Spis treści
Kokosowa 30 - drewniana chata z 1918 roku w Warszawie
Dom przy Kokosowej 30 jest parterową, drewnianą chałupą o prostej architekturze. Karta Narodowego Instytutu Dziedzictwa datuje go na 1918 rok, a miejska ewidencja określa jako obiekt „bezstylowy”. Właśnie ta zwyczajność stanowi dziś jego wartość - nie powstał jako reprezentacyjny zabytek, lecz jako zwykły dom mieszkańców podwarszawskiej wsi.
Nie jest najstarszą zachowaną chałupą Wolicy - dom przy Kokosowej pochodzi z przełomu XIX i XX wieku - ale należy do nielicznych materialnych świadków osady. Przetrwał tam, gdzie zniknęły zagrody, czworaki i polne drogi.
- Czytaj też: „Dogadamy się” to najdroższe słowa na budowie. Jak wybrać uczciwego wykonawcę i podpisać bezpieczną umowę?
Dlaczego dom przy Kokosowej 30 może zostać wyburzony?
W rejestrze GUNB znajduje się postępowanie dotyczące działki nr 45/2. Wniosek złożono 26 marca 2024 roku, a 30 grudnia 2025 roku wydano decyzję nr 358/WIL/PB/2025. Zamierzenie nazwano „wymianą budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z niezbędną infrastrukturą i zagospodarowaniem terenu”. W praktyce może to oznaczać wyburzenie starego domu i postawienie nowego.
Chata znajduje się w gminnej ewidencji zabytków, ale nie w indywidualnym rejestrze zabytków. Ewidencja wymaga udziału konserwatora w procedurze, nie zapewnia jednak bezwzględnej ochrony. Jeśli decyzja pozwala na realizację inwestycji i zostanie wykonana, stary dom ustąpi nowej zabudowie.
Wolica - średniowieczna wieś w granicach Warszawy
Według badań Julii Kunikowskiej - etnolożki i kulturoznawczyni, Wolica powstała prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku. Najstarsza znana wzmianka pochodzi z 1424 roku, gdy osadę zapisano jako Sluzevska Vola, czyli Wolę Służewską. „Wola” oznaczała wieś zakładaną na korzystnych warunkach - osadnicy byli czasowo zwalniani z części danin, aby łatwiej zagospodarować ziemię.
Wieś leżała przy trakcie w stronę Czerska, którego śladem jest dzisiejsza Nowoursynowska. W 1775 roku liczyła 15 domów, w 1827 roku - 13 domów i 177 mieszkańców. W 1905 roku w 34 domach żyło już 478 osób, a spis z 1921 roku wykazał 40 domów i 336 mieszkańców. Miejscowi rolnicy uprawiali głównie warzywa przeznaczone na warszawski rynek.
Na przełomie XIX i XX wieku wieś spustoszył wielki pożar. Źródła wskazują rok 1900 albo 1908 i podają, że ocalały zaledwie dwa domy. Odbudowa przyniosła więcej budynków murowanych. Chata z 1918 roku jest więc pamiątką po Wolicy odradzającej się po katastrofie.
- Polecamy też: Historia Sławkowa zapisana w drewnie. Zabytkowa wikarówka rozebrana i przeniesiona do Murzasichle na renowację
Jak Warszawa wchłonęła Wolicę
Po wojnie wiejski świat nie zniknął od razu. W 1948 roku dotarł tu autobus linii 104, rok później elektryczność, a pola przejęły PGR Wolica i gospodarstwo doświadczalne SGGW. Administracyjnie osada stała się częścią Warszawy 15 maja 1951 roku.
Decydująca zmiana przyszła później. Od lat 70. grunty przejmowano pod rozwój Ursynowa, a od początku lat 90. historyczne centrum wsi wypełniały wille, szeregowce i osiedla. Budowa Południowej Obwodnicy Warszawy w latach 2018–2021 usunęła kolejne ślady dawnego krajobrazu.
Julia Kunikowska nazwała Wolicę „upartą wsią na obrzeżach Warszawy”, ponieważ długo zachowywała własny rytm mimo naporu miasta. Dziś przypominają o niej stare krzyże i studnie, przebieg dawnych dróg oraz kilka domów. Kokosowa 30 jest jednym z takich śladów. Jeśli zniknie, Warszawa nie straci pałacu ani arcydzieła architektury. Straci coś skromniejszego, lecz trudnego do odtworzenia: autentyczny fragment codzienności ludzi, którzy mieszkali tu, zanim miasto przyszło do nich.
Źródła:
- Julia Kunikowska, „Wolica – uparta wieś na obrzeżach Warszawy”.
- Julia Kunikowska, „O ludowym dziedzictwie Wolicy, dawnej wsi w granicach Warszawy”.
- Projekt historyczny „Wsie Warszawy – Wolica”.
- Narodowy Instytut Dziedzictwa, karta domu przy Kokosowej 30.
- GUNB, Rejestr Wniosków, Decyzji i Zgłoszeń.
- Rozporządzenie z 1951 roku o zmianie granic Warszawy.
