Co warto wiedzieć o osach?

2013-05-13 16:29
Osy
Autor: GettyImages

Osy w ogrodzie stanowią często duży problem. Co warto wiedzieć o osach? Jak osy tworzą gniazda. Poznaj życie os w ogrodzie i nie tylko. Kolonie os.

Co warto wiedzieć o osach

Wokół lub wewnątrz naszych domostw spotykamy kolonie os społecznych (osa pospolita, osa dachowa, szerszeń). Mieszkają w gniazdach, które budują z masy papierowej, powstałej z ich śliny i rozdrobnionego drewna. Kolonie os składają się z płodnych samic – królowych, samców – trutni oraz bezpłodnych samic zwanych robotnicami: zbieraczek, strażniczek i nianiek. Różnice w wyglądzie między królową a robotnicami są nieznaczne.

Początkowo, gdy w gnieździe jest dużo larw, robotnice zbierają dla nich pokarm zawierający białko zwierzęce, a w zamian otrzymują słodką wydalinę, którą chętnie zlizują. Pod koniec lata larw jest znacznie mniej – więc robotnice poszukują słodkich pokarmów w siedzibach ludzkich, spijają nektar z kwitnących roślin, a czasem polują na owady. Największy rozwój kolonii następuje po trzech miesiącach od jej założenia, a pod koniec lata pojawiają się w niej płodne samice i samce. Formą zimującą są zapłodnione samice, które wiosną zakładają nowe gniazda. Trutnie i robotnice giną przed zimą.

  • Osa pospolita. Gniazda buduje w ziemi; w opuszczonych norach gryzoni, pod korzeniami drzew, na grządkach w ogrodzie, albo przyczepia je do drzew i krzewów, czy do ścian budynków. W gnieździe może być sześć do dziesięciu tysięcy komórek. Zdarza się, że takie kolonie są aktywne jeszcze w październiku, a nawet w listopadzie.
  • Osa dachowa (zwana też osą niemiecką). Gniazda buduje najczęściej w ziemi, ale także na ścianach budynków. Gniazda te zawsze są duże. Zwykle jest w nich 5-6 tysięcy komórek, a czasem znacznie więcej – nawet do 60 tysięcy. W ciepłych i zacisznych miejscach kolonie osy dachowej mogą być aktywne nawet do grudnia.
  • Szerszeń. Jest naszą największą osą. Królowa szerszeni ma długość do 3,5 cm, robotnice są nieco mniejsze. Wiosną królowa wyszukuje miejsce na założenie gniazda: w dziuplach drzew, w budkach dla ptaków, w zabudowaniach (na strychach lub pod okapami dachów). Gniazda szerszeni są kuliste i duże, do 50 cm średnicy – może w nich przebywać nawet 700 robotnic.

Jak żyją osy

Osa pospolita buduje gniazda w ziemi, 10 cm pod powierzchnią, w opuszczonych norach gryzoni, pod korzeniami dużych drzew, w glebie ogrodowej. Przyczepia je także do ścian budynków, do drzew i krzewów. Gniazdo os ma jeden tunelik wejściowy. Zbudowane jest z rozkładającego się drewna, próchna drzew, włókien roślinnych, kory drzew, zeschłych liści i mchu przeżutych przez robotnice w materiał podobny do papieru.

Zapłodnione królowe opuszczają zimowe kryjówki wiosną i zakładają zarodowe gniazda, w których budują plaster złożony z jednej warstwy sześciokątnych komór zwróconych ku dołowi. W pierwszym plastrze jest 40–60 komór. W komory królowe składają jaja, które przyklejają specjalną wydzieliną do dna. Z jaj wylęgają się beznogie larwy ze zredukowanymi narządami gębowymi. Każda królowa sama dba o larwy i karmi je upolowanymi owadami, które zabija, przeżuwa i nadtrawia śliną. Samice podają larwom też nektar i soki z różnych roślin. Larwy odżywiane są świeżym pokarmem, gdyż osy nie robią w gnieździe zapasów. Z larw tych wyrastają robotnice, które rozbudowują gniazdo. Powstają nowe plastry z licznymi komórkami. Gdy pojawi się pierwszych 7–10 robotnic, one stopniowo przejmują dotychczasowe czynności królowej. W tym okresie rozwoju gniazda królowa nie zajmuje się zbieraniem pokarmu i materiału na gniazdo, nie pomaga robotnicom przy budowie gniazda i nie zajmuje się sprzątaniem. Rzadko też przebywa na zewnątrz gniazda. Jej obowiązkiem jest tylko składanie jaj.

Gniazdo os powiększa się szybko i w kolonii pojawiają się liczne robotnice. Początkowo, gdy w gnieździe jest dużo larw, robotnice zbierają pokarm zwierzęcy, którym karmią larwy. Larwy w zamian dostarczają im słodką wydalinę, którą robotnice chętnie zlizują. Latem lub pod jego koniec, gdy liczba larw w gnieździe znacznie się zmniejsza, robotnice rzadziej polują na owady, a częściej zbierają słodkie pokarmy. Spijają nektar z kwitnących roślin, które zapylają. Wabią je również dojrzewające owoce, słodkie ciastka i lody w cukierni, słodzone napoje chłodzące, a nawet mięso.

Kolonie os

Największy rozwój kolonii os następuje po 3 miesiącach od założenia gniazda. Pod koniec lata w plastrze pojawiają się komórki, w których z jaj powstają płodne samice i samce. Komórki zajmowane przez larwy robotnic i trutni są mniejsze od tych, w których powstają królowe. Samce (trutnie) rozwijają się z niezapłodnionych jaj, a samice (królowa, robotnice) z jaj zapłodnionych. Stara królowa powoli traci panowanie nad kolonią, umiera lub zostaje zabita przez młode królowe. Młode samice (królowe) i samce pozostają w gnieździe 7–10 dni i są karmione przez starsze robotnice, a także żywią się słodkimi wydalinami larw. Królowe intensywnie żerują. W ich ciele gromadzą się znaczne ilości tłuszczu, a w hemolimfie podnosi się poziom fruktozy. Tłuszcz i cukier chronią królowe przed mrozem w okresie zimowania. Młode królowe i trutnie opuszczają gniazdo pod koniec lata. Truteń wyznacza swoje terytorium i broni go przed innymi samcami. Wypatruje latających samic lub oczekuje na nie przy gniazdach. Po kopulacji i zapłodnieniu młode królowe wyszukują zacisznych miejsc, w których czasem budują kolebki zimowe. Zapłodnione samice spędzają zimę pod mchem, kamieniami, pod korą drzew, w załomach murów, w mieszkaniach, stajniach, stodołach i na strychach. Trutnie i robotnice giną jesienią, a gniazdo rozpada się. Nie jest używane powtórnie w przyszłym sezonie, ale często papierowy materiał starego gniazda jest pobierany przez osy do budowy nowego.

Do budowy gniazd osy używają próchna drzew, włókien roślinnych, kory drzew, zeschłych liści i mchu. Za pomocą śliny osy wytwarzają z przeżutych materiałów rodzaj papieru. W gnieździe budują plaster z kamórkami, w które królowe składają jaja przyklejając je specjalną wydzieliną do dna. Z jaj wylęgają się beznogie larwy - z nich rozwijają się robotnice, które rozbudowują gniazdo. Powstają nowe plastry z licznymi komórkami.Gniazdo powiększa się szybko i w kolonii pojawiają się liczne robotnice. Największy rozwój kolonii następuje po 3 miesiącach od założenia gniazda. Zapłodnione samice spędzają zimę pod mchem, kamieniami, pod korą drzew, w załomkach murów, w mieszkaniach, stajniach, stodołach i na strychach. Trutnie i robotnice giną jesienią, a gniazdo rozpada się. Nie jest używane powtórnie w przyszłym sezonie, ale często papierowy materiał starego gniazda jest pobierany przez osy do budowy nowego.

Jak zniszczyć gniazdo os

Niszczenie gniazd os jest jednym z trudniejszych i do pewnego stopnia niebezpiecznym sposobem zwalczania os. Wykonawcy zabiegu powinni być ubrani w ochronny strój, z zasłoną na głowę oraz w rękawice. Rękawy bluzy i nogawki spodni powinny być ściśle opięte. Osy (jak również inne błonkówki) drażni zapach perfum i pachnących kosmetyków. Nie lubią ciemnych oraz bardzo jaskrawych barw. Agresywnie reagują na osoby wykonujące nagłe ruchy. Z tych powodów zalecam, aby zabieg niszczenia gniazd os zlecić specjalistom zakładu DDD, a podczas zabiegu osoby postronne nie powinny towarzyszyć wykonującym zabieg.

Osy w ogrodzie - jak pozbyć się os z ogrodu
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
Nasi Partnerzy polecają

Materiał Partnerski

Materiał sponsorowany

Podziel się opinią
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE