Ciemierniki - byliny kwitnące już zimą. Poznaj gatunki ciemierników

2019-01-28 8:25 dr Monika Latkowska (Katedra Roślin Ozdobnych, SGGW w Warszawie)

Ciemierniki to jedne z najwcześniej zakwitających bylin – ich efektowne kwiaty pojawiają się zwykle na przedwiośniu,  a nawet jeszcze zimą. Poznaj gatunki ciemierników. Uprawa i zastosowanie ciemierników w ogrodzie.

Ciemierniki są roślinami długowiecznymi, rosną wprawdzie powoli, ale z czasem rozrastają się w okazałe kępy z wieloma pędami kwiatostanowymi. Większość gatunków ciemierników ma zimozielone ulistnienie.

Gatunki ciemierników do ogrodu

  • Najczęściej uprawiany w polskich ogrodach jest ciemiernik biały (Helleborus niger), który rośnie dziko we wschodniej części Alp, Apeninach i Karpatach Wschodnich. Ma białe kwiaty średnicy 6–10 cm, które w miarę przekwitania różowieją, a później stają się zielonkawe. Rośliny dorastają do 30 cm wysokości. Odmiany ‘Keesen’ i ‘Maximus’ mają kwiaty białe, a ‘Grandiflorus’ i ‘Pink Select’ – różowe. Liście są ciemnozielone, dość sztywne i skórzaste. W Europie Zachodniej zwany jest „różą Bożego Narodzenia”. U nas rośliny zakwitają zwykle po pierwszych odwilżach i kwitną nawet do IV. Kwiaty mogą pojawiać się już pod koniec jesieni, jeśli utrzymuje się dodatnia temperatura.
  • Ciemiernik orientalny (ciemiernik wschodni, Helleborus orientalis) pochodzi z Kaukazu. Ma zielonkawobiałe lub kremowe, miseczkowate kwiaty, średnicy ok. 7 cm, często z różowym zabarwieniem. Roślina kwitnie od II do IV, ale może zakwitać także przed zimą. Dorasta do 40–50 cm wysokości.
  • Ciemiernik czerwonawy (Helleborus purpurascens) kwitnie w III i IV. Ma skierowane ku dołowi, początkowo zielonkawobordowe, później purpurowe lub czerwonawe kwiaty, które ukazują się jeszcze przed liśćmi (liście zamierają przed zimą). Rośliny osiągają 20 cm wysokości. Ciemiernik ten występuje dziko w Europie Wschodniej, można go spotkać w Bieszczadach.
  • Ciemiernik korsykański (Helleborus argutifolius, syn. Helleborus corsicus) dorasta do 60 cm wysokości. Ma duże, kielichowate, żółtawozielone kwiaty i dekoracyjne liście – szerokie, lśniące, piłkowane na brzegach (przypominające ulistnienie ostrokrzewu). Pąki kwiatowe pojawiają się jesienią. Zakwita na przedwiośniu, w II–III.
  • Ciemiernik cuchnący (Helleborus foetidus) rośnie dziko w Europie Zachodniej i Południowej. Jego sproszkowane korzenie były używane do wyrobu tabaki, stąd być może pochodzi jego nazwa. Rośliny osiągają 50 cm wysokości. Dzwonkowate, zielone kwiaty z czerwoną obwódką pojawiają się od II do IV. Tworzą duże wiechy i długo zachowują swą dekoracyjność – aż do chwili osypania się nasion. Odznacza się dekoracyjnym, bujnym, ciemnozielonym ulistnieniem. Jego odmiana ‘Gold Bullion’ ma żółte kwiaty i złociste pistnienie.
  • Ciemiernik ogrodowy (Helleborus × hybridus) to najefektowniejszy gatunek, ma wiele ciekawych odmian o dużych kwiatach barwy białej, różowej, purpurowej, ciemnobordowej, także nakrapianych (‘White Spotted Lady’, ‘Ashwood Garden Hybrids’) bądź podwójnych (‘Double Vision’). Są też odmiany o jasnożółtych kwiatach (‘Yellow Lady’). Ciemierniki ogrodowe osiągają 50–70 cm wysokości. Są bardzo popularne w Europie Zachodniej. W Polsce mogą przemarzać w surowe zimy.

Ciemierniki: uprawa i zastosowanie w ogrodzie

Ciemierniki należy uprawiać na glebie gliniastej, wzbogaconej w wapń i próchnicę (z dodatkiem kompostu lub dobrze rozłożonego obornika). Wymagają przepuszczalnego i dostatecznie wilgotnego podłoża. Letnia susza i wysokie temperatury wpływają niekorzystnie na kwitnienie ciemierników, dlatego w tym okresie trzeba je systematycznie podlewać. Roślin nie należy zbyt często przesadzać, ponieważ źle reagują na uszkodzenia korzeni. Najlepiej rosną w osłoniętym, ciepłym, półcienistym miejscu. Zimą wymagają ochrony przed słońcem i wysuszającym wiatrem.
Można je sadzić w sąsiedztwie krzewów i drzew liściastych, w grupach naturalistycznych lub na ocienionej rabacie. Dobrze komponują się z rannikami, zawilcami i przylaszczkami, a także kwitnącymi na przedwiośniu krzewami: oczarami, wawrzynkiem wilczełyko. Kwiaty ciemierników nadają się do cięcia – odznaczają się dość dużą trwałością w wazonie. Sprzedawane zimą w doniczkach ciemierniki białe wykorzystuje się do dekoracji wnętrz, można je też posadzić w skrzynce balkonowej lub donicy ustawionej przed domem.

Trujący glikozyd
Ciemiernik biały

Autor: www.thinkstockphotos.com

Ciemiernik biały

Wszystkie części ciemierników zawierają trujący glikozyd – heleborynę. Spożycie nasion, korzeni lub części nadziemnych powoduje zatrucie, a kontakt z sokiem może wywoływać powstawanie pęcherzy na skórze.

Rozmnażanie ciemierników

Silnie rozrośnięte rośliny można dzielić – najlepiej po kwitnieniu (IV–V) lub pod koniec lata (VIII–IX). Karpy dzieli się na kilka części – każda powinna zawierać parę liści i korzenie oraz kilka pąków – i od razu sadzi do gruntu. Można też umieścić je w doniczkach i po roku uprawy przesadzić do ogrodu.

Ciemierniki można także rozmnażać przez nasiona wysiewane zaraz po zbiorze (VI–VIII), bo bardzo szybko tracą zdolność kiełkowania. Siewki zakwitają dopiero po 3–4 latach i nie powtarzają cech roślin matecznych. Jedynie ciemiernik cuchnący obficie rozmnaża się przez samosiewy, które można wykorzystywać jako rozsadę.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE