali i sprawdzanie odpływu kondensatu. Te czynności wykonuje najczęściej już własciciel według ustalonego harmonogramu i zgodnie z instrukcją producenta.

Rekuperacja w starym domu – koszty i dotacje

Koszt jest zwykle wyższy niż w domu budowanym od podstaw, ponieważ dochodzą prace adaptacyjne: wykonywanie przejść, zabudowywanie przewodów, odtwarzanie tynków czy sufitów.

Dobrej klasy centrala do domu jednorodzinnego może kosztować około 10 tys. zł, a droższe urządzenia 18-20 tys. zł; wykonanie samej instalacji to kolejne około 10-14 tys. zł. W remontowanym domu ostateczna cena jest mocno uzależniona od sposobu prowadzenia kanałów. Projekt wykonany przez fachowca to koszt, ale dobrze zaprojektowane trasy przewodów albo zastosowanie systemu decentralnego pozwoli oszczędzić znacznie więcej niż wybór tańszej centrali.

Rekuperacja pozostaje kosztem kwalifikowanym w programie Czyste Powietrze. Aktualne zasady programu obejmują zarówno wentylację z centralą, jak i rekuperatory ścienne. Maksymalna kwota dotacji na system wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła zależy od poziomu dofinansowania i wynosi obecnie odpowiednio do 6680, 11 690 lub 16 700 zł na zestaw.

Wydatki na materiały i montaż systemu wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła znajdują się również w katalogu wydatków objętych ulgą termomodernizacyjną dla właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych.

Czerpnia powietrza do wentylacji i rekuperacji. Zobacz galerię