Samopylne i obcopylne drzewa owocowe: które drzewa wymagają zapylacza, a które zapylają się same

2019-10-11 15:06 Maciej Aleksandrowicz
Zapylanie drzew owocowych
Autor: GettyImages

Bardzo często przy zakupie drzew i krzewów owocowych spotykamy się z określeniem, że niektóre odmiany są samopylne lub obcopylne. Nie zawsze dokładnie rozumiemy te pojęcia, a decydują one o najważniejszym walorze roślin owocowych – owocowaniu. Co oznacza samopylność i obcopylność? Które drzewa owocowe są obcopylne, a które samopylne?

Samopylność i obcopylność roślin – co to znaczy?

Aby powstały owoce, musi dojść do zapylenia – czyli przeniesienia pyłku kwiatowego na organy znajdujące się wewnątrz kwiatu: zalążek (u roślin nagonasiennych) lub na znamię słupka (u roślin okrytonasiennych). Zapylenie, inaczej mówiąc zapłodnienie, rozpoczyna proces, w wyniku którego powstaje owoc.
Rośliny, u których pyłek kwiatowy pochodzi z tego samego kwiatu, lub innego kwiatu, ale tej samej rośliny, nazywamy roślinami samopylnymi. Natomiast gatunki, które do zapylenia potrzebują pyłku z kwiatu innej rośliny (tego samego gatunku, ale innej odmiany) nazywamy roślinami obcopylnymi.

Zjawisko obcopylności i samopylności spotykamy wśród wielu grup roślin, ale najczęściej spotkać można je w uprawie drzew i krzewów owocowych - wiele z nich tworzy owoce tylko wtedy, gdy posadzimy w ich sąsiedztwie tzw. zapylacze – inne odmiany tego samego gatunku.

Jak wybierać drzewa owocowe do uprawy amatorskiej: obcopylne czy samopylne?

Przy wyborze drzewek i krzewów owocowych warto pamiętać, że:

  • całkowicie lub częściowo obcopylne są w większości jabłonie, grusze i czereśnie,

  • do samopylnych należą popularne drzewa pestkowe - brzoskwinie, morele, nektaryny, duża część wiśni, a odmiany śliw mogą być obco lub samopylne,

  • samopylne są też krzewy porzeczek, agrestu i malin,

  • w uprawie borówki amerykańskiej lepsze owocowanie uzyskamy sadząc obok siebie różne odmiany.

W dobrych sklepach, centrach ogrodniczych lub szkółkach roślin na drzewkach znajdziemy etykiety z informacjami o tym, czy są one samopylne czy obcopylne (i które odmiany są dla nich odpowiednimi zapylaczami). W ogrodach przydomowych najkorzystniej jest posadzić drzewa owocowe samopylne, które nie wymagają zapylaczy. Obecnie można znaleźć w sprzedaży coraz więcej odmian, które są samopylne, dlatego przed zakupem roślin warto zapytać sprzedawców lub hodowców o tę cechę.

Znając rodzaj zapylania poszczególnych gatunków drzew i krzewów owocowych, łatwiej będzie planować nasadzenia sadowniczej części działki, ogrodu czy małego sadu przydomowego. Przyda się także wiedza na temat odmian, które potrzebują zapylaczy i samych zapylaczy. Zwykle informacje takie można uzyskać w literaturze (np. katalogach odmian roślin sadowniczych), w Internecie, w punktach sprzedaży roślin czy w szkółkach roślin.

Zapylanie drzew owocowych
Autor: GettyImages Schemat procesu zapylenia krzyżowego u jabłoni

Obcopylne i samopylne drzewa owocowe - popularne gatunki

CZEREŚNIE. Najczęściej kłopoty zdarzają się w przypadku uprawy rożnych odmian czereśni, które nie owocują właśnie dlatego, że brakuje zapylacza w pobliżu. Do potrzebujących towarzystwa innych odmian, czyli zapylaczy, należą m.in:

  • Burlat – zapylacze: Van lub Hedelfińska,
  • Kordia – zapylacze: Van lub Hedelfińska,
  • Regina – zapylacze: Hedelfińska i Sam,
  • Van – zapylacze: Kordia, Hedelfińska, Buttnera Czerwona,
  • Vanda – zapylacze: Lapins.

Dobrą odmianą samopylną czereśni jest Lapins.

GRUSZE. Wśród grusz największą popularnością cieszą się zwykle:

  • Faworytka (Klapsa) – owocuje w towarzystwie innych odmian, np. Konferencji, Komisówki, Bokrety Wiliamsa,
  • Komisówka – potrzebuje do zapylenia towarzystwa odmian Bonkreta Williamsa, Faworytka, Konferencja,
  • Lukasówka – owocuje w towarzystwie odmian: Bonkreta Williamsa, Konferencja, Komisówka,
  • Konferencja – potrzebuje zapylania co najmniej jedną z odmian: Bonkreta Williamsa, Komisówka, Faworytka, General Leclerc,
  • Bonkreta Wiliamsa – zapylana przez odmiany Faworytka, General Leclerc, Konferencja, Komisówka,
  • General Leclerc – zapylany przez odmiany Konferencja, Komisówka, Bonkreta Williamsa.

JABŁONIE. Podobnie jest w przypadku wielu popularnych i lubianych odmian jabłoni. Dla przykładu można wspomnieć o odmianach:

  • Witos – zapylany przez odmiany Delikates, Szampion, James Grieve,
  • Lobo – zapylany przez Gloster, Idared, Szampion,
  • Szampion – zapylany przez odmiany James Grieve, Delicates, Lobo,
  • Jonagored – zapylany przez Discovery, Elise, Gala, Szampion, James Grieve, Elstar,
  • Delikates – zapylany przez James Grieve, Golden Delicious, Jonathan, Spartan, Idared,
  • Golden Delicious – zapylany przez Gloster, Oliwka Żółta (Papierówka), Melrose, Elstar.

ŚLIWY i WIŚNIE. Wśród śliw i wiśni znajdziemy odmiany zarówno obcopylne, jak i samopylne. Warto postawić na te samopylne, aby ułatwić sobie uprawę.
Samopylne odmiany śliw to na przykład: Cacanska Lepotica, Węgierka Wczesna i Węgierka Zwykła, Opal, Herman, Renkloda Ulena, Stanley.
Z kolei samopylne, popularne odmiany wiśni godne polecenia to: Debreceni, Kelleris 16, Northstar i Łutówka.

Maciej Aleksandrowicz
Maciej Aleksandrowicz
Maciej Aleksandrowicz - specjalista w zakresie zieleni, instruktor, koordynator szkoleń ogrodniczych, autor porad i artykułów o tematyce ogrodniczej. Absolwent szczecińskiej Akademii Rolniczej - jego specjalność to drzewa i krzewy ozdobne oraz kształtowanie terenów zieleni. Pracował w szkółkach roślin ozdobnych oraz firmach ogrodniczych. Współpracował z architektami krajobrazu przy opracowaniach związanych z inwentaryzacją i planowaniem zieleni. Od 2011 roku stale współpracuje z portalami ogrodniczymi, redakcjami czasopism branżowych jako ekspert, redaktor współpracujący, autor tekstów.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE