Spis treści
Nowelizacja ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz Prawa budowlanego (przyjęta 9 października 2025 r.) ma ograniczyć nadmierną biurokrację przy jednoczesnym zachowaniu należytej ochrony dziedzictwa kulturowego. To realna szansa dla właścicieli zabytków. Warto już teraz zapoznać się ze szczegółowymi wytycznymi wojewódzkich konserwatorów i przygotować odpowiednią dokumentację zgłoszeniową. Zmiany nie oznaczają braku kontroli nadal kluczowa pozostaje odpowiedzialność inwestora i dobra współpraca z organami ochrony zabytków.
Do postępowań wszczętych i niezakończonych przed 3 czerwca 2026 r. stosuje się jeszcze stare, dotychczasowe przepisy.
Milcząca zgoda - remont zabytku bez oczekiwania
Najważniejszą zmianą jest wprowadzenie milczącej zgody (milczącego załatwienia sprawy). Jeśli wojewódzki konserwator zabytków nie wniesie sprzeciwu w ciągu 30 dni od zgłoszenia określonych prac, uznaje się, że wyraził zgodę. Dzięki temu wiele inwestycji będzie mogło ruszyć znacznie szybciej niż dotychczas, gdy oczekiwanie na decyzję konserwatora nierzadko trwało wiele miesięcy.
Jakie prace będą łatwiejsze?
Nowe przepisy przenoszą do trybu zgłoszeniowego działania o ograniczonym wpływie na substancję i wygląd zabytku. Chodzi m.in. o
- roboty budowlane w otoczeniu zabytku,
- trwałe przenoszenie zabytków ruchomych (np. mebli) z naruszeniem wystroju wnętrza,
- zmianę przeznaczenia lub sposobu użytkowania obiektu,
- instalację reklam i urządzeń technicznych na zabytku,
- usuwanie drzew lub krzewów z parków i ogrodów zabytkowych.
Dzięki temu inwestorzy zamiast oczekiwać na pełne pozwolenie będą mogli w wielu przypadkach zgłosić prace i rozpocząć je po upływie terminu na sprzeciw.
Dla właścicieli i inwestorów nowe przepisy oznaczają przede wszystkim krótszy czas od pomysłu do rozpoczęcia prac, niższe koszty procedur administracyjnych oraz większą przewidywalność przy inwestycjach w otoczeniu zabytków. To ważny sygnał, że państwo chce aktywnie wspierać rewitalizację i utrzymanie zabytkowej tkanki, nie rezygnując jednocześnie z jej ochrony.
Zmiany w Prawie budowlanym
Nowelizacja dostosowuje przepisy Prawa budowlanego do nowych zasad. Przed rozpoczęciem robót przy zabytku lub w jego otoczeniu inwestor będzie musiał uzyskać pozwolenie konserwatorskie albo brak sprzeciwu na zgłoszenie. To rozwiązanie ma wyeliminować dublowanie postępowań i przyspieszyć realizację inwestycji, szczególnie w gęsto zabudowanych historycznych centrach miast.
Środowisko budowlane i konserwatorskie o zmianach
W środowisku budowlanym, wśród inwestorów i właścicieli prywatnych zabytków nowe przepisy są oceniane zdecydowanie pozytywnie. Przedsiębiorcy i deweloperzy podkreślają, że to długo oczekiwana deregulacja, która realnie zmniejsza bariery administracyjne i zachęca do inwestowania w remonty oraz adaptację obiektów zabytkowych. Samorządy i izby branżowe architektów i inżynierów również oceniają zmiany jako krok w dobrą stronę, szczególnie w kontekście rewitalizacji historycznych obszarów miast.
Bardziej ostrożne są głosy części środowiska konserwatorskiego i archeologicznego. Obawiają się oni, że milcząca zgoda może w niektórych przypadkach prowadzić do pominięcia istotnych uwag lub nadmiernego pośpiechu kosztem jakości ochrony dziedzictwa. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego uspokaja, że mechanizm nadal daje konserwatorowi możliwość wniesienia sprzeciwu, a uproszczenia dotyczą głównie prac o mniejszym znaczeniu dla substancji zabytku.
Zobacz także: Niezwykła metamorfoza starego młyna w Wojciechowie - nie przypuszczali, że będą mieszkać w zabytku
35
