Śmieci w lesie to przestępstwo – reagujmy!
Nikt nie chce nieporozumień z sąsiadami, ale kiedy ktoś niedaleko postępuje źle, szkodząc całej społeczności, należy reagować. Nie jest to proste, tym bardziej że próba rozmowy na drażliwy temat skieruje podejrzenia na zwracającego uwagę, a to może mieć różny finał. Niestety, rozmowa i nakłanianie do zmiany postępowania przeważnie nic nie dają i trzeba od razu wdrożyć inny schemat postępowania, szczególnie w przypadkach, które są powtarzalne, np. cykliczne wywożenie lub wynoszenie odpadów z działki i domu. Przymykanie oczu na tego typu postępowanie to tylko pozorny spokój. Odium kapusia w Polsce to wyrok, ale w tym wypadku to postawa obywatelska, choć jej intencje mogą zostać źle zrozumiane przez część społeczeństwa.
Podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia przeciwko środowisku (np. nielegalny zrzut ścieków, spalanie odpadów, niszczenie chronionej przyrody) należy zgłosić do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska (WIOŚ), na Policję lub do gminy.
Zgłoszenia można dokonać mailowo, osobiście, przez stronę internetową GIOŚ lub aplikację mObywatel. Służby nie potrzebują znać Twojego adresu ani personaliów. Wystarczy podanie miejsca i przyczyny zgłoszenia. To uruchomi postępowanie sprawdzające. Każdy może zgłosić informacje o porzuconych odpadach anonimowo! Na stronie internetowej GIOŚ został stworzony specjalny interaktywny formularz, który w sposób łatwy i sprawny umożliwia zgłoszenie np. nielegalnego składowiska odpadów.
Gotowe pomysły na postępowanie
GIOŚ przygotował na stronie internetowej Skargi i Interwencje poradnik, jak postępować w przypadku, kiedy zauważy się nieprawidłowości, które mogą mieć negatywny wpływ na środowisko naturalne.
Kontakt osobisty poprzez rozmowę, telefon czy pocztę elektroniczną jest co prawda wymieniony na pierwszym miejscu, ale od razu pojawia się także zastrzeżenie sugerujące możliwe problemy. Warto z niego skorzystać, ale równie dobrze można przystąpić do działania i skontaktować się z właściwym miejscowo wojewódzkim inspektoratem ochrony środowiska lub właściwym organem administracji publicznej do spraw ochrony środowiska (wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta). Zaznaczono tam m.in., że Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska nie będzie angażować się w sprawy, które najpierw mogą/powinny być rozwiązane przez lokalne władze.
W gestii samorządu jest m.in. nielegalne składowanie odpadów, np. w lesie lub w innych miejscach nieprzeznaczonych na ten cel. Poradnik proponuje napisanie pisma do miejscowego urzędu w formie tradycyjnego listu lub korespondencji elektronicznej, a także telefoniczny kontakt wraz z podaniem danych. Potrzeba podania informacji personalnych wynika z ewentualnego powiadamiania osoby zgłaszającej o dalszych krokach w sprawie. Jednak w poradniku jest także informacja, że można zgłosić nieprawidłowości anonimowo za pośrednictwem specjalnego formularza dostępnego na stronie GIOŚ.
„Zgłoś interwencję” – nie musisz podawać adresu
Na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska znajduje się formularz Zgłoś interwencję. Co prawda, w nagłówku po otwarciu pojawia się informacja, że dotyczy to firm, ale na oficjalnej stronie informacyjnej o tym narzędziu nie ma takiej informacji, a na formularzu miejsce do wpisania firmy nie jest oznaczone jako obowiązkowe do wypełnienia. Funkcja geolokalizacji pozwala na dokonanie zgłoszenia bez podawania adresu. To ułatwia przesyłanie zgłoszeń za pomocą telefonu komórkowego, np. w sytuacji, gdy zobaczymy porzucone odpady w lesie i nie jesteśmy w stanie wskazać konkretnych danych adresowych. Możliwe jest również dodanie zdjęć. Wszystkie zgłoszone elektronicznie sprawy trafiają do Departamentu Zwalczania Przestępczości Środowiskowej, a następnie po ich analizie podejmowane są dalsze działania w sprawie. W 2021 i 2022 r. wpłynęło tą drogą 1129 zgłoszeń.
Odpady w gąszczu przepisów – warto wiedzieć
Gospodarkę odpadami w Polsce reguluje cały system prawny, a nie tylko jeden konkretny akt prawny. Prawo jest rozproszone, dynamiczne i składa się w tej kwestii z:
- Ustawy o odpadach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1587),
- Ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2025 r. poz. 733),
- przepisów karnych i wykroczeniowych Kodeksu karnego i Kodeksu wykroczeń,
- rozporządzeń wykonawczych Ministra Klimatu i Środowiska (np. katalog odpadów, ewidencja BDO, selektywne zbieranie, poziomy recyklingu itp.).
To setki konkretnych przepisów, których rdzeń stanowi ustawa o odpadach – ona określa zasady, hierarchię postępowania z odpadami, zezwolenia, ewidencję (BDO), obowiązki posiadaczy odpadów itp. Druga z wymienionych ustaw reguluje głównie odpady komunalne i obowiązki mieszkańców/gmin. Sankcje karne za niestosowanie się do przepisów zawarte są w Kodeksach karnym i wykroczeń.
Nielegalne składowanie – sądy wydają wyroki
Na stronach gov.pl znaleźć można m.in. wyroki sądów publikowane przez regionalne prokuratury. Należy do nich m.in. prawomocny wyrok w sprawie nieprawidłowości w składowaniu odpadów z Białegostoku.
"Wyrokiem z dnia 5 lutego 2026 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku w sprawie VIIIKa 35/25 na skutek apelacji wywiedzionej przez prokuratora zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 15 października 2025 r. w sprawie III K 61/24 w ten sposób, że podwyższył karę orzeczoną wobec J.S. - skazanego przez sąd I instancji za składowanie na działkach położonych w okolicy ul. Produkcyjnej w Białymstoku odpadów wbrew przepisom, tj. o czyn z art. 183 § 1 k.k. - z dwóch do trzech lat pozbawienia wolności, w pozostałym zakresie utrzymując w mocy wyrok sądu I instancji w stosunku do tego oskarżonego - w tym obowiązek zapłaty nawiązki na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w kwocie 100 000 zł oraz zakaz prowadzenia działalności gospodarczej związanej z gromadzeniem i gospodarką odpadami na okres 5 lat."
źródło: www.gov.pl/web/gios, www.gov.pl/web/po-bialystok
