Ostropest plamisty - uprawa w ogrodzie, właściwości i zastosowanie lecznicze ostropestu

2019-10-11 10:01 Samanta Malinowska

Dla niektórych ostropest plamisty to tylko kłujący chwast, dla innych – wartościowa roślina, ceniona za walory prozdrowotne i naturalny wygląd. Dowiedz się więcej o uprawie ostropestu w ogrodzie i poznaj jego właściwości i zastosowanie lecznicze. Ostropest plamisty - uprawa w ogrodzie.

Ostropest plamisty (łac. Silybum marianum, ang. milk thistle – mleczny oset) to roślina z rodziny astrowatych (Asteraceae, dawniej Compositeae). Pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, powszechnie występuje w południowo-wschodniej Europie, północnej Afryce oraz Azji. Jest spokrewniona z popularnym chwastem – ostem (Caardus), a ze względu na osiągane rozmiary nazywana jest „okazałym ostem”. Przy sprzyjających warunkach wilgotnościowych, glebowych oraz termicznych ostropest potrafi dorosnąć do 2 m wysokości (w Polsce przeciętna wysokość wyhodowanej i uprawianej odmiany 'Silma' wynosi 1,5 m).
Jest jedną z roślin, które przeszły ze stanu dzikiego w warunki uprawy polowej. Nadal jednak zdziczałe formy spotyka się na łąkach, nieużytkach, ugorach, przy drogach, w miastach oraz w miejscach silnie przekształconych przez działalność człowieka.

Charakterystyczną cechą ostropestu plamistego są jadalne liście: szerokoeliptyczne lub odwrotnie jajowate, bezogonkowe, obejmujące swoją nasadą łodygę, zatokowo klapowane, z brzegami silnie kolczastymi, pokryte nierównymi, białymi plamami. Według legendy plamy te powstały z kropel mleka Maryi, które upadły na ostropest podczas karmienia Jezusa. Od imienia Matki Boskiej wywodzi się też jego nazwa gatunkowa – marianum. Inne popularne nazwy rośliny to pstrok (liście posiadają wyraźne, białe żyłkowanie) lub dziki karczoch (ponieważ koszyczki kwiatowe rośliny podobne są do małych karczochów).

Ostropest plamisty
Autor: GettyImages Liście ostropestu plamistego

Ostropest jest rośliną jednoroczną, w sprzyjających warunkach dwuletnią. Kwitnie od końca czerwca do połowy sierpnia. Jest rośliną miododajną, chętnie odwiedzaną przez różne owady, szczególnie pszczoły. Pszczelarze zaliczają ostropest do pożytków o dość dużej wydajności: z 1 ha w ciągu sezonu można uzyskać nawet 200 kg miodu.

Owoce ostropestu

Owocem ostropestu jest zawierająca jedno nasionko sucha, niepękająca niełupka o skórzastej owocni z puchem lotnym, która w miarę dojrzewania zmienia barwę z białej na ciemnobrązową. Niełupki ostropestu są wyjątkowo duże i stanowią jednocześnie materiał siewny rośliny.
Owoce ostropestu zbiera się w momencie zasychania koszyczków i pojawienia się pierwszych kosmków kielichowych (pod koniec sierpnia lub we wrześniu), jednak przed całkowitym otwarciem się koszyczka. Zbiór - z powodu nierównomiernego dojrzewania kwiatostanów - przeprowadza się w dwóch etapach. Zebrane koszyczki muszą przeschnąć w przewiewnym, zacienionym i suchym miejscu, gdzie następnie młóci się je wyłuskując nasiona. Dobrze wysuszone mogą być przechowywane przez długi czas.

W wysuszonej owocni oraz w łupinie nasiennej ostropest plamisty gromadzi cenne substancje aktywne: sylimarynę (kompleks flawonolignanów: sylibinę, sylikrystynę i silidianinę), fitosterole, flawonoidy, garbniki, białka i aminy biogenne (histaminę, tyraminę), kwasy organiczne, śluz, witaminy C i K, cukry oraz sole mineralne.

Rozmnażanie ostropestu

Ostropest plamisty rozmnaża się przez nasiona wysiewane wiosną lub wczesnym latem wprost do gruntu. Nasiona umieszcza się na głębokości 2-3 cm. Po upływie 2-3 tygodni pojawiają się gładkie, grube liścienie, a następnie tworzy się duża rozeta liściowa oraz sztywna, prosta, długa i rozgałęziająca się łodyga. Wcześniejsze wysianie nasion powoduje zawiązywanie kwiatów w pierwszym roku (wtedy ostropest pozbawiony jest rozety ozdobnych liści).

Zastosowanie ostropestu

Okazałe rozmiary ostropestu, fioletowopurpurowe, rurkowate kwiaty zebrane w duże koszyczki kwiatostanów, okryte grubymi, skórzastymi i odgiętymi kolcami i ozdobne liście powodują, że roślina może być wyjątkową ozdobą słonecznej części naturalistycznego ogrodu. Ostropest sprawdzi się jako dekoracyjny soliter lub w nasadzeniu grupowym, a także jako oryginalny dodatek do jesiennego bukietu z suszonych kwiatów i ziół.

Ostropest plamisty
Autor: GettyImages

Ostropest plamisty - uprawa

W Polsce można uzyskać plon dochodzący do około 3,5 t/ha. Ilość plonu determinowana jest szczególnie przez warunki pogodowe i glebowe. Walorem uprawy jest niskonakładowość, małe wymagania pokarmowe i dość krótki okres wegetacyjny. Ostropest wysiany w połowie kwietnia dojrzewa do zbioru w lipcu lub sierpniu. Roślina preferuje stanowisko słoneczne, przepuszczalną, nawiezioną obornikiem przekompostowanym glebę o pH 5,7-7,2. Gleby ciężkie, gliniaste powinny być wymieszane z piaskiem. Ostropest jest wytrzymały, udaje się więc na ziemiach słabszych i może być uprawiany kilka razy na tym samym stanowisku. Nawożenie potasowe i fosforowe stosuje się przedsiewnie, natomiast azot można wysiać w dwóch równych dawkach. Pierwsza 10 dni przed siewem, a druga w fazie rozety o 4-6 liściach.
Szeroka rozstawa rzędów powinna wynosić 45-50 cm, a ilość nasion na 1 ha oscyluje wokół 15-20 kg. Wschody ukazują się po 2-3 tygodniach w zależności od warunków pogodowych. Siewki rosną silnie, po 6-7 tygodniach tworzą zwarty łan. Do tego momentu należy zwalczać rozwijające się chwasty.
Plantacje tej rośliny występują głównie w Wielkopolsce, na Kujawach, na Żuławach i na Lubelszczyźnie. Dobrym przedplonem są ziemniaki, buraki, warzywa, zboża jare, rzepak i rośliny motylkowe. W związku z niewielkimi wymaganiami co do warunków wzrostu, został introdukowany przez człowieka przypadkowo lub celowo na tereny uprawne. Dobrze znosi uprawę w monokulturze nawet do 10 lat, jest też wykorzystywany jako poplon.

Ostropest plamisty
Autor: GettyImages Nasiona ostropestu plamistego
Zastosowanie ostropestu - nie tylko lecznicze

Nazwę Silybum nadał roślinie grecki lekarz Dioscorides w 100 r p. n. e. Roślina jest wykorzystywana w medycynie od wieków a jej działanie lecznicze znane było już w starożytności. Pierwsze informacje o ostropeście opisane zostały w dziełach Teofrasta z Eresos (370-287 p.n.e.), greckiego filozofa i uczonego uznawanego za ojca botaniki, który jako pierwszy użył nazwy ostropest –akorna (gr.) oznaczającego „mleczny oset”. Największą popularność zyskała jednak w średniowieczu, kiedy to została uznana za najważniejszą roślinę ziołolecznictwa.

  • Leki bogate w sylimarynę mają dobroczynne działanie w leczeniu wątroby. Wspomagają jej regenerację i wytwarzanie nowych komórek, poprawiają wydzielanie żółci oraz trawienie. Sylimaryna pobudza przemiany metaboliczne przez co przyspieszony zostaje proces związany z usuwaniem złogów tłuszczowych. Dzięki temu następuje redukcja stężenia cholesterolu we krwi oraz obniża się ryzyko chorób krążenia.
  • Suplementacja preparatów bogatych w sylimarynę korzystnie wpływa na wzmacnianie ściany naczyń krwionośnych, działa przeciwkrwotocznie i przeciwzakrzepowo, redukuje ryzyko powstania nowotworów, może być stosowana w terapii cukrzycy. Związki flawonolignanów posiadające przeciwzapalne i antyoksydacyjne działanie wykorzystywane są w kosmetologii jako dodatek do kremów z filtrem UV, w leczeniu trądzika różowatego oraz w preparatach przyspieszających gojenie się ran.
  • Wyciąg z Ostropestu ma działanie odtruwające. Profilaktyczne podaje się go ludziom pracującym w oparach substancji chemicznych i napromieniowaniu, przy zatruciu alkoholowym i pestycydami. Leczniczo przy marskości wątroby, nieżytach dróg żółciowych. Leki na bazie Ostropestu plamistego stosowane są w zatruciach muchomorem sromotnikowym.
  • Ostropest plamisty dostępny jest w różnej postaci. Zmielone ziarna posłużą do przygotowania naparu lub jako dodatek do herbaty, zup, jogurtu czy sałatek.
  • Olej z nasion Ostropestu jest bogatym źródłem Niezbędnych Nienasyconych Kwasów Tłuszczowych wspomagających nasz mózg i obniżających stężenie trójglicerydów we krwi: wielonienasyconego kwasu linolowego (59%) i jednonienasyconego kwasu oleinowego (ok. 21%). Tłoczony na zimno dodawany do warzyw lub do już ugotowanych potraw zwiększa znacznie ich wartość odżywczą.
  • Ze względu na dużą zawartość witaminy E-silnego przeciwutleniacza może być stosowany jako dodatek zapobiegający jełczeniu innych tłuszczów spożywczych oraz jako składnik kremów poprawiający zdolności regeneracyjne skóry.
  • Białko owoców Ostropestu otrzymywane z odpadów produkcyjnych może służyć do produkcji peptydów antybakteryjnych i przeciwgrzybicznych. Hamuje rozwój mikroorganizmów w konserwantach stosowanych w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym.
  • Ostropest ma duże zdolności pobierania z gleby i kumulowania w swojej masie pierwiastków metalicznych. Dzięki temu może być nasadzany w celu ochrony środowiska.
  • Podobnie jak oset, Ostropest plamisty wykształcił skuteczny mechanizm obronny w postaci ostrych kolców. Sadzony blisko pól uprawnych stanowi barierę dla dzikiej zwierzyny.
  • Obłuszczone niełupki powstałe jako produkt uboczny przy produkcji sylimaryny stanowią białkowy komponent do mieszanek treściwych dla trzody chlewnej.
  • Odwar z owoców Ostropestu zalecany jest dla zwierząt hodowlanych w zatruciach związkami toksycznymi, w chorobach wątroby, nerek i pęcherza moczowego, w krwawieniach z układu pokarmowego, niestrawności i braku łaknienia.
  • Owoce „mlecznego ostu” zmielone razem z owocami kminku i korą kruszyny, podaje się do karmy zwierząt przy zaparciach.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE
Skarbnica Natury
|

Ostropest plamisty to wspaniały źródło wielu cennych składników aktywnych, a głównie sylimaryny. Dzięki niej może bardzo korzystnie wpływać na wątrobę, chroniąc ją przed stanami zapalnymi. Poleca się go stosować w przypadku zatruć i alkoholizmu.

magdalenaogorek
|

Faktycznie ostropest plamisty ma cudowne właściwości mi np. pomaga na wątrobę