Nietoperz nad ogrodem nie oznacza, że mieszka pod dachem
Nietoperze polują wieczorami nad ogrodami, ulicami i zbiornikami wodnymi. Sam widok przelatującego zwierzęcia nie jest więc dowodem, że jego schronienie znajduje się w domu. Większą uwagę powinny zwrócić regularne wyloty z tej samej szczeliny, odgłosy dochodzące ze strychu lub spod podbitki oraz ślady gromadzące się pod otworem. Rozstrzygnięcie, czy budynek jest rzeczywiście wykorzystywany przez nietoperze, najlepiej powierzyć chiropterologowi – specjaliście zajmującemu się tą grupą zwierząt.
Regionalne dyrekcje ochrony środowiska zalecają sprawdzenie budynku przed rozpoczęciem prac mogących zlikwidować szczeliny, otwory lub inne potencjalne schronienia. W przypadku nietoperzy pojedyncze oględziny wykonane w przypadkowym terminie mogą być niewystarczające, ponieważ niektóre kryjówki są zajmowane tylko przez część roku.
Czy nietoperze pod dachem są chronione?
Wszystkie gatunki nietoperzy występujące w Polsce są objęte ochroną ścisłą. Ochrona dotyczy nie tylko samych zwierząt, ale także wykorzystywanych przez nie zimowisk i innych schronień oraz siedlisk i ostoi pełniących między innymi funkcję miejsca rozrodu, wychowu młodych lub odpoczynku. Przepisy zabraniają między innymi:
- umyślnego zabijania, okaleczania i chwytania nietoperzy
- niszczenia ich zimowisk i innych schronień
- niszczenia siedlisk będących miejscem rozrodu, wychowu młodych lub odpoczynku
- umyślnego uniemożliwiania zwierzętom dostępu do schronienia
- umyślnego płoszenia lub niepokojenia
Dlatego nie wolno po prostu zatkać używanej szczeliny ani zamknąć otworu prowadzącego pod pokrycie. Dotyczy to także rozpoznanego schronienia, w którym w dniu remontu nie widać zwierząt. Nietoperze mogą korzystać z niego sezonowo i wracać w kolejnych miesiącach.
Czy przed remontem trzeba zamówić ekspertyzę?
Ekspertyza chiropterologiczna nie jest automatycznym wymogiem przed każdą drobną naprawą dachu. Właściciel musi jednak przeprowadzić roboty tak, aby nie naruszyć zakazów dotyczących chronionych zwierząt. Ocenę specjalisty warto zlecić przed pracami obejmującymi między innymi:
- zdejmowanie pokrycia nad użytkowanym strychem
- demontaż lub wymianę podbitki
- zamykanie szczelin i otworów
- przebudowę strychu lub stropodachu
- ocieplanie przegród, w których mogą znajdować się kryjówki
Specjalista powinien ustalić, czy nietoperze rzeczywiście wykorzystują budynek, wskazać wloty oraz określić funkcję schronienia. Na tej podstawie można zaplanować prace bez ryzyka uwięzienia zwierząt.
Kiedy potrzebne jest zezwolenie?
Sama obecność nietoperzy nie oznacza od razu, że każde działanie przy dachu wymaga zezwolenia. Jest ono potrzebne, jeżeli planowane roboty mogą na przykład doprowadzić do zniszczenia schronienia, zamknięcia wlotu, płoszenia zwierząt albo ich chwytania i przenoszenia. W typowej sprawie wniosek składa się do regionalnego dyrektora ochrony środowiska właściwego dla miejsca prowadzenia prac.
RDOŚ nie wydaje „zgody na remont dachu”. Decyzja dotyczy odstępstwa od konkretnych zakazów ochrony gatunkowej i może określać termin robót, sposób ich prowadzenia, nadzór chiropterologa oraz konieczne działania ochronne. Złożenie wniosku nie gwarantuje wydania zezwolenia. Organ sprawdza między innymi, czy nie istnieje inne rozwiązanie, jaki będzie wpływ prac na stan ochrony populacji oraz czy zachodzi jedna z przesłanek przewidzianych w ustawie.
Kiedy można rozpocząć remont?
Nie ma jednej daty, która byłaby bezpieczna dla każdego budynku i każdego gatunku. Jedna kryjówka może być wykorzystywana latem jako miejsce rozrodu, inna tylko podczas migracji, a jeszcze inna zimą. Nie należy więc zakładać, że wystarczy poczekać do sierpnia, września albo końca zimy. Termin powinien wynikać ze sposobu wykorzystywania budynku oraz – gdy zezwolenie jest wymagane – z warunków zapisanych w decyzji.
Nie wolno również samodzielnie montować zabezpieczeń pozwalających nietoperzom wylecieć, ale uniemożliwiających im powrót. Niewłaściwie wykonana blokada może uwięzić młode, zimujące zwierzęta albo osobniki, które nie opuściły jeszcze kryjówki. Otwór można ostatecznie zamknąć dopiero po upewnieniu się, że w schronieniu nie pozostały żadne nietoperze.
Nietoperze pojawiły się podczas robót. Co zrobić?
Jeżeli po zdjęciu podbitki, desek albo pokrycia zostaną odkryte nietoperze, należy natychmiast przerwać prace przy tym fragmencie dachu. Nie wolno płoszyć zwierząt, zamykać otworu ani próbować przenosić ich na własną rękę.
Kolejnym krokiem powinien być kontakt z chiropterologiem lub właściwą regionalną dyrekcją ochrony środowiska. Specjalista oceni, czy roboty można kontynuować w innej części dachu i jakie działania są konieczne, aby zabezpieczyć zwierzęta. Oficjalne zalecenia wskazują, że prace należy wstrzymać także wtedy, gdy spod demontowanego elementu wypadną pojedyncze nietoperze.
Nietoperza nie należy dotykać gołą ręką. Po ugryzieniu, zadrapaniu albo kontakcie śliny zwierzęcia z uszkodzoną skórą lub błoną śluzową trzeba dokładnie umyć i odkazić miejsce kontaktu oraz niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Lekarz oceni ryzyko narażenia na wściekliznę i zdecyduje o dalszym postępowaniu.
Czy po remoncie trzeba zapewnić nowe schronienie?
Jeżeli remont doprowadzi do utraty chronionej kryjówki, decyzja może określić działania ograniczające skutki prac, w tym wykonanie schronień zastępczych. Jeżeli warunki techniczne na to pozwalają, zalecanym rozwiązaniem jest zachowanie dotychczasowego schronienia i bezpiecznego wlotu.
Nie wystarczy jednak zawiesić na elewacji przypadkowej skrzynki. Jej rodzaj, liczba i miejsce montażu powinny być dobrane do gatunku, warunków budynku i utraconego schronienia. Oficjalne zalecenia wskazują, że rozwiązanie należy uzgodnić z chiropterologiem.
