Spis treści
- Dlaczego gęsi od wieków mieszkały przy domach?
- Czy warto hodować gęsi w ogrodzie? Jak gęsi pomagają w ogrodzie i gospodarstwie?
- Jak przygotować ogród i wybieg dla gęsi?
- Co jedzą gęsi i czym je karmić w przydomowej hodowli?
- Jakie rasy gęsi najlepiej nadają się do ogrodu?
- Wady i zalety trzymania gęsi w ogrodzie
"A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają", ten słynny cytat Mikołaja Reja nawiązuje do niezrozumiałego gęsiego gęgania, ale jest mocno krzywdzący, ponieważ gęsi to jedne z najbardziej inteligentnych ptaków hodowlanych. W rzeczywistości gęganie to złożony system komunikacji, który służy do wymiany informacji i budowania więzi społecznych (gęsi często łączą się w pary na wiele lat), oraz zapewnienia bezpieczeństwa stada. Gęsi potrafią rozpoznawać ludzi, zapamiętywać miejsca i reagować na głos opiekuna. Także zapomnijmy o powiedzeniu "głupia gąska", nijak się ma ono do rzeczywistości.
Dlaczego gęsi od wieków mieszkały przy domach?
Większość gęsi hodowanych w Europie pochodzi od gęsi gęgawy – dzikiego ptaka wodnego, który do dziś żyje na terenach podmokłych i nad jeziorami. Udomowienie gęsi nastąpiło kilka tysięcy lat temu, prawdopodobnie już w starożytności.
Gęsi były źródłem mięsa, tłuszczu, piór i jaj. Jednocześnie pełniły funkcję strażników gospodarstwa, a nawet miasta, np. starożytnego Rzymu – to gęsi kapitolińskie ostrzegły mieszkańców przed nocnym atakiem Galów i uratowały w ten sposób cesarstwo.
Na polskiej wsi gęsi były równie cenione. Ich hodowla rozwinęła się szczególnie na terenach północnych i zachodnich. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu niemal każde gospodarstwo miało niewielkie stadko, które pasło się na łąkach lub w sadach. Nic więc dziwnego, że gęsi wrosły w naszą kulturę, stając się bohaterkami bajek (np. Różne przygody Gąski Balbinki), powiedzeń i wierszyków.
Czy warto hodować gęsi w ogrodzie? Jak gęsi pomagają w ogrodzie i gospodarstwie?
Hodowla gęsi w ogrodzie może być ciekawym rozwiązaniem dla osób, które mają większą działkę i cenią kontakt z przyrodą. Ptaki te są stosunkowo odporne, dobrze radzą sobie na pastwisku i nie wymagają skomplikowanej opieki. Jednocześnie pełnią kilka praktycznych funkcji – zjadają trawę i chwasty, dzięki temu mogą pomóc w utrzymaniu porządku na większych trawnikach czy w sadach. Są czujne i głośno reagują na pojawienie się obcych osób lub drapieżników, dodatkowo odchody gęsi wzbogacają glebę w składniki odżywcze.
Trzeba jednak pamiętać, że gęsi potrzebują przestrzeni, dostępu do świeżych zielonych roślin i odpowiedniego schronienia.
i
Jak przygotować ogród i wybieg dla gęsi?
Gęsi najlepiej czują się tam, gdzie mają dużo przestrzeni do chodzenia i skubania trawy. W ogrodzie warto przygotować dla nich ogrodzony wybieg, który ochroni ptaki przed drapieżnikami i jednocześnie zabezpieczy delikatne rabaty czy warzywnik. Niezbędne jest również proste schronienie – wiata lub niewielki budynek, w którym gęsi będą mogły się schować przed deszczem i wiatrem. Bardzo ważny jest także dostęp do wody, ponieważ ptaki lubią się pluskać i regularnie czyszczą w niej pióra.
Co jedzą gęsi i czym je karmić w przydomowej hodowli?
Podstawą diety gęsi jest trawa, młode pędy roślin i niektóre chwasty. W sezonie wiosenno-letnim ptaki mogą dużą część pokarmu znaleźć samodzielnie na wybiegu. W hodowli przydomowej ich dietę uzupełnia się zbożem, paszami dla drobiu oraz warzywami, np. marchewką czy burakami pastewnymi. Gęsi powinny mieć także stały dostęp do czystej wody, która jest niezbędna do trawienia pokarmu i utrzymania dobrej kondycji.
Jakie rasy gęsi najlepiej nadają się do ogrodu?
W małym ogrodzie najlepiej trzymać od 3 do 5 gęsi. Sprawdzą się rasy spokojne, lekkie, odporne i dobrze przystosowane do warunków klimatycznych. Takie ptaki chętnie skubią trawę, są odporne i mogą być "atrakcją". Oto kilka ras szczególnie polecanych:
Gęś kubańska jest lekka, ruchliwa i bardzo aktywna, dlatego większość dnia spędza na skubaniu trawy i chwastów. Nazwa rasy jest myląca, gęsi nie pochodzą z gorącej wyspy, tylko z Niziny Kubańskiej, w Kraju Krasnodarskim w południowej Rosji. Gęś kubańska nie potrzebuje dużej ilości paszy uzupełniającej, bo dobrze wykorzystuje to, co znajdzie na wybiegu. Ma smukłą sylwetkę i charakterystyczne brązowoszare upierzenie z ciemnym pasem biegnącym wzdłuż szyi. Jaja gęsi kubańskiej mają wyśmienity smak.
Gęś chińska to rasa aktywna, czujna i ruchliwa, dlatego dużo chodzi i skubie. Ma smukłą szyję oraz charakterystyczny guzek u nasady dzioba, który nadaje jej egzotyczny wygląd. Często mówi się o niej, że jest "strażnikiem podwórka", bo szybko reaguje na obcych ludzi czy zwierzęta. W ogrodzie jest nie tylko pomocna w "koszeniu" trawy, ale też stanowi interesującą ozdobę.
Gęś pomorska to jedna z tradycyjnych polskich ras, dobrze przystosowana do naszego klimatu i bardzo odporna. Jest spokojniejsza niż poprzednie rasy, dlatego dobrze sprawdza się w małych, przydomowych stadkach, a przy tym jest łatwa w utrzymaniu. Występuje w odmianie białej lub szarej i ma dość reprezentacyjny wygląd, dzięki czemu często traktowana jest również jako ptak ozdobny.
Gęś romańska to niewielka, biała rasa o charakterystycznym pęczku piór na głowie. Ma łagodne usposobienie i dobrze odnajduje się w małych stadkach. Chętnie korzysta z pastwiska i skubie trawę. Ze względu na mniejszą masę jest jednak bardziej "dekoracyjną ogrodniczką" niż bardzo wydajną kosiarką.
Gęsi lokalne: podkarpacka, suwalska, kartuska i lubelska to rodzime typy gęsi wyhodowane w różnych regionach Polski. Łączy je dobra odporność na choroby, duża wytrzymałość oraz zdolność do wykorzystywania naturalnego pokarmu. Dobrze radzą sobie na wybiegach i pastwiskach, chętnie zjadają trawę i chwasty. W przydomowym ogrodzie mogą więc sprawdzać się jako "ogrodnicy", zwłaszcza tam, gdzie chcemy utrzymywać rasę dobrze przystosowaną do lokalnych warunków.
W tym gronie nie możemy nie wspomnieć o gęsi kołudzkiej. To jedna z najważniejszych polskich ras hodowlanych, wyhodowana w Instytucie Zootechniki w Kołudzie Wielkiej koło Inowrocławia. Powstała w wyniku wieloletniej selekcji prowadzonej od lat 60. XX wieku i dziś jest podstawą produkcji gęsi w Polsce, zwłaszcza tzw. gęsi owsianej.
Ptaki tej rasy są duże, dobrze umięśnione i mają białe upierzenie. Charakteryzują się szeroką piersią, mocną budową ciała i stosunkowo szybkim tempem wzrostu. Są też dość odporne i dobrze wykorzystują paszę objętościową, w tym zielonkę z pastwiska.
Choć gęś kołudzka została wyhodowana głównie z myślą o produkcji mięsa, dobrze radzi sobie również na wybiegach i chętnie skubie trawę. W gospodarstwach często utrzymuje się ją na pastwiskach, gdzie znaczną część pożywienia stanowi zielona roślinność.
W przydomowym ogrodzie może także pełnić funkcję "naturalnej kosiarki", trzeba jednak pamiętać, że jest to rasa dość duża i ciężka, dlatego potrzebuje nieco więcej przestrzeni niż lżejsze rasy gęsi. Najlepiej sprawdzi się więc na większej działce lub w ogrodzie z rozległym trawnikiem.
Wady i zalety trzymania gęsi w ogrodzie
Obecność gęsi w ogrodzie ma zarówno plusy, jak i minusy. Do największych zalet należy ich zdolność do zjadania trawy i chwastów, czujność oraz niewielkie wymagania żywieniowe. Z drugiej strony ptaki mogą być głośne, zostawiają sporo odchodów i czasem niszczą młode rośliny. Dlatego decyzję o ich hodowli warto dobrze przemyśleć i odpowiednio zaplanować przestrzeń w ogrodzie, aby korzyści przeważały nad ewentualnymi problemami.
