Spis treści
Dom najważniejszymi oknami powinien być skierowany na najbardziej atrakcyjną, czyli nasłonecznioną i otwartą stronę świata. Najważniejsze okna to te od salonu, który nie przypadkiem nazywa się też pokojem dziennym - w nim przebywamy w ciągu dnia, więc tu szczególnie ważne są widoki i światło słoneczne. Z kolei wejście i wjazd do budynku z natury rzeczy powinny być blisko drogi.
Dom i strony świata
Gdy droga znajduje się po stronie północno-wschodniej względem domu, strefa wejścia od frontu jest mniej nasłoneczniona, a po przeciwnej stronie możemy mieć salon z dużymi oknami skierowanymi na południowy zachód. Jeśli zaś droga znajduje się po stronie południowo-zachodniej, wjazd i ogród walczą o miejsce przed domem.
Usytuowanie domów i układy wnętrza w tych dwóch sytuacjach są całkowicie różne.
Najwygodniejsza, niepowodująca kłopotów i rozterek jest oczywiście sytuacja pierwsza. Dom buduje się blisko drogi (wystarczy przed nim taki pas ziemi, żeby postawić samochód przed garażem, albo nawet mniej, jeżeli szkoda na to miejsca), a za nim urządza się ogród osłonięty przed spojrzeniami przechodniów. Większość projektów typowych pasuje do takiej sytuacji.
Układ drugi (nazwijmy go „odwrócony”) wymaga dużo więcej zachodu i sprawia kłopoty. Dom odsuwa się wtedy od drogi, aby zrobić miejsce na ogród. Dojście i podjazd się wydłużają, a wejście, garaż i główne okna muszą się znaleźć na tej samej elewacji. Czasem trzeba się pogodzić z niemożliwymi do usunięcia niedogodnościami, takimi jak niedoświetlone pokoje od północy, zacieniony taras czy kuchnia rozgrzana promieniami zachodniego słońca.
Istnieją jeszcze sytuacje pośrednie. Na przykład gdy droga znajduje się wzdłuż długiego boku wąskiej działki. Usytuowanie wejścia i wjazdu narzuca nam droga, a część ogrodowa znajduje się obok domu. Jeśli mamy wybór, a kłopoty nie są naszą specjalnością, to wybierajmy działkę z drogą od północy lub wschodu. Działka z drogą od południa wymaga indywidualnego podejścia i wymusza mniej typowe rozwiązania. Z racji większych wymagań, jakie stawia przed projektantami i inwestorami, w praktyce często okazuje się gorsza. Niedostosowanie projektu do układu działki może negatywnie wpływać na komfort życia mieszkańców.
Dom a położenie działki względem stron świata
Droga od północy
To najkorzystniejsze położenie działki względem stron świata. Pasuje do niej dom o typowym układzie funkcjonalnym, czyli z kuchnią i częścią gospodarczą od frontu, salonem i jadalnią w głębi. Najbardziej nasłoneczniona część działki staje się oddalonym od drogi ogrodem.
• Wielkość domu jest dostosowana do wielkości działki. Powierzchnia zabudowy zajmuje około 20% terenu. Plan jest dopasowany do działki w kształcie wydłużonego prostokąta.
Droga od wschodu
Korzystne położenie pozwala przeznaczyć na rekreację zachodnią część działki. Ogród i taras będą odpowiednio nasłonecznione. Warto przysunąć garaż jak najbliżej północnej granicy działki i uzyskać szerszy pas wolnego terenu od południa.
• Powierzchnia zabudowy nie przekracza 20% powierzchni terenu. Bryła jest dostosowana do kształtu działki - dom ma szeroki front tak jak ona.
Droga od południa
Sytuacja „odwrócona” - odpowiedzią na nią jest dom z ogrodem od frontu i garażem za domem. Ogród jest słoneczny, ale graniczy z drogą. Wycofany garaż nie przeszkadza od frontu, ale dojazd do niego jest długi.
Im większa działka z drogą od południa, tym mniej sprawia trudności. Tutaj usytuowanie i układ domu pozwalają na urządzenie drugiego ogrodu za domem. Taras od zachodu powinien być zadaszony.
Droga od zachodu
Wariant sytuacji „odwróconej”. Dobrze jest odsunąć dom od drogi i sytuować go w północno-wschodniej części działki. Kiedy strefa dzienna domu znajduje się z boku, salon może być skierowany na południowy zachód.
Przy zachowaniu 20-procentowej powierzchni zabudowy działki jest miejsce na ogród, jego wykorzystanie może jednak ograniczać bliskość drogi i podjazdu. Aby uniknąć niedogodności, stosuje się nietypowe rozwiązania. Tutaj zadaszenie tarasu zostało przedłużone na frontową elewację, dzięki czemu skierowana na zachód kuchnia ma ochronę przed słońcem.
Wielkość działki a ogród
Dom, w odróżnieniu od mieszkania, nie kończy się w linii ścian zewnętrznych. Nie powinien więc wypełniać całej działki. Otoczenie jest częścią domu, jego rozszerzeniem, oddechem. Dlatego trzeba zadbać, aby powierzchnia zabudowana była w sensownej proporcji do pozostałej, która może stać się ogrodem. Unikajmy budowania zbyt dużego domu na małej działce. To nie tylko jest niekomfortowe, ale także z reguły źle wygląda.
Mała działka niezależnie od usytuowania nie nadaje się na dom parterowy. Zajmuje on dużo miejsca. Dla wygody mieszkania na jednym poziomie nie ma sensu rezygnować z zewnętrznej przestrzeni.
Im większa działka, tym mniej ograniczeń. Większa działka otwiera możliwości swobodniejszego kształtowania bryły budynku, pozwala na jej rozczłonkowanie, wzbogacanie o obszerne tarasy i podcienia.
Optymalna wielkość działki powinna pozwalać na pozostawienie przed domem (garażem) pasa szerokości około 6 m, aby można było odstawić samochód lub wprowadzić auto gości. Od strony najmniej atrakcyjnej można zostawić przepisowe 4 m (przy założeniu, że nie ma tam istotnych okien), z drugiej strony najlepiej trochę więcej (na przykład też 6 m). Dobrze by było, aby na ogród za domem została przynajmniej 1/3 długości działki. Taki podział oznacza zazwyczaj, że powierzchnia zajmowana przez sam dom (bez podcieni, tarasów, utwardzeń) stanowi około 20% działki.
To dosyć niska intensywność zabudowy, przyjemna dla mieszkańców, ale nie zawsze możliwa na gęsto zabudowanych, podzielonych na małe działki terenach miejskich czy podmiejskich.
Dlatego podane wymiary są czysto teoretyczne. Chodzi o to, aby dom zajmował najmniej atrakcyjną część działki (z reguły północno-wschodnią), a najbardziej nasłoneczniona pozostawała wolna. W przypadku małej działki i małego domu można przysunąć dom ścianą bezokienną na 3 m od granicy lub ustawić go jak najbliżej ulicy. Dzięki temu mamy szansę wygospodarować większy kawałek terenu rekreacyjnego za domem.
Dom w układzie odwróconym, z drogą od południa, potrzebuje większej działki. Trudno powiedzieć, o ile procent większej, bo to zależy od sytuacji i od naszej skłonności do kompromisów.
W tej sytuacji przed domem powinno być tyle miejsca, aby można było uzyskać sensowny kawałek nasłonecznionego ogrodu. Za domem powinno pozostać trochę przestrzeni na zieleń, a nawet na drugi, mniej nasłoneczniony ogródek (bardzo przyjemny latem). Zazwyczaj najlepszym, choć nie najoszczędniejszym powierzchniowo rozwiązaniem jest zlokalizowanie garażu za domem. Ma to taką zaletę, że pozbywamy się z ogrodu utwardzonej powierzchni związanej z manewrowaniem przy garażu (no i samego garażu z atrakcyjnej strony domu). Wadą jest oczywiście spora powierzchnia i długość dojazdu do garażu.
Przeczytaj także: Czy droga prywatna naprawdę jest prywatna? „Wszyscy tędy jeżdżą od lat” - te słowa mogą zrujnować Twoje plany o budowie domu
Projekt domu powinien być także dostosowany do kształtu działki. Nie postawimy szerokiego, rozłożystego dworu na wąskim pasku terenu. Dostosowanie bryły budynku do kształtu działki pozwoli na racjonalne wykorzystanie terenu i wygospodarowanie miejsca na ogród.
Natomiast na układ wewnętrzny domu mają przede wszystkim wpływ strony świata, a nietypowy kształt działki może być jedynie dodatkową komplikacją. Kłopoty sprawiają zwłaszcza działki narożne. Pod względem usytuowania domu i rozplanowania wnętrza wymagania się nie zmieniają. Różnica jest taka, że zamiast drogi z jednej strony mamy ją z dwóch.
A droga stanowi zawsze dodatkową uciążliwość - ruch samochodów i związany z tym hałas i kurz, ruch pieszych, przed których wzrokiem trudniej się ukryć. Na działce narożnej trudno urządzić zaciszny ogród. Większości osób to nie odpowiada, jednak na pewno są i tacy, którym to nie przeszkadza.
Wokół domu
Ogród powinien być przedłużeniem domu. Należy koniecznie zadbać, aby był związany z salonem. Nie musi być specjalnie wielki, ale na pewno powinien zapewniać prywatność. W domu o układzie odwróconym albo z drogą wzdłuż dłuższego boku trzeba operować zielenią i elementami małej architektury, aby zasłonić go od drogi.
Taras powinien być zadaszony. Nieosłonięty latem naprawdę nie nadaje się do użytku. Wcześniej czy później poczujemy konieczność rozwiązania problemu, a wtedy pojawią się przestawiane, wywrotne parasole, dziwaczne pergole i inne konstrukcje. Nawet stosunkowo dobrze sprawujące się rozwijane markizy w wietrzne dni doprowadzą nas do rozstroju nerwowego (zwijać czy jeszcze wytrzyma?). Lepiej od razu zaplanować zadaszony taras, który będzie harmonijnie związany z elewacją domu.
O otoczeniu domu warto myśleć jak o dodatkowym, bardzo obszernym pokoju. Nie jest to żadne fantazjowanie. W naszym klimacie nie ma może zbyt wielu pięknych, ciepłych dni, jednak kiedy tylko są, życie przenosi się do ogrodu.
Niektórzy starają się je organizować w strefach oddalonych od domu, jakichś ogrodowych zakątkach, altankach. Moim zdaniem to błąd. Naprawdę intensywnie korzysta się z obszarów przy domu, bo mieszkańcom rozleniwionym letnim skwarem nie będzie się chciało iść z altanki do kuchni po szklankę wody, skoro z tarasu przy salonie są dwa kroki.
Wnętrze domu (salon, jadalnia) powinno płynnie „wylewać” się do ogrodu. Ta strefa powinna być tak samo atrakcyjnie zaaranżowana jak wnętrza domowe. Przyda się na przykład fragment drewnianego decku, murek do przysiądnięcia, kilka atrakcyjnych krzaczków, źródełko albo oczko wodne.
Na większej działce warto także pomyśleć o stworzeniu atrakcyjnych stref z różnych stron. Kto powiedział, że taras ma być tylko jeden? Można przecież oprócz reprezentacyjnego tarasu od zachodu urządzić po przeciwnej stronie drugi, inny w klimacie i nastroju. Latem, w gorące dni, na pewno przyjemniej będzie po wschodniej stronie, wczesną wiosną i jesienią z przyjemnością pogrzejemy się w promieniach zachodzącego słońca.
Działka narożna
Powierzchnia działki: 860 m²; powierzchnia zabudowy: 190 m².
W tym przypadku o tym, jakie usytuowanie domu będzie korzystne, decyduje to, z której drogi można wjechać na teren, która jest wygodniejsza i bardziej uczęszczana. Ta decyzja określa także układ domu. Najkorzystniej organizować wjazd od północy lub wschodu. Kształt bryły (na planie litery L lub T) może pomóc w oddzieleniu ogrodu od spojrzeń przechodniów.
Kształt działki a kształt domu
Powierzchnia działki: 730 m²; powierzchnia zabudowy: 170 m².
Jeżeli bryła domu jest dostosowana do kształtu działki, łatwiej go wpisać w teren, zachowując miejsce na ogród. Tutaj działka ma szeroki front, dom także. Salon i taras z boku mogą otwierać się na największy fragment działki.
Na działkach tego typu usytuowanie drogi po tej czy innej stronie świata nie wpływa na układ domu. Jeśli droga jest od południa, powstanie ogród od zachodu, a dzięki szerokiemu frontowi garaż i wjazd nie kolidują z częścią rekreacyjną. Jeżeli droga jest od północy, wystarczy zastosować lustrzane odbicie tego samego projektu, aby ogród był po stronie zachodniej.
