Spis treści
W 2021 r. ustawa poprzedniego rządu powołała do życia Społeczne Agencje Najmu (SAN). To kolejna z form pozyskiwania lokali mieszkalnych na tani wynajem w gminach. Niestety, zainteresowanie nią nie było zbyt duże i do końca 2026 r. SAN-y działały tylko w 14 gminach. W styczniu 2026 r. dołączył SAN z Gdańska. Przeszkodą w inicjowaniu tej formy pomocy był do tej pory przede wszystkim brak funduszy na rozwój. Od kilku miesięcy, kiedy rząd zapowiedział fundusze na rozwój i edukację w tym sektorze działalności, zainteresowanie utworzeniem SAN wyraża coraz więcej gmin w Polsce.
Tani wynajem to nie tylko mieszkania komunalne i socjalne
Nie należy mylić najmu społecznego z socjalnym czy komunalnym, gdyż to zupełnie niezależne i odrębne od siebie formy mieszkalnictwa. Dwie pierwsze są realizowane w lokalach i budynkach, które są własnością gmin, natomiast najem społeczny jest realizowany poprzez spółki, w których jednym z udziałowców jest gmina i/lub Krajowy Zasób Nieruchomości.
Społeczne formy budownictwa realizowane są w oparciu o zasoby gminne, głównie grunty, które wnoszą gminy do tworzonych spółek, dawniej TBS, a obecnie SIM. Gmina jest w nich udziałowcem, który wraz z podmiotami zewnętrznymi realizuje inwestycje mieszkaniowe zwiększające zasoby lokalnego budownictwa czynszowego dla osób, których nie stać na wynajem po rynkowych cenach lub na kredyt mieszkaniowy. Dzięki temu sama nie musi ponosić wszystkich kosztów budowy, a powstające mieszkania zasilają gminne zasoby lokali na tani wynajem.
Dzięki współpracy z Krajowym Zasobem Nieruchomości gminy mają możliwość pozyskania na rozwój mieszkalnictwa społecznego także leżące na ich terenie niewykorzystywane już grunty różnych spółek Skarbu Państwa, np. kolejowe. Ten mechanizm pozyskiwania ziemi pod budowę tanich mieszkań na wynajem, szczególnie w dużych miastach jest jednym z najważniejszych punktów nowego programu rozwoju mieszkalnictwa obecnego rządu. Rząd stawia również na SAN, dotąd niepopularny, który dzięki dofinansowaniu już zaczął się rozwijać.
Społeczna Agencja Najmu – co to jest?
Pierwsza agencja tego typu powstała w Dąbrowie Górniczej. Z dużych miast na organizację zdecydowały się początkowo Poznań i Wrocław, ze średnich Tarnów.
SAN to podmiot: spółka gminna, stowarzyszenie lub fundacja, którego zadaniem jest współpraca z gminą i pośredniczenie pomiędzy właścicielami mieszkań na wynajem i osobami wynajmującymi, których dochody lub sytuacja życiowa uniemożliwia lub utrudnia najem lokali na warunkach rynkowych.
Powiększa zasoby mieszkaniowe w oparciu o lokale, które mogą być alternatywą dla budownictwa komunalnego – rozwija w ten sposób rynek mieszkań na wynajem, zwiększając ofertę mieszkań społecznych dostępnych dla osób o średnich i niższych dochodach.
W Dąbrowie Górniczej SAN prowadzi zewnętrzny podmiot, Habitat for Humanity Poland, organizacja NGO, podobnie we Wrocławiu, gdzie zajmuje się tym Fundacja Inicjowania Rozwoju Społecznego. W Poznaniu zajmuje się tym spółka gminna Zarząd Komunalnych Zasobów Lokalowych.
Dla kogo mieszkania z SAN?
Z programu mają głównie skorzystać osoby o umiarkowanych dochodach, które często są pomijane zarówno przez rynek komercyjny, jak i tradycyjne programy socjalne. Mowa tu o młodych rodzinach, osobach starszych, singlach czy pracownikach sektora publicznego, dla których zakup mieszkania jest poza zasięgiem finansowym, a jednocześnie zarabiają zbyt dużo, by kwalifikować się do mieszkań komunalnych.
Wynajmiesz dla SAN – co tracisz, a co zyskujesz?
SAN-y pozyskują lokale do wynajmu, dzięki dzierżawie od właścicieli, remontują je, po czym zarządzają wynajmem. Dzięki SAN gminy poszerzają swoją ofertę dla najbardziej potrzebujących mieszkańców. Właściciele mieszkań dzięki SAN zyskują gwarancje terminowych czynszów, stabilne użytkowanie i utrzymywanie mieszkań w dobrym stanie technicznym. Gdzie jest haczyk?
Aby oferta mieszkań z SAN mogła trafić do zainteresowanych osób, które znajdują się w trudniejszej sytuacji życiowej i nie mogą sobie pozwolić na samodzielny najem lub zakup mieszkania właściciel lokalu musi wynająć go agencji w cenie niższej od rynkowej. Zachętą do skorzystania z oferty jest brak potrzeby odprowadzania podatku dochodowego przez właściciela lokalu. W przypadku wynajmu na wolnym rynku musiałby odprowadzić do fiskusa 8,5% podatku do kwoty przychodu 100 000 zł/rok, powyżej te kwoty jest to 12,5% od kwoty nadwyżki.
Ośrodek Rozwoju Najmu Społecznego rozkręci SAN?
Ożywienie SAN ma być domeną powołanego jesienią 2025 r. Ośrodka Rozwoju Najmu Społecznego. ma być instytucją, która będzie wspierać budowę mieszkań na wynajem w ramach programu społecznego. Przedsięwzięcie ma na celu zachęcenie kolejnych samorządów do tworzenia SAN na swoim terenie oraz przygotowanie ich do tego. Będzie tworzył zaplecze organizacyjne i platformę do wymiany doświadczeń a także bazy wiedzy w celu wsparcia i rozwoju modelu najmu społecznego.
Społeczne Agencje Najmu i Ośrodek Rozwoju Najmu Społecznego – mają być jednym z głównych narzędzi programu planowania i rozwoju budownictwa społecznego na poziomie lokalnym.
SAN w kolejnych 30 gminach
Komisja złożona z przedstawicieli Krajowego Zasobu Nieruchomości i Instytutu Rozwoju Miast i Wsi (KZN i IRMiR), realizujących projekt „Ośrodek Rozwoju Najmu Społecznego”, zakończyła już proces wyboru 30 gmin, które będą objęte pierwszym indywidualnym wsparciem przy zakładaniu społecznych agencji najmu (SAN). Dla każdej z wybranych gmin opracowane zostaną założenia lokalnej strategii komunikacji na temat SAN, skierowanej do potencjalnych najemców, wynajmujących a także podmiotów, które mogą pełnić rolę SAN. Wybrane gminy do programu rozwoju SAN to m.in. miasta: Gdynia, Łódź, Radom, Kielce, Leszno, Olsztyn, Opole, Jelenia Góra, Toruń, Wałbrzych, Zamość, Cieszyn, Jarocin, Tarnowskie Góry, Tczew.
Kolejne zainteresowane gminy, które nie znalazły się na liście także otrzymają wsparcie w postaci porad prawnych i podatkowych, a także organizacji otwartych webinariów i szkoleń pozwalających na utworzenie SAN.
Zobacz także: TBS w Falenicy
49
