Na małej działce doskonale bardzo sprawdzi się oczyszczalnia ze złożem biologicznym albo bioreaktor z osadem czynnym. Nie wymagają one ani dużej powierzchni, ani niskiego poziomu wody gruntowej czy dobrze przepuszczalnegogruntu, ponieważ zachodzące w nich procesy są odizolowane od otoczenia. Są odporne na niską temperaturę, ale droższe od oczyszczalni z drenażem.
Na polskim rynku są dostępne między innymi oczyszczalnie SBR, urządzenia ze złożem stałym, zanurzonym lub ruchomym oraz oczyszczalnie hybrydowe, łączące osad czynny ze złożem biologicznym. Sam reaktor może zajmować niewiele miejsca, ale przed zakupem trzeba ustalić, gdzie i w jaki sposób będą odprowadzane ścieki oczyszczone. Mała powierzchnia działki nie zwalnia z zachowania wymaganych odległości od studni, granicy posesji, drogi, okien i drzwi ani z uwzględnienia ograniczeń zapisanych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Położenie trzeba rozpatrywać dla całej instalacji: reaktora, osadnika, przepompowni i urządzenia służącego do odprowadzania ścieków.
2
Oczyszczalnia ze złożem biologicznym
W oczyszczalni tego typu mikroorganizmy tworzą błonę biologiczną na powierzchni materiału wypełniającego reaktor. Współczesne urządzenia mogą mieć złoże stałe, zanurzone albo ruchome, wykonane najczęściej z kształtek z tworzywa. Dzięki dużej powierzchni czynnej błony biologicznej możliwe jest uzyskanie dobrych parametrów ścieków oczyszczonych w stosunkowo niewielkim zbiorniku.
Ścieki są napowietrzane lub przepływają przez strefę z dostępem tlenu, a mikroorganizmy rozkładają zawarte w nich związki organiczne. W zależności od konstrukcji urządzenie może mieć osadnik wstępny, komorę biologiczną i osadnik wtórny albo kilka wydzielonych stref w jednym zbiorniku.
Za złożem biologicznym może być dodatkowy osadnik, tak zwany wtórny, który zatrzymuje zawiesiny i resztki błony biologicznej i w ten sposób polepsza efekty oczyszczania. Powstający osad jest przepompowywany z powrotem do osadnika wstępnego, miesza się ze świeżymi ściekami i ponownie trafia na złoże biologiczne. Aby procesy oczyszczania ścieków zachodziły prawidłowo, przez złoże musi stale przepływać powietrze. Przepływ może być grawitacyjny lub wymuszony przez wentylator.
Częstotliwość usuwania osadu, czyszczenia elementów napowietrzających i kontroli złoża określa producent w dokumentacji techniczno-ruchowej. Obsługi wymagają również dmuchawa, filtry powietrza, pompy i układ recyrkulacji, jeśli są zastosowane.
Praca oczyszczalni może być w pełni zautomatyzowana, co wymaga jednak doprowadzenia do niej energii elektrycznej. Oczyszczalnia zużywa jej 1-1,5 kWh/dobę.
2
Bioreaktor z osadem czynnym
W reaktorze z osadem czynnym mikroorganizmy tworzą zawieszone w ściekach kłaczki. Do prawidłowej pracy potrzebują tlenu dostarczanego przez dmuchawę i dyfuzory. Po zakończeniu napowietrzania osad oddziela się od ścieków oczyszczonych, a jego część jest zawracana do procesu albo magazynowana w wydzielonej komorze.
Współczesne oczyszczalnie często pracują w technologii SBR, czyli sekwencyjnego reaktora porcjowego. Kolejne fazy — napełnianie, napowietrzanie, sedymentacja i odpompowanie ścieków oczyszczonych — odbywają się cyklicznie w tym samym zbiorniku. Na rynku są również systemy przepływowe oraz urządzenia hybrydowe stabilizowane dodatkowym złożem biologicznym.
Dopływ ścieków nie powinien przekraczać wartości określonych przez producenta. Należy sprawdzić nie tylko przepustowość dobową, lecz także dopuszczalny ładunek zanieczyszczeń, zakres liczby użytkowników i odporność urządzenia na nierównomierny dopływ. Nie każdy model ma tryb urlopowy, a długotrwały brak ścieków może pogorszyć kondycję biomasy.
Rozruch, ewentualne zaszczepienie osadu oraz postępowanie po dłuższej przerwie trzeba prowadzić zgodnie z instrukcją konkretnego urządzenia.
Jaki produkt wybrać?
Do domu jednorodzinnego należy dobierać oczyszczalnię według rzeczywistej liczby mieszkańców, ilości ścieków i dobowego ładunku zanieczyszczeń. Nie warto przewymiarowywać urządzenia „na zapas”, ponieważ zbyt małe obciążenie także może zakłócać proces biologiczny.
Oczyszczalnia powinna być przebadana zgodnie z PN-EN 12566-3, mieć oznakowanie CE i deklarację właściwości użytkowych. W dokumentacji trzeba sprawdzić skuteczność oczyszczania, wodoszczelność, trwałość i wytrzymałość konstrukcji, a nie tylko deklarowaną liczbę użytkowników.
Zużycie prądu zależy od sposobu sterowania, mocy dmuchawy, liczby pomp i czasu napowietrzania. Warto porównać roczne zużycie energii podane dla konkretnych modeli oraz koszty serwisu, części eksploatacyjnych i wywozu osadu.
Formalności przed budową
Budowa przydomowej oczyszczalni o wydajności do 7,5 m³ na dobę co do zasady nie wymaga pozwolenia na budowę, lecz podlega zgłoszeniu właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Trzeba również sprawdzić MPZP lub warunki zabudowy i gminny regulamin utrzymania czystości.
Niezależnie od zgłoszenia budowlanego wykonanie urządzenia odprowadzającego ścieki albo korzystanie z wód może wymagać zgłoszenia wodnoprawnego bądź pozwolenia wodnoprawnego. Zakres formalności zależy m.in. od ilości ścieków, sposobu ich odprowadzania, lokalizacji oraz statusu odbiornika.
Dopiero po sprawdzeniu tych uwarunkowań można wybrać technologię i konkretny model. Na małej działce najważniejsza jest bowiem nie tylko powierzchnia zajmowana przez reaktor, lecz także możliwość zgodnego z prawem i bezpiecznego odprowadzania ścieków oczyszczonych.
