Spis treści
Kto będzie mógł wnosić skargi?
Nowelizacja wprowadzała nowe uprawnienia dla:
- osób fizycznych – mieszkańców obszaru objętego programem ochrony powietrza, jego aktualizacją lub planem działań krótkoterminowych,
- podmiotów gospodarczych – jednostek organizacyjnych prowadzących działalność gospodarczą na tym obszarze,
- organizacje ekologiczne – pod warunkiem, że co najmniej od 12 miesięcy przed ogłoszeniem uchwały sejmiku województwa prowadzą działalność statutową w zakresie ochrony środowiska lub zdrowia publicznego.
Warunki formalne dla organizacji ekologicznych zostały uregulowane analogicznie do art. 44 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie.
Termin na wniesienie skargi
Skargę do sądu administracyjnego będzie można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia ogłoszenia uchwały sejmiku województwa. Dzięki temu terminowi dokumenty będą mogły być skutecznie zaskarżane, a jednocześnie nie zostanie wstrzymana realizacja przewidzianych w nich działań naprawczych.
Przepis przejściowy
Projekt zawiera również przepis przejściowy (art. 2), wynikający z wejścia w życie 11 grudnia 2024 r. nowej dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2881 w sprawie jakości powietrza. Dyrektywa nakłada na państwa członkowskie obowiązek przygotowania do końca 2028 r. planów działań na rzecz poprawy jakości powietrza w strefach, w których w 2026 r. stwierdzone zostaną przekroczenia nowych norm. Przepis ma charakter deregulacyjny – upraszcza minimalny zakres aktualizowanych programów ochrony powietrza.
Zmiany mają zapewnić skuteczniejszą ochronę sądową praw obywateli i organizacji, a jednocześnie wyeliminować zarzuty Komisji Europejskiej wobec Polski.
Dlaczego prezydent zawetował nowelizację?
W komunikacie Kancelarii Prezydenta RP można przeczytać, że Nowelizacja ustawy zakłada, że skargi na programy ochrony powietrza mogą być wnoszone na podstawie tzw. interesu faktycznego, co oznacza, że skarżący nie musi udowadniać naruszenia konkretnego przepisu prawa dotyczącego bezpośrednio jego. Szeroki zakres regulacji powoduje, że może być ona wykorzystywana przez organizacje ekologiczne lub inne podmioty niezgodnie z intencją.
- W praktyce może to oznaczać, że organizacje niezwiązane z danym regionem – także podmioty zagraniczne – będą mogły próbować blokować ważne lokalne inwestycje, takie jak drogi, fabryki czy inne inwestycje rozwojowe – zauważył prezydent Karol Nawrocki
Nowe przepisy – komentarz specjalisty
Wojciech Perek, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Kominki i Piece.
- Do tej pory zaskarżyć mógł każdy, kto miał interes prawny. Najłatwiej było ten interes wykazać mieszkańcowi obszaru, gdzie dana uchwała obowiązuje. Firmy i organizacje też mogły ale trudniej im było wykazać interes prawny.
Teraz organizacje nie będą musiały kombinować z interesem prawnym tylko po prostu będą mogły zaskarżać.
Programy ochrony powietrza są aktualizowane co 4 lata. Podczas ostatniej fali aktualizacji w drodze konsultacji społecznych udało się nam złagodzić większość tych uchwał.
Chodzi też o to, aby konsultacje społeczne były ogłaszane zawsze w tym samym miejscu, co w większości się dzieje, ale np. przy konsultacjach w Małopolsce informacje o nich były na stronie, gdzie nikt by nie szukał.
Możliwość zaskarżania moim zdaniem daje drogę to uchylania złagodzonych dzięki naszym działaniom programów ochrony powietrza. O ile aktualizacja i konsultacje społeczne są jawne, to mała szansa, żeby mieć wiedzę o wszystkich zaskarżeniach programów ochrony powietrza. Jeśli nikt tego nie ogłosi to raczej trudno będzie monitorować wokandy wszystkich sądów administracyjnych.
W przypadku, gdy nikt nie dowie się o wyroku to w ciągu miesiąca on się uprawomocnia. W przypadku zaskarżenia sprawa trafia na minimum 2 lata do NSA. Wtedy taki uchylony POP trafia znów do sejmiku i znów pod konsultacje społeczne, ale tym razem z "doklejonym" wyrokiem sądu, który sejmik będzie musiał wziąć pod uwagę.
Program Ochrony Powietrza – co to jest?
Programy Ochrony Powietrza (POP) to odrrębny i niezależny od uchwał antysmogowych zestaw przepisów mających ograniczać zanieczyszczenie środowiska. Są obowiązkowe w każdym województwie, ale nie w każdym województwie wprowadzają ograniczenia. POP aktualizuje się obowiązkowo co cztery lata. W razie potrzeby planuje się w nich odpowiednie działania, których wprowadzenie jest poprzedzone konsultacjami społecznymi. Każdy może się wypowiedzieć w kwestii planowanych zmian w terminie 21 dni od ogłoszenia. Do zamieszczania uwag służą specjalne formularze, w których należy odnieść się do konkretnego zapisu (wskazanie strony, punktu co do którego zgłasza się wątpliwości, zarzuty lub chęć zmiany). Trudność wniesienia jakichkolwiek poprawek może wynikać z problemu zapoznania się z dokumentacją POP, która liczy często ponad 1000 stron.
POP przewidują krótkoterminowe działania dla każdego powiatu w województwie w zależności od wskazań stacji pomiarowych Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska (WIOŚ). Problemem jest, że nie we wszystkich powiatach są te oficjalne stacje monitorujące stan powietrza, a wówczas przyjmuje się wskazania z najbliższej takiej stacji zlokalizowanej na sąsiednich terenach. W przypadku przekroczenia określonych poziomów zanieczyszczeń są ogłaszane I, II lub III stopień zagrożenia. Dla określonego stopnia w POP są wprowadzone ograniczenia, np. zakaz używania dmuchaw do liści. Trzeci, najwyższy poziom jest ogłaszany komunikatami RCB.
Zobacz także: Apartament z panoramą. Natura, sztuka i widok na tętniącą życiem Warszawę - zdjęcia
26
